Ai sẽ là người thắng thế trong cuộc chiến thương mại Mỹ- Trung? Và cái giá phải trả là gì?

trungquocmy2507

Tổng thống Trump và các phe ủng hộ tuyên bố rằng Washington đang thắng thế trong cuộc chiến thương mại với Bắc Kinh. Đơn giản là hãy nhìn vào nền kinh tế của Trung Quốc. Nước đang phải giải quyết các khoản nợ khổng lồ và tốc độ tăng trưởng và đầu tư thì đang lao dốc. Tuy nhiên, liệu rằng những chính sách thương mại của Trump có phải nguyên nhân chính dẫn đến các tình trạng suy thoái tại Trung Quốc? Và nếu ông Trump vẫn tiếp tục đẩy căng thẳng thương mại leo thang thì Hoa Kỳ sẽ ở thế thượng phong? Và nếu như vậy, thì Mỹ có phải trả giá điều gì hay không?

Mục tiêu thực sự của Tổng thống Trump là gì?

Không ai biết chắc rằng kế hoạch gây sức ép cho Trung Quốc bằng các gói áp thuế khổng lồ của Trump sẽ đi tới đâu. Một phân tích vào cuối tháng trước của Ngân hàng ANZ tại Úc dự đoán chiến tranh thương mại sẽ kéo dài đến năm 2020 bởi vì hai bên chưa có động thái nhượng bộ lẫn nhau. Washinton tố cáo Trung Quốc ăn cắp tài sản trí tuệ và yêu cầu nước này phải mở cửa nền kinh tế hơn nữa cho cạnh tranh công bằng với nước ngoài. Trung Quốc bác bỏ cáo buộc trên và cho rằng nước này vẫn đang tuân theo các quy định chung của WTO.

Một vài chuyên gia phân tích cho rằng, mục tiêu thật sự của Mỹ là muốn “tách bạch” dần hai nền kinh tế lớn nhất thế giới này, vì cho đến nay, hai cường quốc này đang phụ thuộc và đan xen chặt chẽ lẫn nhau. Chính phủ Hoa Kỳ đã cấm việc đầu tư của một số công ty lớn của Trung Quốc vào thị trường Mỹ- cụ thể trong lĩnh vực viễn thông và công nghệ cao – vì lo ngại sẽ đe dọa đến an ninh Mỹ, động thái trên khiến cho đầu tư của Trung Quốc vào Mỹ sụt giảm. Trong khi đó, một số công ty Mỹ cũng đang lên kế hoạch dịch chuyển hoạt động ra khỏi Trung Quốc nếu chiến tranh thương mại tiếp tục kéo dài.

Richard McGregor, nhà phân tích thuộc Viện Lowy Úc hiện đang sống ở Washinton cho rằng: “Không còn nghi ngờ nữa, quan hệ Mỹ- Trung đã đổ vỡ, bắt đầu từ một số hành động bao vây, đối đầu, cho đến một cuộc đua tranh toàn diện trên nhiều mặt trận. Điều này không chỉ tác động đến thương mại. Mà còn ảnh hưởng các mặt khác như địa chính trị, quân sự, ngoại giao và kinh tế, đó là lý do tại sao không thể có điểm dừng thực sự cho cuộc chiến này. Xét về nhiều mặt, đây được xem là cuộc chiến đánh dấu kết thúc lịch sử giữa các hệ thống chính trị đối lập.”

Ông McGregor cho biết, Bắc Kinh cũng đã có suy nghĩ tương tự về phân tách hai nền kinh tế.

“Cả hai bên đều muốn tháo gỡ dần quan hệ kinh tế vì lí do an ninh quốc gia, để đảm bảo rằng các bên không phụ thuộc lẫn nhau trong bất cứ lĩnh vực chủ chốt nào. Cạnh tranh trong kinh doanh và thương mại đã từng cung cấp động cơ dẫn đến chiến tranh về địa chính trị. Giờ đây, mối bất hòa trong kinh doanh sẽ dẫn đến một cuộc chiến khác.”

Tại Trung Quốc, sự lý giải phổ biến cho các cuộc xung đột kinh tế đó là để “kiềm hãm” bên còn lại vươn lên thành quốc gia dẫn đầu toàn cầu về công nghệ cao. Chiến tranh càng kéo dài, kết quả càng không thể dự đoán.

Liệu chiến tranh thương mại đang đặt nền kinh tế Trung Quốc vào tình trạng suy thoái?

Các chuyên gia phân tích cảnh báo, kinh tế Trung Quốc đang và sẽ tiếp tục giảm tốc trong tương lai. Tuy nhiên, việc này không liên quan gì đến chính quyền Trump hay chiến tranh thương mại cả. Thay vào đó, vấn đề này lại liên quan đến các chính sách của chính phủ Trung Quốc kể từ năm 2016 nhằm kiểm soát các khoản nợ khổng lồ của quốc gia này.

