Châu Á đã chuẩn bị sẵn sàng cho cuộc khủng hoảng tiếp theo?

imf2004

“Viễn cảnh tươi sáng, thị trường tích cực và thách thức phía trước”: Đó là tiêu đề Báo cáo triển vọng kinh tế thế giới do IMF phát hành trong năm nay.

Mọi thứ đang thay đổi nhanh chóng

Từ khi báo cáo của IMF được công bố, sự hỗn loạn, bất định và khủng hoảng đã trở thành xu thế chính của nền kinh tế toàn cầu. Ác-hen-ti-na đang trong vòng xoáy của đổ vỡ kinh tế; Thổ Nhĩ Kỳ rất có thể sẽ nối gót theo sau. Thị trường các quốc gia như Indonesia, Myaanmar và Ý rung chuyển khi các điều kiện cung ứng tài chính bị thắt chặt. Tranh cãi về vấn đề Brexit trở nên bất định hơn bao giờ hết. Những chính trị gia theo xu hướng dân túy xuất hiện ngày càng nhiều. Cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung leo thang đến mức báo động. Bên cạnh đó, chỉ còn là vấn đề thời gian trước khi cơ quan phúc thẩm giải quyết tranh chấp của WTO bị đẩy đến bờ vực của sự sụp đổ. Hệ thống tài chính của Trung Quốc vẫn chứa đựng nhiều rủi ro nguy hiểm. Bất đồng dữ dội giữa Quốc hội và Tổng thống Mỹ xoay quanh chính sách kinh tế vĩ mô (vốn được cho là đang vận hành ngược với chiều hướng phát triển của nền kinh tế) không có dấu hiệu dừng lại. Căng thẳng địa chính trị vẫn ở mức rủi ro cao giữa Mỹ với Iran, Triều Tiên và Nga.

Với những nguy cơ tiềm tàng như vừa nêu, đây chính là thời điểm thuận lợi để suy ngẫm về khả năng chống chịu của châu Á trước các cuộc khủng hoảng kinh tế. Năm nay cũng là thời gian thuận lợi để đưa ra những phân tích sâu về những thách thức thế giới đang phải đối mặt. Năm 2018 đánh dấu kỷ niệm 10 năm ngày sụp đổ của Lehman Brothers. Năm trước cũng là mốc thời gian kỷ niệm 20 năm kể từ thời điểm cuộc khủng hoảng tài chính châu Á nổ ra. Liệu châu Á có rơi trở lại một cuộc khủng hoảng khác không? Và chúng ta có chuẩn bị cho tình huống này không?

Ấn phẩm mới nhất của Diễn đàn Đông Á xuất bản hàng quý, phát hành hôm thứ Hai tuần này đã trả lời cho câu hỏi trên. Những thông tin do tài liệu này đưa ra không mấy sáng sủa.

Các nền kinh tế châu Á đang đối mặt với nhiều rủi ro lớn. Có hàng tá nguy cơ hiện hữu tại khu vực Á châu trong giai đoạn này từ tranh chấp thương mại, tài chính hỗn loạn, thể chế yếu kém đến sự lên ngôi của chủ nghĩa dân túy và tranh chấp lãnh thổ.

EAFQ đánh giá khả năng chống chịu của các định chế toàn cầu, ví dụ như IMF, trước nhiều kịch bản khủng hoảng khác nhau. Nguồn lực của IMF đã gia tăng gấp nhiều lần từ sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu. Tuy nhiên, với ngày càng nhiều quốc gia đang phải nhờ cậy đến sự trợ giúp từ IMF, liệu nguồn lực của tổ chức tài chính này có gia tăng đủ để đáp ứng yêu cầu? Cơ chế cho vay hiện tại của IMF có mềm dẻo đúng mức? Các nước có tìm đến IMF nếu họ gặp vấn đề không? Có hay chăng những quy định tài chính chặt chẽ IMF áp lên các nước châu Á vẫn còn ám ảnh khu vực này từ sau cuộc khủng hoảng tài chính châu lục.

Sau khi cuộc khủng hoảng tài 1997 chính nổ ra, có nhiều cơ chế tài chính cấp khu vực đã ra đời và phát triển tại Á châu. Những tổ chức này, như Sáng kiến đa phương hóa Chiang Mai, nên tiếp nhận vai trò như thế nào trong nhiệm vụ giữổn định cho khu vực. Các thiết chế tài chính khu vực nên trở thành các đối tác hay đối thủ của IMF? Cách thức nào để những tổ chức như vừa nêu hợp tác với nhau khi năng lực của họ vẫn là một câu hỏi lớn.

