Ban đầu, kinh tế thế giới được dự báo tăng trưởng đạt đỉnh 3.1% trong năm 2018, báo hiệu một năm nhiều hứa hẹn cho kinh tế Việt Nam. Quý I năm 2018, GDP Việt Nam đã tăng gần 7.4%, nhờ vào đẩy mạnh xuất khẩu hàng hóa sản xuất và nông nghiệp. Ngành dịch vụ cũng chứng kiến mức tăng trưởng vững chắc trong nhu cầu trong nước và du lịch. Nhưng càng về sau, môi trường toàn cầu trở nên bất an và bất định, đặc biệt khi kinh tế Trung Quốc tiếp tục suy thoái, và mối đe dọa do chiến tranh thương mại Mỹ Trung mang lại.
Trong ngắn hạn, việc các doanh nghiệp di dời chuỗi cung ứng khỏi Trung Quốc sẽ có lợi cho Việt Nam, với điều kiện, khu vực tư nhân trong nước phải đủ năng động để ứng phó với sự gia tăng nhanh của nhu cầu bên ngoài. Ví dụ, Foxconn - doanh nghiệp chuyên gia công các sản phẩm điện tử lớn nhất thế giới và là nhà cung cấp chính của Apple - có vẻ đang có ý định đặt nhà máy tại Việt Nam. Có thông tin cho biết, các nhà sản xuất khác cũng đang lên kế hoạch tương tự.
Tuy vậy, về dài hạn, chiều hướng ảnh hưởng trở nên ít chắc chắn hơn, khi các nước lớn bắt đầu rời xa khỏi hệ thống thương mại toàn cầu dựa trên quy tắc - hệ thống đã đem lại lợi ích cho các nền kinh tế nhỏ và mở cửa như Việt Nam.
Bất chấp các thách thức trên, kinh tế Việt Nam tiếp tục chứng tỏ sự dẻo dai của mình. Tăng trưởng GDP năm 2018 được dự báo sẽ quanh mức 6.8%, lạm phát 4% và tài khoản vãng lai được dự báo sẽ tiếp tục thặng dư ở mức 2.2% GDP. Mức lương thực tế đã tăng 3.2% trong nửa đầu năm 2018 và tỷ lệ thất nghiệp theo báo cáo là 2.2%.
Việt Nam Đồng đã giảm 2.7% so với đô la Mỹ, nhưng đang được kiểm soát để không giảm thêm, vì một tỷ lệ tương đối cao trong tổng nợ công của Việt Nam (khoảng 45%) là neo theo đồng đô la Mỹ. Kết quả là, tỷ giá hối đoái thực của Việt Nam tăng 2.5%. Việt Nam cần tập trung giảm chi phí thương mại để duy trì khả năng cạnh tranh trong trung hạn.
Tăng trưởng tín dụng trong nửa tháng đầu năm 2018 duy trì quanh mức 17%, so với 19.5% của cùng kỳ năm ngoái. Nhưng tỷ lệ tín dụng trên GDP nhìn chung vẫn còn cao, hơn 130%.
Tốc độ tăng của nợ công đã được kiếm chế bằng cách kết hợp bán tài sản công và thắt chặt ngân sách. Nhưng Việt Nam vẫn cần các khoản đầu tư lớn cho cơ sở hạ tầng và chế tạo năng lượng. Để làm được điều này, chính phủ cần phải lôi kéo sự tham gia của khu vực tư nhân trong nước và khuyến khích khu vực này phát triển thông qua cải cách bộ máy.
Việt Nam có vẻ đã bị các nước khác bỏ xa về tốc độ cải cách, và đã rớt hạng trên bảng tổng sắp về "Môi trường kinh doanh" của World Bank (giảm từ hạng 68 xuống hạng 69, trong tổng số 190 nền kinh tế).
Một diễn biến thương mại đầy hứa hẹn trong năm của Việt Nam đó là việc thông qua Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) hồi tháng 11. Đây là một bước đi quan trọng của Việt Nam, vì CPTPP bao gồm các cam kết mạnh mẽ về cắt giảm thuế và các biện pháp phi thuế (NTMs) của các nước thành viên.
Theo phân tích của World Bank, mức thuế quan trung bình (theo tỷ trọng thương mại) mà doanh nghiệp Việt Nam được áp dụng khi xuất khẩu sang các thị trường trong CPTPP sẽ giảm từ 1.7% xuống còn 0.2%, và các biện pháp phi thuế được kỳ vọng sẽ giảm bình quân 3.6 % (quy đổi sang thuế quan). Hiệp định cũng giúp GDP của Việt Nam tăng thêm 1.1% đến năm 2030. Khu vực hưởng lợi nhiều nhất là thực phẩm, đồ uống, thuốc lá, dệt may, da giày, một số ngành sản xuất và dịch vụ khác.
Các quy tắc xuất xứ trong CPTPP có khả năng sẽ khuyến khích đầu tư và phát triển các ngành phụ trợ, và mở rộng mối liên kết thượng nguồn (mối liên hệ của một ngành hoặc doanh nghiệp với người cung ứng đầu vào cho nó) cho các ngành công nghiệp hiện đang bị trói buộc bởi các doanh nghiệp nhà nước kém hiệu quả. Để gặt hái được các lợi ích trên, đòi hỏi chính phủ phải ban hàng các chính sách thúc đẩy cạnh tranh và cải cách các doanh nghiệp nhà nước kém hiệu quả. Các vấn đề phía sau biên giới, như cải cách hải quan, cũng cần được chú trọng, để giảm thiểu chi phí thông quan và lưu thông cho hàng hóa.
Sau một năm rực rỡ như 2017, kinh tế Việt Nam tiếp tục duy trì đà tăng trưởng vững chắc trong năm 2018. Quỹ dự trữ ngoại hối - tấm đệm trước các cú sốc bên ngoài - vẫn đang trong tầm kiểm soát nhờ vào thành tích xuất khẩu lành mạnh và các dòng vốn FDI. Tài chính công - tấm đệm trong nước - cũng ổn định nhờ vào việc đẩy mạnh cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước, cũng như từng bước cải cách thuế và hệ thống chi tiêu ngân sách.
Nhưng thách thức và rủi ro vẫn đang chồng chất, và chính phủ cần tiếp tục đẩy mạnh cải cách hơn nữa, bao gồm cải cách hệ thống tài chính, quản trị công, và giáo dục bậc cao. Nếu không, Việt Nam sẽ phải vất vả trong việc đáp ứng nhu cầu to lớn về cơ sở hạ tầng, năng lượng và kỹ năng cần thiết để giữ cho đất nước vẫn đi trên con đường tăng trưởng nhanh, trước khi dân số bắt đầu già hóa trong hai mươi năm nữa.
Suiwah Leung - Giáo sư Kinh tế học đại Trường chính sách công Crawford, Đại học Quốc gia Australia.
Nguồn: East Asia Forum
Từ khóa: kinh tế Việt Nam, cơ hội và thách thức, năm 2018, CPTPP
Các tin khác
- Cạnh tranh và hợp tác lành mạnh để thúc đẩy hoạt động tài trợ phát triển tại châu Á - 27/12/2018
- Phát triển nền kinh tế kỹ thuật số của ASEAN - 27/12/2018
- Nếu đây là toàn cầu hóa 4.0, đâu là 3 giai đoạn trước đó? - 27/12/2018
- Toàn cầu hóa là gì? Tại sao lại là vấn đề quan trọng trong năm 2019 - 27/12/2018
- Hiện thức hóa các thành phố thông minh ở các nước ASEAN - 26/12/2018