Trong nhiều năm, tăng trưởng của Trung Quốc được thúc đẩy bởi các khoản tín dụng, một trong số các nguồn cung tín dụng đến từ các tổ chức tín dụng đen - thường được gọi là “ngân hàng ngầm” bởi vì họ hoạt động bên ngoài khu vực ngân hàng chính thức, gây khó khăn cho vấn đề giám sát. Giai đoạn năm 2008- 2017, cung tín dụng Trung Quốc gia tăng nhanh hơn bất kỳ một giai đoạn nào trong lịch sử: lên tới 29 nghìn tỷ USD, trong khi tổng sản phẩm quốc nội (GDP) chỉ là 7 nghìn tỷ USD.

Có vẻ như các chính sách thắt chặt chưa phát huy tác dụng. Vào giữa năm 2017, nợ của Trung Quốc đã đạt đến 256% GDP. Một số nhà kinh tế tin tưởng, với các lực bẩy vững chắc như lượng tài sản lớn và mức tiết kiệm cao, nền kinh tế Trung Quốc có khả năng miễn nhiễm với các cú sốc theo cách mà các nước khác không có được. Nhưng những người khác thì lại cho rằng, điều đó sắp không còn đúng nữa.

Tăng trưởng GDP của Trung Quốc đã giảm từ 6.8% trong quý I xuống còn 6.7% trong quý II và được dự báo là sẽ tiếp tục sụt giảm trong những tháng kế tiếp. Chi tiêu cho cơ sở hạ tầng trong nửa đầu năm đã giảm từ 8.6% xuống 6% so với cùng kỳ năm ngoái.

Trong báo cáo “Tín dụng và mức tín nhiệm: rủi ro đối với sự phục hồi của nền kinh tế Trung Quốc” viết cùng Logan Wright, chuyên gia phân tích kinh tế Trung Quốc Daniel Rosen cho biết: “Trung Quốc không còn có thể tăng trưởng kinh tế liên tục nhờ vào tỷ lệ tiết kiệm cao ngất ngưỡng. Tương tự, các áp lực thương mại từ Hoa Kỳ không phải nguyên nhân làm triển vọng kinh tế của Trung Quốc đi xuống. Điều đó rất quan trọng, vì nó có nghĩa là Trung Quốc phải thay đổi phương thức hoạt động của mình, bất kể những hành động của Washington là đúng hay sai”.

Trung Quốc vẫn đang nỗ lực giảm thiểu tình trạng nợ xấu của các ngân hàng và các khoản tín dụng vượt ngân sách của chính quyền địa phương, bằng cách áp dụng chính sách thắt chặt tiền tệ để ngăn chặn tình trạng suy thoái kinh tế. Nhưng những bước đi này càng trở nên phức tạp hơn vì cuộc chiến thương mại, vì cuộc chiến có thể đe dọa đến tăng trưởng và đặt thêm áp lực lên nền kinh tế Trung Quốc.

Liệu nền kinh tế Trung Quốc có gặp phải cú sốc mạnh vì khoản nợ khổng lồ không?

Đây là vấn đề mà các nhà kinh tế vẫn đang tranh cãi trong nhiều năm qua mà vẫn chưa đạt được sự nhất trí. Tuy nhiên, Trung Quốc đã nhận ra vấn đề và bắt đầu tái cấu trúc nền kinh tế. Báo cáo của chuyên gia Daniel Rosen và Logan Wright cũng cho biết, Trung Quốc không thể phát triển phương thức cũ để thoát khỏi khó khăn. Suy thoái kinh tế là không thể tránh khỏi và rủi ro của các cú sốc tài chính là có thật.

Tại buổi ra mắt bản báo cáo, ông Rosen cũng cho biết rằng: “Sự tăng trưởng của kinh tế Trung Quốc, và ý nghĩa của nó đối với nền kinh tế thế giới mãi cho đến gần đây vẫn là một hiện tượng thật sự hiếm gặp. Và giờ đây, hiện tượng đó đã trở nên bình thường hơn”. Chuyên gia này cho rằng Trung Quốc sẽ không còn phải né tránh các lo ngại cho rằng Trung Quốc thì khác biệt so với các quốc gia khác, và rằng một quốc gia có thể tăng trưởng thần tốc bằng cách nào. Mọi thứ sẽ trở nên bình thường hơn và chuẩn mực hơn [dành cho Trung Quốc] từ đây trở đi.

Một số người tin rằng, vào lúc này, chính quyền Trump đang lợi dụng lúc kinh tế Trung Quốc dễ bị tổn thương để gây sức ép lên Trung Quốc, vì đây là cơ hội để dồn Trung Quốc vào chân tường và làm chậm lại sự trỗi dậy của nước này.

Kinh tế trưởng của JP Morgan- Zhu Haibin dự đoán chiến tranh thương mại đã làm Trung Quốc mất 700,000 việc làm trong tháng vừa qua khi các công ty lũ lượt dịch chuyển nhà máy sản xuất ra khỏi đất nước, tờ Caixin đưa tin. Giới chức trách Trung Quốc đã hứa hẹn sẽ làm dịu đi các tác động thông qua việc cắt giảm thuế và các biện pháp khác trong khi vẫn đang đối mặt các vấn đề nợ nần.

