Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Kiến thức và công nghệ được chia sẻ rộng rãi trên toàn thế giới trong vài thập kỷ gần đây đã mang đến những thay đổi quan trọng cho viễn cảnh đổi mới trên toàn cầu. Những thay đổi tích cực này sẽ càng sâu sắc hơn nếu các quốc gia tạo có thể ra những môi trường hỗ trợ tốt hơn cho hoạt động đầu tư.

Toàn cầu hóa đang hứng chịu làn sóng chỉ trích trong những năm gần đây. Người dân ở nhiều nước ngày càng cảm thấy bất bình vì những lợi ích mà toàn cầu hóa mang lại bị phân bố không đồng đều. Tuy nhiên, chúng ta không nên vì những khuyết điểm trong quá trình quản lý hoặc triển khai mà quên đi những lợi ích tiềm tàng, sâu rộng của toàn cầu hóa, đặc biệt là khả năng thúc đẩy chuyển giao và đổi mới công nghệ, gia tăng năng suất toàn cầu.

Báo cáo Triển vọng kinh tế toàn cầu (WEO) của Quỹ Tiền tệ Quốc tế phát hành vào tháng 4/2018 chỉ ra rằng, quá trình toàn cầu hóa - bao gồm các hoạt động thúc đẩy thương mại tự do hơn, tăng cường đầu tư trực tiếp nước ngoài, và ứng dụng của các loại bằng sáng chế và bản quyền trên tầm quốc tế - là bước đệm quan trọng cho sự tan tỏa của kiến thức và công nghệ. Sự gia tăng cạnh tranh quốc tế đi kèm với quá trình toàn cầu hóa cũng có thể đóng góp vào nền thịnh vượng chung, bởi nó khuyến khích các nước tiếp nhận công nghệ mới và đổi mới.

Bằng cách hỗ trợ tăng năng suất, kiến thức và công nghệ có thể gia thúc đẩy tăng sản lượng sản xuất trung bình với một mức chi phí tương đối thấp. WEO ước tính rằng, ở các nền kinh tế mới nổi, kiến thức học tập từ nước ngoài đại diện cho khoảng 0,7% trong mức tăng trưởng năng suất lao động hàng năm từ 2004 đến 2014, và chiếm tổng cộng 40% trong mức tăng trưởng năng suất ở các lĩnh vực được khảo sát. Trong giai đoạn trước đó, từ năm 1995-2003, tỉ lệ này chỉ đạt 0.4%. Tỷ lệ này vẫn không thay đổi nhiều kể cả khi không tính đến Trung Quốc, từ đó cho thấy những tiến trình toàn cầu hóa tác động làm gia tăng năng suất trên diện rộng.

Hơn thế nữa, sự lan tỏa của kiến thức và công nghệ trên toàn cầu đã tạo ra những mạng lưới tác động tích cực nhờ vào khả năng “thụ phấn chéo”, nghĩa là nó cho phép các quốc gia có thể tiếp nhận công nghệ để tự nghiên cứu và phát triển riêng. Sự linh hoạt này là nguyên nhân chính giải thích tại sao chi phí cho R&D ở Trung Quốc tăng vọt, và kho lưu trữ bằng sáng chế quốc tế ở Hàn Quốc đang chất thành đống.

Cùng lúc đó, từ đầu những năm 2000, các nền kinh tế phát triển đã phải đương đầu với suy giảm trong tốc độ phát triển trình độ lao động và năng suất sản sản xuất (giá trị dùng để đo lường hiệu quả đầu vào trong quá trình sản xuất). Những nền kinh tế này cũng bị giảm tốc độ tăng trưởng số lượng bằng sáng chế, và suy giảm đầu tư cho R&D ở những mức độ nhất định.

Vài người lập luận rằng sự chững lại trong tốc độ đổi mới của những nền kinh tế đã phát triển chỉ là tình trạng tạm thời. Những người này cho rằng tác động của làn sóng đổi mới quan trọng nhất gần đây (kết quả từ những tiến bộ trong lĩnh vực công nghệ thông tin và truyền thông) đang phai nhạt dần, trong khi ảnh hưởng của một làn sóng khác đang nổi lên (dẫn đầu bởi trí tuệ nhân tạo, tự động hóa, và cơ chế máy học) vẫn chưa được khai thác đầy đủ.

