Sự thật về kinh tế Trung Quốc mà Trump chưa biết: Trung Quốc không có thặng dư

Khi Donald Trump phàn nàn về các hoạt động thương mại của Trung Quốc, chắc chắn ông ấy sẽ nói về mức thặng dư thương mại khổng lồ của Trung Quốc đối với Hoa Kỳ để làm bằng chứng cho thấy người Trung Quốc đang gian lận.

Thoạt nhìn, có vẻ như nhìn nhận của tổng thống Mỹ là có lý. Theo dữ liệu của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, từ tháng 10 năm 2017 tới tháng 10 năm 2018, Trung Quốc đã có mức thặng dư thương mại hàng hóa trị giá 410 tỷ USD với Mỹ. Đây rõ ràng là một sự mất cân đối lớn.

Nhưng chỉ tập trung vào thặng dư thương mại song phương của Trung Quốc với Mỹ là việc thiếu hợp lý. Vì trong cùng khoảng thời gian nêu trên, thặng dư thương mại hàng hóa tổng thể của Trung Quốc với thế giới là 360 tỷ USD. Trong chín tháng đầu năm 2018, Trung Quốc thực sự bị thâm hụt tài khoản vãng lai.

Trên thực tế, điều này có nghĩa là Trung Quốc đang thực hiện một khoản thấu chi với phần còn lại của thế giới. Tuy nhiên, sự thâm hụt này có khả năng sẽ không kéo dài. Có một vài lý do mang tính chu kỳ để đưa ra dự đoán rằng Trung Quốc có khả năng sẽ quay trở lại mức thặng dư nhỏ trong năm nay.

Tuy nhiên, sự thay đổi trong số dư tài khoản của Trung Quốc là một thay đổi lớn về cấu trúc, sẽ có tác động sâu rộng đến nền kinh tế toàn cầu, khi nước này thu hẹp từ thặng dư bằng 10% tổng sản phẩm quốc nội 10 năm trước xuống gần bằng 0 ở thời điểm hiện nay.

Hầu hết các nhà quan sát, bao gồm cả Trump, vẫn chưa chú ý tới những thay đổi này. Đa số vẫn cho rằng Trung Quốc là một quốc gia thặng dư.

Nhưng nhìn chung, khi mọi người nói về cán cân thương mại của Trung Quốc, họ chỉ nghĩ đến khía cạnh thương mại hàng hóa. Thương mại hàng hóa của Trung Quốc với phần còn lại của thế giới thực sự tạo nên thặng dư. Tuy nhiên, trong 10 năm qua, cán cân thương mại dịch vụ của Trung Quốc đã thâm hụt, dao động từ 0 đến khoảng 300 tỷ USD.

Điều này không khó để giải thích. Trước đây,Trung Quốc không nhập khẩu dịch vụ ngân hàng hoặc bảo hiểm từ các đối tác thương mại của mình. Các công ty Trung Quốc cũng không trả nhiều tiền quảng cáo cho Google.

Nhưng hiện nay, ngày càng có nhiều khách Trung Quốc đi du lịch nước ngoài. Năm ngoái, Trung Quốc có khoảng hơn 130 triệu người đi du lịch. Cùng với các khoản chi tiêu trong những chuyến đi, khoản tiền này được tính vào cán cân thanh toán của Trung Quốc như là một dịch vụ nhập khẩu.

Do đó, mức nhập khẩu dịch vụ ròng của Trung Quốc đã tăng lên và gần như bù đắp cho xuất khẩu hàng hóa ròng của mình. Thêm vào đó, khoản đầu tư của các nhà đầu tư nước ngoài tại Trung Quốc lớn hơn mức đầu tư từ Trung Quốc ra nước ngoài. Nhìn chung, mức dư tài khoản vãng lai của Trung Quốc so với thế giới gần như bằng không.

Điều này không có nghĩa là xu hướng này sẽ ngày càng phát triển và biến Trung Quốc thành quốc gia có thâm hụt với bên ngoài. Giai đoạn tăng trưởng nhanh nhất trong hoạt động đi du lịch ở nước ngoài của người Trung Quốc đã kết thúc. Điều này cho thấy, sự dịch chuyển trong cán cân của Trung Quốc với bên ngoài đang tạm dừng.