Một trong những công cụ giúp chống lại khủng hoảng là cơ chế hoán đổi tiền tệ song phương ví dụ như hệ thống hoán đổi tiền tệ mà Quỹ dự trữ liên bang Mỹ đang áp dụng; thiết chế đặc biệt quan trọng nêu trên giúp giảm áp lực tiền tệ khi khủng hoảng tài chính toàn cầu diễn ra. Trung Quốc cũng có hệ thống hoán đổi tiền tệ riêng trị giá gần 500 tỷ đô la. Liệu các cơ chế hoán đổi tiền tệ sẽ là một phần trong hệ thống bình ổn tài chính hiện nay? Cách thức nào để cơ chế này liên kết với IMF, các cơ chế khu vực và ngân hàng phát triển?

Còn nhiều việc cần thực hiện để tăng cường sức chống chịu của các nền kinh tế châu Á và hệ thống tài chính trong khu vực. Những quốc gia thuộc châu lục cần có những bước đi giúp họ không phải nhờ cậy đến các thiết chế tài chính quốc tế ngay từ ban đầu. Liệu những cơ chế liên kết cấp khu vực như APEC có thể đóng vai trò nào trong tiến trình vừa nêu?

Trong bài phân tích chính vào tuần này, ông Edwin Truman đã đưa ra lời cảnh báo nghiêm khắc: “Cả các hệ thống tài chính châu Á cũng như cơ chế bảo đảm an toàn tài chính toàn cầu hiện tại đều không sẵn sàng cho một cuộc khủng hoảng kế tiếp”. Ông Truman đồng thời nêu 3 lý do khi đưa ra nhận định này.

Đó là thiếu sự đồng thuận về mục đích của hệ thống an toàn tài chính cùng những tranh cãi về vị trí của của các thiết chế khu vực trong hệ thống này. Bộ trưởng tài chính Mỹ Steve Mnuchin gần đây nêu quan điểm nguồn lực hiện có của IMF là đầy đủ để đương đầu với các thách thức. Nhưng vấn đề trong lời phát biểu của ông Truman chính là khả năng của IMF không thể được đánh giá trên cơ sở tách rời nguy cơ của một cuộc khủng hoảng.

Nguy cơ đe dọa đến khả năng tài chính của IMF đang trỗi dậy. Năm 2020, các khoản vay song phương cung cấp đến IMF sẽ bắt đầu cạn dần. Đồng thời, năm 2022, cơ chế bố trí Các khoản vay mới cũng sẽ chấm dứt. Viễn cảnh tồi tệ nhất là IMF sẽ mất đi một nửa số tiền trong quỹ hoạt động của mình, từ đó gây ảnh hưởng năng nề đến khả năng đối phó khủng hoảng của tổ chức này.

Ông Truman cũng đưa ra các cảnh báo cuối cùng rằng những thiết chế đảm bảo an toàn tài chính hiện tại chưa đạt được sự đồng thuận giữa các nước. Ngay cả khi, nguồn lực của IMF được đảm bảo, một sự thống nhất nhằm quản lý các tổ chức với tư cách là cơ chế hỗ trợ thanh khoản vẫn chưa có sự nhất trí trong cộng đồng các quốc gia. Lo ngại về sự kiểm soát và tính chất khách quan trong hoạt động của IMF đã ngăn tổ chức này cung cấp các nguồn lực với cấp độ cần thiết khi ngân hàng trung ương các nước yêu cầu ngay cả khi IMF có đủ nguồn lực và căn cứ pháp lý để thực hiện trợ giúp.

Tóm lại, châu Á nói chung cũng như hệ thống an toàn tài chính hiện tại chưa sẵn sàng cho một cuộc khủng hoảng tiếp theo. Thông điệp gửi đến các nhà làm chính sách là khá rõ ràng: đây là thời điểm để tăng cường cơ chế an toàn tài chính toàn cầu. Ngạn ngữ có câu “Thời gian thích hợp nhất để trồng một cái cây là 20 năm trước. Thời điểm thích hợp tiếp theo chính là lúc này”. Ngạn ngữ này đúng với tình huống phải chuẩn bị cho sự bùng nổ của các cuộc khủng hoảng kinh tế.

Nguồn: East Asia Forum - LA

Từ khóa: châu Á, khủng hoảng, IMF, tài chính