Nếu EU đồng ý nắm bắt cơ hội kinh tế mà châu Phi đưa ra, EU phải gặp gỡ các lãnh đạo của châu lục nhằm thiết lập một mối quan hệ đối tác mới, trong đó đối xử bình đẳng với các nước châu Phi. Nói đơn giản, mối quan hệ mới EU - châu Phi phải dựa trên thương mại chứ không phải viện trợ.
Việc Trung Quốc sử dụng các liên kết thương mại và đầu tư để mở rộng ảnh hưởng của nước này ở châu Phi đang khiến một số nước châu Âu lo ngại. Nhưng, thay vì phản đối các hành động của Trung Quốc, Liên minh châu Âu cần phải tăng cường sự liên kết với châu lục này.
Trong những năm gần đây, EU đã tích cực đảm bảo cơ hội thương mại và đầu tư mới trên toàn thế giới. Tính đến tháng 7 năm 2018, EU đã tham gia đàm phán 21 hiệp định thương mại tự do. Trong đó bao gồm các cuộc đàm phán đã kéo dài bảy năm qua với sáu nước ASEAN - Indonesia, Philippines, Malaysia, Singapore, Thái Lan và Việt Nam – và có thể mở đường cho một thỏa thuận trong tương lai với toàn bộ khu vực.
EU cũng đã bắt đầu các cuộc đàm phán với New Zealand và Australia. Và gần đây họ đã ký kết các thỏa thuận thương mại tự do toàn diện với Armenia, Canada, Nhật Bản và Việt Nam, cũng như một thỏa thuận đầu tư độc lập với Trung Quốc.
Nhưng còn châu Phi thì sao? Thương mại giữa châu Phi với EU đã tăng trưởng vượt bậc: nếu tính toàn bộ, các nước châu Phi là đối tác thương mại lớn thứ ba của EU, sau Hoa Kỳ và Trung Quốc, chiếm gần 7% trong tổng kim ngạch thương mại hàng hóa của EU với thế giới, trong đó, nhập khẩu chiếm 7% và xuất khẩu chiếm 8%. Và mặc dù EU đã thâm hụt thương mại liên tục với châu Phi trong giai đoạn 2000-2014, nhưng EU vẫn đạt mức thặng dư 22 tỷ euro (25,5 tỷ đô la) trong năm 2015 và thặng dư 22,7 tỷ euro trong năm 2016.
Kim ngạch thương mại giữa châu Phi với EU lớn gấp ba lần kim ngạch thương mại giữa EU và Canada - 94,7 tỷ euro trong năm 2016. Với Hiệp định Thương mại và Kinh tế toàn diện (CETA), thương mại EU - Canada hàng năm dự kiến sẽ tăng ít nhất 8%, tương đương 12 tỷ euro. Nhưng con số này vẫn chỉ bằng một nửa khối lượng giao dịch thương mại giữa EU với riêng Ai Cập.
Tương tự như vậy, thỏa thuận thương mại tự do trong tương lai giữa EU với New Zealand có thể giúp tăng thương mại song phương khoảng 36%, nhưng mức tăng đó vẫn sẽ chỉ bằng một nửa khối lượng hàng hóa mà EU hiện đang giao dịch với Tunisia. Trong trường hợp của Australia, mức tăng dự kiến là khoảng một phần ba khối lượng giao dịch thương mại với Ai Cập.
Tỉ trọng của châu Phi trong thương mại EU có thể tăng hơn nữa, do triển vọng kinh tế ấn tượng của châu lục này. Trong giai đoạn 2000 - 2010, châu Phi đạt mức tăng trưởng GDP thực tế hàng năm là 5,4%; tỷ lệ này duy trì ở mức 3,3% trong giai đoạn 2010 - 2015. Hiện nay, châu Phi vẫn là khu vực phát triển nhanh thứ hai trên thế giới, xếp sau khu vực châu Á mới nổi và đang phát triển.
Đối với châu Âu, tiềm năng kinh tế của châu Phi vẫn chưa được khai thác hết. Chi tiêu của các hộ gia đình và doanh nghiệp châu Phi ước đạt khoảng 4 nghìn tỷ đô la trong năm 2015, và dự kiến sẽ đạt 5,6 nghìn tỷ đô la vào năm 2025, tương đương mức tăng trưởng là 3,5%/năm. Hơn nữa, theo McKinsey Global Institute, các cơ hội đầu tư xuất phát từ nhu cầu cơ sở hạ tầng ở châu Phi sẽ tăng ít nhất 150 tỷ USD mỗi năm trong một thập kỷ tới. Châu Phi cũng là nơi có nguồn tài nguyên thiên nhiên chiến lược cho các ngành công nghiệp carbon thấp nhiều hứa hẹn, và có vị trí thuận lợi để đóng một vai trò quan trọng trong năng lượng tái tạo.
