NAFTA mới và TPP-đối phó-Trung Quốc

NAFTA 2 KLTT

Hiệp định thương mại tự do vừa được sửa đổi giữa Mỹ, Canada, và Mexico, với tên gọi mới USMCA, có ý nghĩa hết sức to lớn trong cuộc chiến chống Trung Quốc của Donald Trump. Cả Mỹ và Trung Quốc đều đã đánh thuế lên hàng tỷ đô la hàng hóa của nhau trong cuộc chạy đua tranh giành quyền lực kinh tế.

Giờ đây, khi Trump đã bằng cách riêng của mình đạt được thỏa thuận với các nước đồng minh, một số người hi vọng, tiếp theo, ông sẽ tham gia vào khối thương mại TPP – một thỏa thuận quy mô toàn cầu với sự có mặt của Canada và Mexico – để chống lại Trung Quốc.

Richard Haass – chủ tịch Hội đồng Quan hệ Nước ngoài (CFR) đã đăng dòng tweet “USMCA giống như NAFTA cộng thêm 10-20%”. “Hi vọng Hiệp định này sẽ trở thành một hiệp định kiểu mẫu cho TPP. Tôi đề xuất tên gọi mới là Hiệp định thương mại Mỹ-Thái Bình Dương (USPTA). Nhưng quan trọng là Mỹ phải tham gia; làm như vậy, Mỹ sẽ củng cố được vị thế chiến lược của mình trong cuộc so găng với Trung Quốc”.

Khi cựu tổng thống Barack Obama thúc đẩy Hiệp định TPP - hiệp định giữa Mỹ với Chile, Nhật, Việt Nam, Malaysia và các quốc gia khác nằm trên vành đai Thái Bình Dương, ông Obama đã định hướng TPP sẽ là phiên bản cập nhật của NAFTA nhằm để đối phó với sức ảnh hưởng kinh tế đang lên của Trung Quốc. Nhưng cách đối phó Trung Quốc của Trump không giống cách tiếp cận của Obama là xây dựng liên minh, mà là dồn Trung Quốc vào đường cùng để ngồi vào bàn đàm phán.

“TPP là cách tiếp cận củ cà rốt – có nghĩa là tạo ra một khu vực thương mại mới với các nguyên tắc có lợi cho Mỹ và các thành viên còn lại, qua đó thuyết phục Trung Quốc gia nhập vào các quy tắc này”, Edward Alden, thành viên cao cấp tại CFR đã nói với trang Quartz. “Trump đã vứt củ cà rốt sang một bên, và dùng đến cây gậy”.

Các điều chỉnh trong khu vực…

Alan Sykes, giáo sư luật nghiên cứu về thương mại quốc tế tại Đại học Stanford, đã nói với trang Quartz rằng, “theo tôi, USMCA, chỉ có các thay đổi nhỏ và không có khả năng gây ra tác động lớn về kinh tế”.

Thỏa thuận NAFTA mới sở dĩ đạt được, là nhờ vào các nhượng bộ từ Mexico và Canada, tương tự với các cam kết của hai nước này trong TPP-11. Trump “đang sao chép lại TPP trong một thỏa thuận khác không quá gắn liền với Barack Obama”, đó là nhận định của ông Berin Szoka, chủ tịch TechFreedom, một trung tâm nghiên cứu chính sách. Ông Szoka còn chứng minh thêm cho nhận định của mình bằng cách trích dẫn điều khoản liên quan đến thương mại kỹ thuật số.

Khác biệt to lớn giữa USMCA và TPP đó là thị trường ô tô. Quy định về ô tô trong USMCA bao gồm các tiêu chuẩn cao nhằm kéo hoạt động sản xuất phụ tùng ô tô về lại Bắc Mỹ, thay vì ở các thị trường có giá lao động rẻ. Một khác biệt thứ hai là vấn đề mở cửa thị trường sữa của Canada cho Mỹ. Cả hai bước đi trên đều có khả năng làm tăng giá tiêu dùng ở Mỹ, nhưng lại phù hợp với chính sách “Nước Mỹ trên hết” của Trump và Robert Lighthizer - trưởng đoàn đàm phán thương mại Mỹ.

“TPP gốc... khá trung lập trong vấn đề đầu tư, với ý tưởng là để cho doanh nghiệp tự do đầu tư vào bất kỳ quốc gia TPP nào mà họ cho rằng hợp lý nhất”, ông Alden cho biết. “Còn hiệp định NAFTA mới lại cố nghiêng cán cân đầu tư theo hướng có lợi cho Mỹ; liệu cách làm này có hiệu quả hay không? Chúng ta phải chờ xem”.

“Về vấn đề lao động, chúng tôi tin là các điều khoản trong USMCA mạnh hơn TPP”, một quan chức xin giấu tên của Nhà Trắng cho biết. “Chúng tôi cũng tin là USMCA có điều khoản về sở hữu trí tuệ chặt chẽ hơn TPP, và tương tự đối với các điều khoản về môi trường”.

Liên minh Ô tô và AFL-CIO đều cho biết, còn quá sớm để nói rằng USMCA là phiên bản cải tiến của TPP hay vẫn là phiên bản NAFTA cũ. Mức độ tận dụng ưu đãi vẫn phụ thuộc phần lớn vào tính khả thi của các điều khoản trong Hiệp định, tuy nhiên, Alden cho rằng phe ủng hộ Đảng Dân chủ sẽ chỉ trích Đảng của họ, vì “dù sao, ông Trump (Đảng Cộng hòa) cũng đã giải quyết được lo ngại của họ trong NAFTA, hơn bất kỳ vị Tổng thống nào của Đảng Dân chủ từng làm”.

