Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Trong quan hệ thương mại quốc tế, thuật ngữ “phụ thuộc lẫn nhau” (complex interdependence) dùng để chỉ những mối quan hệ chồng chéo của nhiều kênh tương tác và các chương trình nghị sự giữa các nước, bao gồm sự tham gia của nhiều bên liên quan – cả nhà nước và tư nhân – trong các vấn đề phi quân sự. Từ khi Sáng kiến Vành đai Con đường (BRI) được triển khai, hầu hết các bài phân tích đều tập trung vào vấn đề phát triển cơ sở hạ tầng. Tuy nhiên trong thực tế, BRI không chỉ có tiềm năng tác động đến các chương trình nghị sự kinh tế xã hội của nước chủ quản, mà còn ảnh hưởng đến tình hình quan hệ song phương tổng thể của nước đó với Trung Quốc.

Như trong trường hợp của Philipines, để xác định tiến độ phát triển của BRI tại nước này, chúng ta không thể chỉ đo lường dựa trên số lượng những công trình cơ trở hạ tầng, mà còn phải đánh giá tiến độ của bốn lĩnh vực hợp tác quan trọng khác, bao gồm: thuận lợi hóa thương mại và đầu tư, hội nhập và hợp tác tài chính, quan hệ con người, và năng lực kết nối.

Trên cả cơ sở hạ tầng

Bài Báo cáo Tổng hợp Sáng kiến Vành đai Con đường năm 2017 (Belt and Road Big Data Report) đã nêu rõ những thành tựu mà BRI đạt được bên cạnh việc đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, bao gồm: các thỏa thuận hợp tác được ký kết, những tuyến bay thẳng được thiết lập, số lượng tàu hỏa đi vào hoạt động, những khoản đầu tư của doanh nghiệp Trung Quốc vào các nước thuộc dự án BRI (và ngược lại), các vùng kinh tế và thương mại được thành lập, những hợp đồng hoán đổi tiền tệ được ký kết, phạm vi hoạt động của hệ thống thanh toán China Unionpay, những thỏa thuận thành phố kết nghĩa (sister‐cities) được ký kết, số lượng khách du lịch tăng lên, số lượng sinh viên nước ngoài đăng ký học tại Trung Quốc, và số lượng những nước áp dụng chính sách miễn visa đối với Trung Quốc.

Với những thành tựu ấy, BRI không chỉ được xem là một sáng kiến phục vụ cho chính phủ Trung Quốc và các doanh nghiệp nhà nước, mà còn cho các công ty tư nhân ở Trung Quốc. Theo Báo cáo Tổng hợp Sáng kiến Vành đai Con đường, trong top 50 doanh nghiệp Trung Quốc có ảnh hưởng sâu nhất đến dự án, có 42% là doanh nghiệp tư nhân, 56% là doanh nghiệp nhà nước, và 2% là công ty liên doanh. Bên cạnh lĩnh vực sản xuất và xây dựng, các công ty này cũng hoạt động trong các lĩnh vực tài chính và công nghệ thông tin, tiêu biểu là các tập đoàn Alibaba, Huawei, Lenovo, Tencent và JD. Báo cáo cũng nhận xét rằng “sự tham gia [của các doanh nghiệp tư nhân] vào dự án càng giúp củng cố danh tiếng và sức ảnh hưởng của những thương hiệu và sản phẩm Trung Quốc”.

5 lĩnh vực hợp tác quan trọng

Phối hợp chính sách: Tháng 3 năm 2017, Bắc Kinh và Manila đã ký kết một Chương trình Phát triển 6 năm về Hợp tác Kinh tế và Thương mại, hướng đến đồng bộ hóa các mục tiêu phát triển và lợi ích chung trên khuôn khổ của BRI. Động thái này cũng nhằm biểu thị rằng Trung Quốc sẽ tăng cường đầu tư vào Philippines, khi mà trước đây, nguồn vốn đầu tư của Trung Quốc vào Philippines rất ít ỏi, thua xanguồn vốn của Mỹ và Nhật Bản. Song song với chương trình này, Cục Đầu tư Philippines và Ngân hàng Trung Quốc (Bank of China) đã xây dựng bản Kế hoạch Đầu tư Ưu tiên 2017-2019 cho Doanh nghiệp Trung Quốc, nhằm thuận lợi hóa các hoạt động kết nối kinh doanh và liên kết công nghiệp.