Vị thế của châu Phi như một đối tác thương mại và đầu tư không phải là điều gì mới đối với châu Âu. Trong 5 năm qua, EU đã đàm phán với từng tiểu vùng của châu Phi theo khuôn khổ Hiệp định Đối tác kinh tế (EPA), với mục tiêu cuối cùng là tạo ra một thỏa thuận thương mại tự do giữa EU và châu Phi, vùng Caribe và nhóm các quốc gia Thái Bình Dương.
Tuy nhiên, cho đến nay, chỉ có một EPA (với Nam Phi) đã được phê chuẩn. Các thỏa thuận khác gặp trì trệ, chủ yếu là do thiếu sự ủng hộ chính trị. Châu Phi thực sự lo ngại EPA sẽ ảnh hưởng đến sự phát triển công nghiệp và Khu vực Thương mại Tự do Phi châu Phi (AfCFTA) – một hiệp định được ký kết giữa hầu hết các nước châu Phi vào tháng 3 năm ngoái. Sự bất định từ Brexit càng làm tăng thêm lo ngại.
Giới lãnh đạo châu Phi có quyền lo lắng. Mặc dù EU tuyên bố rằng EPA sẽ bổ trợ cho AfCFTA, các nghiên cứu sơ bộ chỉ ra rằng lợi ích thương mại do EPA mang lại, có thể chỉ tập trung vào một số sản phẩm nông nghiệp - và không bao gồm các nước kém phát triển nhất. Ở hầu hết các khu vực, EPA sẽ thực sự làm tổn thương thương mại trong nội khối châu Phi, làm suy yếu doanh thu thương mại và gây phương hại đến ngành công nghiệp theo định hướng thương mại ở châu Phi.
Một số ý kiến cho rằng vấn đề chỉ là thời gian, bởi vì những thiệt hại có thể xảy đến ngay lập tức, trong khi những lợi ích có thể có được nhờ tăng cường tiếp cận thị trường EU sẽ mất nhiều thời gian hơn. Do đó, những người ủng hộ EPA cho rằng, một quỹ đặc biệt nên được thành lập để bù đắp cho một số khoản lỗ trong ngắn hạn. Nhưng nghiên cứu cho thấy rằng cách tốt nhất để châu Phi tránh tổn thất là tập trung vào việc tăng cường AfCFTA và từ chối các EPA.
Để trấn an châu Phi, EU cũng đang thực hiện các bước đi để giúp tăng cường AfCFTA. Gần đây, EU đã thông báo tăng gấp bảy lần mức hỗ trợ - từ 7 triệu euro trong giai đoạn 2014-2017 lên 50 triệu euro vào năm 2018-2020 – cho các hỗ trợ về thể chế và kỹ thuật cùng với thu thập và phân tích dữ liệu.
Tuy nhiên, như những gì mà các nhà lãnh đạo của Liên minh châu Phi xác nhận tại Hội nghị thượng đỉnh AU - EU ở Abidjan-Bờ biển Ngà vào tháng 11 năm ngoái, họ mong muốn mối quan hệ với EU sẽ phát triển vượt ra khỏi khuôn khổ phụ thuộc truyền thống. Mặc dù vấn đề này đã có được một số tiến bộ, EU vẫn phần lớn là bên đặt ra chương trình nghị sự, và cung cấp hỗ trợ tài chính để thực hiện các chương trình đó.
Nếu EU đồng ý nắm bắt cơ hội kinh tế mà châu Phi đưa ra, EU phải gặp gỡ các lãnh đạo của châu lục nhằm thiết lập một mối quan hệ đối tác mới, trong đó đối xử bình đẳng với các nước châu Phi. Nói đơn giản, mối quan hệ mới EU - châu Phi phải dựa trên thương mại chứ không phải viện trợ.
Tác giả: Carlos Lopes là giáo sư tại Mandela School of Public Governance thuộc University of Cape Town và là đại diện của Liên minh châu Phi về quan hệ đối tác với châu Âu sau năm 2020.
Nguồn: Project Syndicate - ND
Từ khóa: tiềm năng, khai thác, thỏa thuận EU, châu Phi
Các tin khác
- Cách thức hữu hiệu nhất mà Tông thống Trump có thể buộc Trung Quốc nhượng bộ - 24/10/2018
- Những thách thức "cản bước" đầu tư Nhật Bản vào Việt Nam - 24/10/2018
- Canada nên bước đi thận trọng trong quan hệ thương mại với Trung Quốc - 24/10/2018
- Tại sao các chuyên gia kinh tế lại thích tự do thương mại? - 23/10/2018
- Ủy ban Châu Âu phát biểu: Thỏa thuận giữa EU và Việt Nam sẽ là “bước đệm” cho việc ký kết Hiệp định EU-ASEAN - 23/10/2018
