Một tầm nhìn mới cho toàn cầu hoá

vanhdaivaconduong

Sáng kiến Vành đai và Con đường của Trung Quốc có thể thay đổi thế giới

Sáng kiến Vành đai và Con đường Trung Quốc (BRI) mang đến những cơ hội to lớn về mặt thúc đẩy kết nối hội nhập kinh tế toàn cầu.

Cùng với các cam kết quy mô lớn của Trung Quốc vào thương mại, đầu tư, hợp đồng và quan hệ chính trị ở nước ngoài, siêu dự án BRI tạo thành một chiến lược to lớn về địa chính trị, tạo ra cả thách thức cũng như cơ hội cho các nước liền kề.

Tuy nhiên, thành công của BRI sẽ còn phụ thuộc vào việc, Trung Quốc có giải quyết được các mối lo sợ của các nước đối tác một cách minh bạch và hợp lý hay không. Các nước tham gia sáng kiến BRI lo ngại về các mục tiêu thực sự của Trung Quốc đằng sau của dự án này, và e sợ Trung Quốc sẽ ngày một gia tăng tầm ảnh hưởng lên đất nước của họ.

BRI là một dự án toàn cầu với sự tham gia của 78 nước chiếm gần một phần ba (30%) GDP thế giới và hai phần ba (70%) dân số toàn cầu. Dự án này trải dài phần lớn khu vực châu Á và lục địa châu Âu cũng như châu Phi.Nhiệm vụ của BRI là thúc đẩy sự phát triển toàn cầu thông qua hội nhập kinh tế, kết nối và đầu tư vào các dự án cơ sở hạ tầng.BRI cũng thường được gắn mác là “toàn cầu hóa kiểu Trung Quốc.”

Các nhân tố như hội nhập thị trường, tiến bộ công nghệ và sự đa dạng của nhân khẩu học cho thấy một quá trình toàn cầu hóa một chiều, không linh hoạt. Bri còn được biết đến với tên gọi "toàn cầu hóa 2.0" vì đem lại một tầm nhìn thay thế cho tiến trình toàn cầu hóa hiện nay, trong đó Trung Quốc đóng vai trò chủ đạo trong việc chia sẻ những thành quả phát triển kinh tế và khả năng sản xuất thặng dư với các nước còn lại trong BRI.

Tất cả năm vai trò chính của BRI (điều phối chính sách, liên kết, thương mại, hội nhập tài chính và kết nối con người) đều nhằm mục đích thúc đẩy quá trình toàn cầu hóa.Thông qua BRI, Trung Quốc đang tự xem mình là vị cứu tinh của toàn cầu hóa.

Trong năm 2017, kim ngạch thương mại giữa Trung Quốc với các nước BRI đã đạt mức khổng lồ 1.44 nghìn tỷ USD, trong đó nhập khẩu chiếm 666 tỷ USD và xuất khẩu là 774 tỷ USD.Cho đến nay, Trung Quốc đã đầu tư hơn 60 tỷ USD dưới dạng đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào các nước BRI.

Trung Quốc xếp thứ 7 trong bảng xếp hạng Chỉ số kết nối toàn cầu.Điều đó cho thấy một vai trò to lớn của Trung Quốc trong tiến trình toàn cầu hóa.BRI được xem là sẽ nhấn mạnh hơn và bổ sung thêm cho vai trò này của Trung Quốc theo một hình thức khác.

Vì BRI là một dự án có quy mô toàn cầu, môi trường toàn cầu cũng sẽ ảnh hưởng lớn đến việc thực hiện và thành công của dự án.Môi trường hợp tác quốc tế ngày một mơ hồ - chủ nghĩa đa phương trở nên bất ổn, các quy tắc thương mại của WTO bị suy yếu, làn sóng bảo hộ gia tăng và cuộc chiến thương mại leo thang -sẽ tác động rất nhiều đến thành công của BRI.

Bên cạnh đó, sự trỗi dậy của chủ nghĩa dân túy và chủ nghĩa dân tộc ở nhiều nước phương Tây và phương Đông cũng ảnh hưởng tiêu cực lên môi trường hợp tác - điều hết sức cần thiết cho một “dự án thế kỷ” như BRI.

