Vật lộn với Toàn cầu hóa 4.0

toancauhoa0607

Thế giới đang trong một giai đoạn biến đổi chính trị và kinh tế kéo dài. Các tác động từ cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đã đưa đến một mô hình kinh tế mới và một mô hình toàn cầu hóa mới, từ đó, đòi hỏi hệ thống quản trị cũng phải được đổi mới theo, để bảo vệ hàng hóa công.

Sau thế chiến lần thứ II, cộng đồng quốc tế đã sát lại gần nhau để cùng xây đắp một tương lai chung. Giờ đây, thế giới cần phải làm điều tương tự một lần nữa. Do sự phục hồi chậm và không đồng đều kể từ sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu, một bộ phận lớn trong xã hội đã trở nên bất mãn, không chỉ với các nền chính trị và các chính trị gia, mà còn là bất mãn với tiến trình toàn cầu hóa và toàn bộ hệ thống kinh tế mà tiến trình này chống đỡ. Trong kỷ nguyên khi khắp nơi cảm thất bất an và thất vọng, chủ nghĩa dân túy đã ngày càng trở nên hấp dẫn như một hệ tư tưởng thay thế.

Thế nhưng, các bài diễn thuyết của chủ nghĩa dân túy đã lược bỏ đi – và thường làm lẫn lộn – các đặc trưng quan trọng giữa hai khái niệm: Toàn cầu hóa (globalization) và Chủ nghĩa toàn cầu (globalism). Toàn cầu hóa là hiện tượng được dẫn dắt bởi công nghệ và sự dịch chuyển của ý tưởng, con người và hàng hóa. Chủ nghĩa toàn cầu lại là hệ tư tưởng ưu tiên lợi ích toàn cầu lên trên lợi ích quốc gia. Không ai có thể phủ nhận rằng, chúng ta đang sống trong một thế giới toàn cầu hóa. Nhưng liệu tất cả các chính sách của chúng ta nên “đồng nhất trên toàn cầu”, đây vẫn là một vấn đề còn gây nhiều tranh cãi.

Và cuối cùng, thời điểm khủng hoảng hiện nay đang đặt ra các câu hỏi quan trọng cho cấu trúc quản trị toàn cầu. Trước việc ngày càng có nhiều cử tri yêu cầu phải “giành lại quyền kiểm soát” từ “các thế lực toàn cầu”, thách thức đặt ra là khôi phục lại chủ quyền trong một thế giới đòi hỏi sự hợp tác. Thay vì đóng cửa nền kinh tế thông qua chủ nghĩa bảo hộ và chủ nghĩa dân tộc, chúng ta phải xây dựng một khế ước xã hội mới giữa tầng lớp nhân dân và tầng lớp lãnh đạo, để cho mọi người có thể cảm thấy đủ an toàn ngay trên đất nước của mình, từ đó, mới cảm thấy an tâm để duy trì tình trạng mở cửa với thế giới. Nếu không làm được điều trên, tình trạng phân rã trong xã hội chúng ta ngày nay có thể rốt cuộc dẫn đến sự sụp đổ của nền dân chủ.

Hơn nữa, các thách thức đi kèm với Cuộc cách mạng Công nghiệp lần thứ 4 (4IR) xảy ra đồng thời với các thách thức khác, bao gồm các lo ngại về sinh thái, trật tự quốc tế ngày một đa cực, và bất bình đẳng gia tăng. Các diễn biến trên gộp lại sẽ đưa tới một kỷ nguyên toàn cầu hóa mới. Liệu kỷ nguyên mới có giúp cải thiện điều kiện sống của chúng ta, điều đó còn phụ thuộc vào việc hệ thống quản trị ở cấp doanh nghiệp, địa phương, quốc gia và quốc tế có thích nghi kịp thời hay không.

Trong khi đó, một khuôn khổ hợp tác công tư mới đã và đang dần định hình. Hợp tác công tư là khai thác khu vực tư nhân và mở cửa thị trường để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế cho hàng hóa công, với điều kiện phải luôn đi kèm là bền vững với môi trường và có tính bao trùm xã hội. Nhưng để định hướng đầu tư vào những hàng hóa công nào, chúng ta đầu tiên phải xác định nguyên nhân gốc rễ của tình trạng bất công.

Ví dụ, mặc dù mở cửa thị trường và tình trạng cạnh tranh khốc liệt hơn chắc chắn sản sinh người thắng và kẻ thua trên vũ đài quốc tế, tuy nhiên, ở cấp độ quốc gia, mở cửa thị trường và cạnh tranh thậm chí còn tác động rõ rệt hơn lên tình trạng bất công. Hơn nữa, sự chia rẽ ngày càng tăng giữa giai cấp vô sản và giai cấp tư sản đang được củng cố thêm bởi các mô hình doanh nghiệp trong thời đại Công nghiệp 4.0.