Trong khi đó, các tác động theo chu kỳ có khả năng sẽ đẩy tài khoản vãng lai của Trung Quốc trở lại mức thặng dư thấp trong năm nay. Năm 2018, giá trị xuất khẩu hàng hóa ròng của Trung Quốc giảm, vì giá nhập khẩu các mặt hàng chủ chốt tăng. Giá dầu cũng tăng từ mức 55 đô la Mỹ một thùng năm 2017 lên 72 đô la Mỹ một thùng năm 2018. Đồng thời, giá chuẩn bán ra đối với các chất bán dẫn gần như tăng gấp đôi. Những sự gia tăng này đã đánh bật hơn 100 tỷ USD khỏi mức thặng dư thương mại hàng hóa của Trung Quốc.

Tuy vậy, năm 2019, tốc độ phát triển của Trung Quốc và các nền kinh tế lớn khác sẽ chậm lại, do đó, các sản phẩm như dầu và chất bán dẫn có thể bị bán ra với mức thấp hơn xuất phát từ việc nhu cầu tiêu thụ sụt giảm. Điều này sẽ đẩy số dư tài khoản vãng lai của Trung Quốc trở lại mức thặng dư nhỏ.

Mặc dù vậy, trong thập kỷ này, có một sự thay đổi kinh tế lớn đã và đang diễn ra, trong đó, tài khoản vãng lai của Trung Quốc đã được loại bỏ thặng dư về cấu trúc. Rất khó để đánh giá chính xác tầm quan trọng của sự thay đổi này đối với Trung Quốc và cả nền kinh tế toàn cầu.

Thặng dư tài khoản vãng lai lớn là dấu hiệu cho thấy một nền kinh tế đang sản xuất nhiều hơn so với mức tiêu thụ trong nước. Tương tự như vậy, nếu một nền kinh tế tiêu thụ ít hơn nhiều so với sản xuất, nó sẽ tiết kiệm được nhiều thu nhập hơn so với nhu cầu chi cho các khoản đầu tư trong nước.

Nói cách khác, thặng dư tài khoản vãng lai lớn của Trung Quốc trong những năm 2000 là mặt trái của tình trạng tiết kiệm tại Trung Quốc, bị nhiều nhà kinh tế đổ lỗi về việc gây ra cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu.

Có hai cách để loại bỏ tình trạng cung vượt cầu. Một là nền kinh tế cần tăng cường đầu tư. Hai là nó cần phải giảm mức tiết kiệm, có nghĩa là chi tiêu nhiều hơn. Sự sụt giảm gần đây trong tỷ lệ đầu tư của Trung Quốc cho thấy trường hợp đầu tiên không xảy ra. Vì vậy, Trung Quốc đang ở trong tình huống thứ hai: tiết kiệm ít hơn và tiêu dùng nhiều hơn.

Nói tóm lại, nền kinh tế Trung Quốc cuối cùng cũng chứng kiến sự tái cân bằng được chờ đợi từ lâu - sự cân bằng mà cựu thủ tướng Ôn Gia Bảo đã xác định là thiết yếu đối với sức khỏe lâu dài của nền kinh tế từ năm 2007. Điều đó có nghĩa là trong tương lai, Trung Quốc sẽ ít gặp phải tình trạng đầu tư quá mức, thay vào đó, tính bền vững sẽ được nâng cao trong dài hạn.

Và điều này cũng có lợi cho toàn thế giới. Các nhà kinh tế thường nói rằng Trung Quốc là nước đóng góp lớn nhất cho tăng trưởng kinh tế toàn cầu trong những năm gần đây. Nói đúng ra thì điều này là sự thật, nhưng cũng chưa chuẩn xác lắm.

Thặng dư thương mại lớn của Trung Quốc góp phần tạo nên tăng trưởng cho nước này. Nhưng điều đó cũng có nghĩa là, ở các nước có thâm hụt thương mại với Trung Quốc, tăng trưởng sẽ giảm, ứng với phần thâm hụt trên.

Chắc chắn sự trỗi dậy của Trung Quốc đã kéo một số nền kinh tế đơn lẻ khác có thặng dư với Trung Quốc phát triển theo, điển hình là Úc. Tuy nhiên, đối với toàn thế giới nói chung, thặng dư tài khoản vãng lai của Trung Quốc làm giảm tăng trưởng kinh tế của các nước, xét về mặt số học.

Hiện tại, mức thặng dư phần lớn đã được loại bỏ, Trung Quốc không còn là lực cản đối với tăng trưởng kinh tế thế giới nói chung. Đây là một tín hiệu tích cực. Tuy nhiên, có vẻ ông Trump sẽ không nhìn nhận vấn đề theo hướng này.

Nguồn: SCMP - DN

Từ khóa: số dư tài khoản vãng lai, cán cân thương mại, Trung Quốc, thâm hụt