Phát triển và kết nối cơ sở hạ tầng: Trong lĩnh vực hợp tác này, Trung Quốc đã cam kết sẽ tài trợ một khoản vay mềm trị giá 7,34 tỷ USD, hay còn gọi là khoản hỗ trợ phát triển chính thức (ODA), cho các dự án cơ sở hạ tầng quy mô lớn và những chương trình quan trọng tại Philippines. Khoản vay này là một phần trong thỏa thuận trị giá 24 tỷ USD mà Bắc Kinh đã cam kết với Tổng thống Rodrigo Duterte trong chuyến công du Trung Quốc lần đầu của ông vào năm 2016. Thú vị thay, theo thông tin của tờ Bloomberg, từ khi ông Duterte lên nhậm chức vào năm 2016, đến năm 2017, những khoản cho vay và trợ cấp từ Trung Quốc đã tăng lên một cách chóng mặt ở mức 5.862%. Dòng tiền cho vay thông qua các chương trình ODA được chia làm 2 gói (7,19 tỷ USD), bao gồm các dự án xây dựng đập và hệ thống tưới tiêu, đường sắt, đường cao tốc, cầu, cùng những dự án khác.

Thương mại và đầu tư: Đầu năm 2017, Trung Quốc đã trở thành đối tác thương mại lớn nhất của Philippines, kim ngạch thương mại song phương tăng 15,04 tỷ USD (16%) so với năm 2016. Ngoài ra, chỉ trong 3 quý đầu năm 2017, Ban quản lý Khu kinh tế và Cục Đầu tư Philipines đã cấp phép cho các dự án đầu tư với tổng trị giá 40 tỷ USD (cao hơn 3 lần so với mức 10,9 tỷ trong năm 2016). Đáng chú ý là, các doanh nghiệp tư nhân Trung Quốc cũng thành công trong việc thâm nhập vào thị trường tiêu dùng Philippines thông qua các công ty điện thoại di động như Huawei, Xiaomi, Oppo, và Vivo – những doanh nghiệp nằm trong top 10 thương hiệu bán chạy trên thế giới vào năm ngoái, theo thống kê của Tổ chức Sở hữu Trí tuệ Thế giới (WIPO).

Tập đoàn Alibaba Group cũng tăng cường sự hiện diện của mình trong các chương trình quảng bá dịch vụ tài chính và thanh toán điện tử, bằng cách hợp tác với các công ty nội địa như Globe Fintech Innovations Inc. hay Mint. Ngoài ra, công ty Alipay của Alibaba và WeChat Pay của Tencent cũng ký thỏa thuận cấp phép với ngân hàng Asia United Bank, cho phép du khách Trung Quốc sự dụng hệ thống thanh toán không cần tiền mặt tại Philippines. Trong lĩnh vực viễn thông, Tổng thống Duterte còn ủng hộ một doanh nghiệp nhà nước Trung Quốc trở thành hãng cung cấp dịch vụ viễn thông thứ ba tại nước này, nhằm phá vỡ tình trạng độc quyền lâu đời và cải thiện chất lượng dịch vụ Internet tại Philippines.

Kết nối và hội nhập tài chính: Năm ngoái, Ngân hàng Trung ương Philippines đã chính thức bổ sung đồng Nhân dân tệ vào danh mục dự trữ ngoại hối của nước này. Hơn một nửa số quốc gia thuộc dự án BRI đã áp dụng chính sách này. Đầu năm nay, Ngân hàng Trung ương cũng chấp thuận cho hoạt động trao đổi giữa đồng Peso và đồng nhân dân tệ trên thị trường giao ngay. Điều này sẽ giúp giảm chi phí giao dịch cho các doanh nghiệp và ngân hàng của Philippines và Trung Quốc bằng cách giảm sự lệ thuộc vào đồng Đô Mỹ như một chốt trung gian.