Để xóa bỏ sự chia rẽ đó, đòi hỏi chúng ta phải nhận thức được mình đang sống trong một nền kinh tế mới được dẫn dắt bởi công nghệ, và chúng ta cần có các chuẩn mực, tiêu chuẩn, chính sách và quy tắc toàn cầu mới để giữ gìn niềm tin của công chúng. Nền kinh tế mới đã xóa sổ vô số ngành nghề hoặc kết hợp các ngành nghề lại với nhau, và phân bổ lại hàng triệu việc làm. Nền kinh tế mới đang phi vật chất hóa hoạt động sản xuất, bằng cách gia tăng hàm lượng tri thức trong việc tạo dựng giá trị. Nền kinh tế mới còn gia tăng áp lực cạnh tranh cho các ngành sản xuất trong nước, cho thị trường vốn và thị trường lao động nội địa, cũng như tăng sự cạnh tranh giữa các nước đang áp dụng các chiến lược đầu tư và thương mại khác nhau. Và nền kinh tế mới cũng đang khích động tâm lý hoài nghi, đặc biệt là đối với các công ty công nghệ và việc họ đang quản lý dữ liệu của người dân.

Tốc độ thay đổi công nghệ nhanh chưa từng có đồng nghĩa với việc hệ thống y tế, vận tải, thông tin, sản xuất, phân phối, năng lượng và nhiều hệ thống khác nữa sẽ hoàn toàn biến đổi. Để quản lý sự thay đổi đó sẽ đòi hỏi không chỉ các khuôn khổ hợp tác mới cho quốc gia và quốc tế, mà còn đòi hỏi một mô hình giáo dục mới, bao gồm các chương trình mục tiêu, để đào tạo cho người lao động các kỹ năng mới. Với các tiến bộ trong ngành robotics và trí tuệ nhân tạo trong bối cảnh già hóa xã hội, chúng ta sẽ phải từ một nền kinh tế sản xuất và tiêu dùng tiến lên một nền kinh tế chia sẻ và quan tâm.

Toàn cầu hóa 4.0 chỉ vừa mới bắt đầu, nhưng chúng ta vẫn chưa chuẩn bị đủ để đón nhận nó. Chỉ dựa vào việc cập nhật tư tưởng và sửa đổi các quy trình hiện tại sẽ không hiệu quả. Thay vào đó, chúng ta cần thiết kế lại từ gốc đến ngọn, để cho chúng ta có thể khai thác được các cơ hội mới đang chờ đón, đồng thời, tránh được tình trạng gẫy đổ như những gì chúng ta đang chứng kiến hiện nay.

Khi chúng ta phát triển một cách tiếp cận mới cho một nền kinh tế mới, chúng ta phải nhớ rằng chúng ta không phải đang chơi trò chơi đánh đổi. Chúng ta không phải lựa chọn giữa tự do hay bảo hộ, công nghệ hay việc làm, cho phép nhập cư hay bảo vệ công dân, tăng trưởng hay công bằng. Chúng ta có thể tránh khỏi việc lựa chọn bằng cách phát triển các chính sách “và”, thay vì “hay”, cho phép tất cả các cặp lợi ích tưởng chừng đối lập đều có thể được theo đuổi song song với nhau.

Chắc chắn là, những người bi quan sẽ cho là, các điều kiện chính trị đang ngáng đường cuộc đối thoại toàn cầu hiệu quả về toàn cầu hóa 4.0 và nền kinh tế mới. Tuy nhiên, những người thực tế có thể sử dụng thời điểm hiện nay để khai thác các kẽ hở trong hệ thống hiện hành, và để xác định các điều kiện cho một cách tiếp cận mới. Và những người lạc quan sẽ giữ vững hi vọng rằng các bên liên quan sẽ tạo ra một cộng động có chung lợi ích và, rốt cuộc, có chung mục đích.

Những thay đổi đang diễn ra hiện nay không phải là câu chuyện riêng của bất kỳ quốc gia, ngành công nghiệp hay lĩnh vực này. Đây là câu chuyện chung, và vì vậy, cần đến hành động chung của toàn cầu. Nếu thất bại trong việc thông qua một hình thức hợp tác mới, nhân loại sẽ gặp bi kịch. Để phát thảo nên bản kế hoạch cho cấu trúc quản trị chung toàn cầu, chúng ta phải tránh sa lầy vào thời điểm quản trị khủng hoảng hiện tại.

Cụ thể, nhiệm vụ này sẽ đòi hỏi cộng đồng quốc tế thực hiện hai điều sau: Hợp tác sâu hơn và tầm nhìn rộng hơn. Tất cả các bên liên quan phải liên tục đối thoại với nhau, đồng thời, các bên phải có tầm nhìn xa, để suy nghĩ cho toàn cục và vượt khỏi các mối quan tâm riêng và ngắn hạn của từng quốc gia, từng tổ chức.

Đây sẽ là 2 nguyên tắc tổ chức của Cuộc họp thường niên sắp diễn ra của Diễn đàn Kinh tế Thế giới tại Davos-Klosters, với chủ đề “Toàn cầu hóa 4.0: Định hình Cấu trúc mới trong kỷ nghĩa Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư”. Dù sẵn sàng hay chưa, một thế giới mới đang chờ đợi chúng ta phía trước.

Tác giả: Klaus Schwab, nhà sáng lập và chủ tịch Diễn đàn Kinh tế Thế giới

Nguồn: Project Syndicate – TQ

Từ khóa: Toàn cầu hóa 4.0, cách mạng công nghiệp lần thứ tư, mô hình kinh tế mới