Một số khác thì tỏ ra ít lạc quan hơn, cho rằng sự đổi mới tiến bộ đang dần trở nên khó đạt được hơn theo thời gian, dẫn đến sự suy giảm hiển nhiên trong tốc độ tăng trưởng năng suất. Nhưng kể cả trong viễn cảnh này, khoảng cách to lớn về trình độ công nghệ vẫn cho thấy rằng, còn rất nhiều cơ hội hơn để các nền kinh tế mới nổi có thể bắt kịp với những nước phát triển, bằng cách tiếp nhận công nghệ, triển khai áp dụng và đổi mới theo cách riêng của họ.

Dĩ nhiên, nếu chỉ dựa vào sự kết nối toàn cầu thì không thể tự động thúc đẩy tăng trưởng năng suất và đổi mới ở địa phương. Để đạt được điều này, những người làm kinh tế phải biết cách ứng dụng công nghệ mà mình tiếp nhận sao cho phù hợp với những đặc tính riêng biệt ở địa phương. Điều không thể đạt được hay truyền tải được thông qua các kênh thông tin truyền thống, chẳng hạn như sách vở, và vì vậy không thể được phân bổ rộng rãi một cách hoàn hảo như thông tin đại chúng hay tài sản riêng.

Bằng cách kết hợp với những kiến thức vốn có và tiềm lực địa phương, các quốc gia có thể khai thác những lợi ích từ công nghệ mới một cách hiệu quả nhất, thường bắt đầu bằng việc tiếp nhận, sau đó chuyển sang thích nghi, và tiếp theo là tự sáng chế. Đó chính là cách tiếp cận của Hàn Quốc và Trung Quốc - hai quốc gia đang tiến hành công cuộc đổi mới theo cách của riêng họ. Theo báo cáo WEO, mặc dù Hàn Quốc và Trung Quốc vẫn bị xem là những nước chỉ biết tiếp nhận dòng chảy kiến thức toàn cầu, họ cũng đang trên con đường trở thành những nguồn lực quan trọng.

Đối với bất kì nền kinh tế mới nổi hay đang phát triển nào, sự thành công cũng phụ thuộc vào một loạt các nhân tố phụ trợ như: khả năng tiếp cận nguồn tài chính, chất lượng cơ sở hạ tầng, đội ngũ lao động đủ trình độ, phong cách quản trị và tổ chức đúng đắn. Không được để cho những thất bại của thị trường làm giảm đi động lực tích lũy kiến thức. Và chi phí giao dịch đi kèm với hoạt động kinh doanh - chẳng hạn như hoạt động thương mại xuyên biên giới - phải được kiểm soát. Nếu như không có môi trường hỗ trợ này, việc đầu tư vào phát triển khả năng đổi mới sẽ khó có khả năng đạt được hiệu quả.

Tuy vậy, rất ít nơi có được một môi trường hỗ trợ như trên. Điều này giải thích tại sao, mặc dù viễn cảnh đổi mới toàn cầu chắc chắn đang thay đổi, sự biến đổi sẽ không diễn ra nhanh và sâu rộng như chúng ta mong đợi. Nó cũng giải thích điều mà hai nhà kinh tế học của Ngân hàng Thế giới, Xavier Cirera và William Maloney gọi là “nghịch lý đổi mới”: mặc dù lợi ích tiềm tàng từ đầu tư đổi mới ở các nước đang phát triển là rất to lớn, những quốc gia này lại hạn chế theo đuổi chủ trương đổi mới, ít hơn nhiều so với các nước tiến bộ.

Toàn cầu hóa đã cho thấy tiềm năng to lớn trong việc thúc đẩy đổi mới, năng suất, và tăng trưởng toàn cầu. Thay vì phản đối toàn cầu hóa, các nước nên củng cố tiềm lực để khai thác nó tốt hơn.

Nguồn: Project Syndicate - HN

Từ khóa: Toàn cầu hóa, công nghiệp 4.0, hiện đại hóa, đổi mới, hội nhập, tự do thương mại