Liệu các vấn đề kinh tế hiện nay ở Trung Quốc có nói lên rằng ông Trump đang thắng thế trong cuộc chiến này không? Và điều này sẽ đe dọa như thế nào lên kinh tế thế giới?

Ông Trump vẫn đang tự tin sẽ chiến thắng trong cuộc chiến thương mại, nên ít có khả năng ông sẽ hạ nhiệt tình trạng căng thẳng này. Hôm thứ Hai, ông Trump tuyên bố với các phóng viên là Trung Quốc rất muốn có các cuộc đàm phán thương mại mới, nhưng "thật lòng mà nói, còn quá sớm để thảo luận, ... bởi vì họ chưa sẵn sàng."

Tuy nhiên, vấn đề của tình trạng kéo dài chiến tranh thương mại là làm suy yếu các mối quan hệ ngoại giao. Quan hệ thương mại tốt có thể làm giảm áp lực quân sự. Tuy nhiên, vụ va chạm gần đây giữa tàu khu trục Mỹ Decatur và một tàu chiến Trung Quốc ở Biển Đông đã cho thấy nguy cơ của một cuộc đụng độ quân sự nghiêm trọng. Các tàu cách nhau khoảng 50 thước. Hoa Kỳ cáo buộc tàu Trung Quốc có hành vi “không an toàn và không chuyên nghiệp” trong khi Trung Quốc lại cảnh cáo Hoa Kỳ phải ngừng ngay các hành động “khiêu khích”.

Tàu Decatur đang tiến hành hoạt động hoạt động tự do hàng hải, hay còn gọi là FOPOP, đã chọc giận Trung Quốc, khi mà nước này đang đòi tuyên bố chủ quyền với hầu hết vùng biển Đông và đã xây dựng các khu quân sự trên các hòn đảo tranh chấp trong vùng biển này. Hoạt động được Mỹ xem là hoạt động tự do hàng hải (FONOP) có khả năng sẽ gây ra nhiều căng thẳng hơn trong tương lai.

Các cuộc đụng độ khác giữa hai nước như là: các biện pháp trừng phạt của Mỹ đối với một cơ quan quân sự Trung Quốc và việc bán vũ khí quân sự Mỹ cho Đài Loan đã làm Trung Quốc tức giận. Ông Trump cũng cáo buộc Trung Quốc can thiệp vào cuộc bầu cử giữa kỳ của Hoa Kỳ. Và sau vụ bắt giữ gần đây của một sinh viên Trung Quốc bị nghi ngờ là gián điệp, chính quyền Trump đã tuyên bố sẽ triển khai việc hạn chế thị thực cho sinh viên Trung Quốc trong các lĩnh vực công nghệ cao.

Phó Tổng thống Mike Pence đã tiến hành một cuộc tấn công trên phạm vi rộng vào Trung Quốc hôm thứ năm, chỉ vài ngày trước khi Bộ trưởng Ngoại giao Michael R. Pompeo đến dự các cuộc đàm phán tại Trung Quốc. Mối quan hệ tụt xuống mức thấp nhất chỉ trong vài tuần gần đây- dấu hiệu cho một sự sụp đổ toàn diện.

Nhà phân tích quân sự Anthony Cordesman- cựu giám đốc bộ phận đánh giá năng lực tình báo, trực thuộc Văn phòng Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ - đã viết trong một phân tích cho Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) như sau: “Cả Trung Quốc và Hoa Kỳ - và các nhà lãnh đạo của các nước này – vẫn đang tiếp tục theo đuổi các chính sách kinh tế và an ninh làm tăng nhiệt tình trạng căng thẳng, tăng chi phí và quy mô của cuộc đua vũ trang cũng như tăng nguy cơ xảy ra các sự cố, các xung đột, hoặc thậm chí là một cuộc chiến nghiêm trọng hơn, bên lề cuộc căng thẳng trên.” Ông đã so sánh cuộc chiến giữa Mỹ và Trung Quốc giống cuộc đua vũ trang mà Anh và Đức theo đuổi trong thế chiến thứ nhất vô tình đã tạo đà cho hai cuộc chiến tàn phá thế giới nhất trong thế kỷ trước.

Ông Anthony viết rằng: “Các bên đều đang theo đuổi các chính sách mở rộng phạm vi công nghệ và phát triển lực lượng có thể dùng để đối phó với bên còn lại. Cả hai đang điều chỉnh cách thức chiến lược của mình để ngăn chặn các cuộc xung đột diễn ra. Trung Quốc và Hoa Kỳ đều đang cố gắng "giành chiến thắng" trong tương lai bằng cách khiến bên còn lại bị thiệt hại.”

Ông còn cho biết thêm: Khi các mối quan hệ trở nên tồi tệ hơn, "càng khó để phân biệt giữa những nỗ lực được xây dựng để hạn chế xung đột và những mưu đồ dẫn đến tình trạng xung đột."

Nguồn: Los Angeles Times - MT

Từ khóa: chiến tranh thương mại Mỹ - Trung, xung đột, căng thẳng leo thang, tự do hàng hải, tình trạng suy thoái, khủng hoảng nợ