Các lỗ hổng trong quản trị toàn cầu, đặc biệt là hệ thống trục trặc hiện có và cơ chế quản trị toàn cầu thay thế của Trung Quốc có thể mang lại những căng thẳng mới đồng thời cản trở việc phát triển bền vững dự án BRI.

Là một dự án lớn, BRI gặp một số thách thức vì không duy trì được lợi ích cả về phía Trung Quốc và các nước tham gia.Có sự mâu thuẫn cố hữu giữa chủ nghĩa kinh tế dân tộc của Trung Quốc với những gì mà nước này hô hào về toàn cầu hóa kinh tế để làm lợi cho tất cả mọi người.

Tình hình chính trị và kinh tế ở các nước tham gia cũng có thể ảnh hưởng đến sự thành công của việc thực hiện các dự án BRI.Ở Nam Á, có hai hành lang chính là Hành lang kinh tế Trung Quốc-Pakistan (CPEC) và hành lang Bangladesh- Trung Quốc- Ấn Độ- Myanmar (BCIM) được đưa vào đề xuất kết nối lớn, cả hai đều đi qua các khu vực nhạy cảm về an ninh với các vấn đề gây chia rẽ chính trị.

Một vấn đề khác đó là Trung Quốc sẽ gia tăng sức ảnh hưởng của mình bằng việc kiểm soát tài sản tại các nước không có khả năng thanh toán các khoản nợ cho các dự án của BRI.Điển hình là trường hợp của cảng Hambantota ở Sri Lanka được xem là một trường hợp kinh điển của bẫy nợ.

Mặc dù các vấn đề về nợ quá hạn được đem ra giải quyết; song, Trung Quốc và các quốc gia tham gia BRI vẫn phải đảm bảo rằng tình trang “bẫy nợ” và “đầu tư trục lợi” sẽ không gia tăng thêm.BRI đang trải qua những thách thức trên phạm vi rộng.Tiến trình toàn cầu hóa cũng có khả năng sẽ bị ngừng trệ vì những chi phí của quá trình này như chủ nghĩa bảo hộ và cuộc chiến tranh thương mại là quá cao.Một trong những thách thức trọng tâm làm suy yếu quá trình toàn cầu hóa là sự gia tăng bất bình đẳng trong nội tại và giữa các quốc gia.Một báo cáo của Oxfam cho thấy gần 82% tài sản thế giới được tạo ra trong năm 2017 thuộc về 1% những người giàu trên thế giới.

Cũng theo báo cáo này, kể từ năm 2015, 1% số người giàu nhất thế giới đã sở hữu hơn một nửa tài sản toàn cầu.Nếu xu hướng này tiếp tục, sự bất bình đẳng toàn cầu sẽ làm trầm trọng thêm những thách thức xã hội, kinh tế và chính trị hiện đang lan rộng trên toàn thế giới.

Động lực cho tiến trình toàn cầu hóa có thể dịch chuyển từ cách tiếp cận “tân tự do” sang cách tiếp cận mang tính xã hội và môi trường hơn. Toàn cầu hóa có thể tìm ra người lãnh đạo mới để bảo vệ cho tiến trình này. Đâycũng là điểm khiến vai trò của Trung Quốc và dự án BRI trở nên quan trọng.

Trung Quốc có khả năng trở thành động lực chính cho toàn cầu hóa trong những năm tới.Và BRI sẽ là mô hình thay thế cho toàn cầu hóa và chia sẻ lợi ích nhiều hơn cho mọi người như Trung Quốc đã cam kết.

BRI cũng được xem là công cụ để kìm hãm làn sóng phản đối toàn cầu hóa. Đồng thời giúp sửa chữa một số sai lầm của tiến trình toàn cầu hóa “tân tự do” – hình thức toàn cầu hóa đã tạo ra người thắng kẻ thua, kẻ được người mất.

Tác giả: Đại sứ Madhu Raman Acharya - nhà cựu ngoại giao việc làm của Nepal.Đại sứ Acharya từng giữ chức Bộ trưởng Ngoại giao Nepal (2002-2005), và Đại diện thường trực của Nepal tại Liên Hợp Quốc (2005-2009).

Nguồn: Dhaka Tribune

Từ khoá: tiến trình toàn cầu hóa, dự án BRI, bẫy nợ, Trung Quốc, hành lang kinh tế Trung Quốc- Pakistan, hành lang Bangladesh- Trung Quốc- Ấn Độ- Myanmar