Một khác biệt nữa giữa TPP và USMCA đó là thắng lợi của các công ty dược phẩm. Các nhà sản xuất thuốc sinh học sẽ được độc quyền trong 10 năm đối với công thức sáng chế, vì vậy, hoàn toàn đánh bật được các loại thuốc generic thay thế ra khỏi thị trường. Còn trong TPP, thời gian độc quyền là từ 5 – 8 năm, bằng với quy định hiện nay ở Mỹ.

“Thời gian độc quyền kèo dài thành 10 năm, đây là một thắng lợi tuyệt với đối với các nhà sáng chế dược phẩm của Mỹ”, một nguồn tin giấu tên ở Nhà Trắng cho hay. Trong trường hợp này, cổ đông trong các công ty dược phẩm sẽ hưởng lợi, nhưng người dân Mỹ, Canada, và Mexico có khả năng sẽ phải mua thuốc với giá cao.

…Nhưng quyết định đến toàn cầu

Mặc dù trọng điểm của USMCA là các đối tác gần gũi nhất với Hoa Kỳ, trong Hiệp định này vẫn có bóng dáng của Trung Quốc. USMCA bao gồm một điều khoản ám chỉ rằng, bất kỳ một nước thành viên trong Hiệp định cũng không được ký kết riêng FTA với Trung Quốc, và bao gồm một điều khoản nữa về phá giá tiền tệ. Hiệp định còn cấm hành vì săn bắt cá mập lấy vây, được xem như một lời cảnh báo gửi tới Trung Quốc.

“Thắng lợi trong NAFTA cũng không quan trọng bằng mục tiêu đánh bại Trung Quốc” Alden cho biết “Đe dọa thuế đã có tác dụng khiến Mexico và Canada phải thay đổi lập trường đàm phán. Chúng tôi muốn xem liệu [Trump] có thể làm điều tương tự với Trung Quốc hay không”.

Trong buổi họp báo công bố thỏa thuận thương mại mới, Trump đã mô tả các mức thuế của mình là chiêu thức đàm phán chính. Mục tiêu của ông là khiến Trung Quốc phải nhượng bộ bằng việc hạ thấp các rào cản phi thuế quan, như các quy định siết chặt đầu tư nước ngoài, và hành vi ăn cắp sở hữu trí tuệ một cách thường xuyên để đổi lấy quyền tiếp cận thị trường này. Năm 2017, Trung Quốc chiếm 16.4% tổng giá trị thương mại của Mỹ, so với mức 15% của Canada, và 14.3% của Mexico, trong đó, chủ yếu là Mỹ nhập khẩu từ Trung Quốc.

“Hàng mà Trung Quốc bán cho chúng ta cao gấp 5 lần hàng mà chúng ta bán cho họ”, đó là nhận định của giáo sư Greg Autry thuộc đại học Nam California, và là đồng tác giả quyển sách “Cái chết gây ra bởi Trung Quốc” viết cùng Peter Navarro – cố vấn cho Nhà Trắng về chính sách Trung Quốc. “Họ (Trung Quốc) cần thị trường của chúng ta nhiều hơn chúng ta cần họ. Mục tiêu chính của chúng ta là thuyết phục công chúng không nên bị dao động chỉ vì giá tăng trong ngắn hạn, như báo chí đã viết, mà phải quan tâm nhiều hơn đến lợi ích kinh tế của chính họ và khả năng sống còn của quốc gia”.

Cuộc khảo nghiệm tiếp theo có thể là hiệp định thương mại tự do với Nhật Bản. “Tổng thống Trump sẽ không gia nhập TPP”, đó là thông tin từ ông Lighthizer vào tuần trước. “Nhưng … nếu xét đến 5 quốc gia trong TPP mà Mỹ chưa có FTA, Nhật là nước lớn nhất tính đến nay”.

Tuy nhiên, còn các thị trường khác ở châu Á và châu Phi, vẫn không rõ phải mất bao lâu thì Mỹ mới có thể ép buộc ngần ấy nước mở cửa thị trường, nếu theo cách tiếp cận song phương hiện nay. Trong mười lăm năm qua, thị phần của Mỹ trong thị trường xe ô tô và xe tải toàn cầu đã giảm đi một nửa. Thực tế trên đã làm cho cách tiếp cận dựa trên sự đồng thuận của chính quyền Obama đối đầu với chính sách “nước Mỹ trên hết” của chính quyền Trump.

“Nếu mục tiêu là gầy dựng lại sự đồng thuận mạnh mẽ hơn trong nội bộ quốc gia về vấn đề thương mại, để người dân Mỹ ủng hộ chính phủ của họ hơn trong vấn đề này, thì cách tiếp cận của Trump gần như chắc chắn tốt hơn”, ông Alden nhận định. “Còn nếu mục tiêu là xây dựng quan hệ bền chặt hơn với các nước đồng minh, đặc biệt là các nước mà Mỹ sẽ cần đến khi cuộc cạnh tranh với Trung Quốc trở nên dữ dội, thì cách làm trên không phải là một chiến lược tốt. Mỹ đã đánh vỡ nhiều chiếc đĩa rồi, và đã để lại nhiều sự không vui cho Canada, Mexico, Hàn Quốc, và sắp tới có lẽ là châu Âu”.

Giáo sư Autry thì lạc quan hơn “Chúng ta có thể hợp tác với các đồng minh. Dù các nước có thích nhau hay không, họ hiểu rằng lợi ích kinh tế là quan trọng nhất”.

Nguồn: Quartz – TQ

Từ khóa: NAFTA, TPP, USMCA, đối phó, Trung Quốc