Cũng trong thời gian này, việc phát hành 200 triệu USD trái phiếu niêm yết bằng đồng nhân dân tệ (Panda bonds) đã tạo cơ hội để Trung Quốc hỗ trợ dễ dàng hơn các nhu cầu tài chính của Philippines. Ngoài ra, chính phủ Philippines đã tuyên bố kế hoạch hợp tác với tập đoàn Alibaba Group nhằm tạo ra một hệ thống tài chính toàn diện hơn, để hỗ trợ các cộng đồng nông thôn và các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs). Kế hoạch của họ cũng sẽ giúp cắt giảm chi phí giao dịch cho người lao động Philippines ở nước ngoài khi chuyển tiền về nước thông qua các dịch vụ ngân hàng trực tuyến.

Trao đổi và kết nối con người: Trung Quốc đã trở thành quốc gia có lượng khách du lịch đến Philippines lớn thứ hai. Đến tháng 11 năm 2017, đã có 14 chuyến bay mới kết nối Trung Quốc và Philippines, và Phòng Quản lý Thủ tục Xuất nhập cảnh Philippines đã triển khai kế hoạch “Cấp Visa nhập cảnh” cho du khách Trung Quốc.

Song song đó, trong lĩnh vực thông tin và truyền thông, Đài truyền hình Trung ương Trung Quốc và Văn phòng Truyền thông Tổng thống Philippines đã ký một Biên bản ghi nhớ về việc tái phát sóng các chương trình của Đài Phát thanh truyền hình Quốc tế Trung quốc (CGTN), là một phần trong Liên minh Vành đai Con đường mới của Đài truyền hình Trung ương Trung Quốc.

Quan hệ hợp tác cùng có lợi

Sự phát triển vượt bậc trong 5 lĩnh vực hợp tác quan trọng của BRI tại Philippines cho thấy tầm quan trọng ngày càng tăng và sự phụ thuộc lần nhau ngày càng phức tạp giữa Trung Quốc-Philippines.

Sáng kiến Vành đai Con đường tại Philippines cũng cho thấy rằng dự án do Trung Quốc dẫn dắt này không chỉ là kế hoạch đầu tư của riêng chính phủ, mà có sự tham gia của “cả đất nước”, trong đó bao gồm phân khúc tư nhân Trung Quốc.

Mặc dù đúng là khả năng thành công của BRI sẽ phụ thuộc vào môi trường chính trị ở mỗi nước, nhưng phía Trung Quốc cũng phải đảm bảo rằng những dự án họ đề xuất đều minh bạch, khả thi về mặt thương mại, và những công ty tham gia vào dự án phải có uy tín. Nếu các dự án của Trung Quốc đổ vỡ, họ sẽ có nguy cơ đối mặt với những làn sóng phản đối và những vụ kiện pháp lý. Khi đó, uy tín của Trung Quốc, BRI, và Tổng thống Duterte đều sẽ bị ảnh hưởng.

Trong tương lai, việc tiếp tục củng cố quan hệ hợp tác kinh tế giữa Trung Quốc và Philippines sẽ giúp làm thay đổi tình hình quan hệ hai nước từ đối đầu sang hợp tác, và tạo ra một trường có lợi để phát triển các mối quan hệ tổng thể. Tuy nhiên, để duy trì đà phát triển của BRI, bên cạnh các biện pháp như giảm thiểu rủi ro, hướng dẫn chính sách, hay thể chế hóa – như những gì mà Trung Quốc đã làm với những nước khác – Philippines và Trung Quốc cũng có thể ký kết những Biên bản ghi nhớ về hợp tác Vành đai và Con đường. Hai nước cũng nên thành lập một ủy ban hợp tác BRI hay kế hoạch hành động BRI, để các dự án đề ra tiếp tục sống sót sau 6 năm nhiệm kỳ ít ỏi của Tổng thống Philippines.

Nguồn: Brink News - HN

Từ khóa: Sáng vành đai con đường, BRI, hội nhập, nợ công, thương mại quốc tế