Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Trong khi TPP còn đang gặp nhiều trắc trở, nhiều người chờ đợi Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) sẽ giúp ích cho thương mại toàn cầu. Bà Agnes Vargas, phụ trách khu vực Trung Quốc và ASEAN tại Commerzbank, đã có bài phân tích về Hiệp định RCEP và khả năng của Hiệp định trong việc tạo ra những thay đổi hiệu quả.

Tăng trưởng thương mại toàn cầu phần nào đã trở nên mờ nhạt trong thời gian gần đây. Lần đầu tiên trong 15 năm qua, Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) dự đoán thương mại thế giới năm 2017 tăng trưởng chậm hơn GDP toàn cầu. Ngân hàng Phát triển Châu Á cũng đã ước tính có 1,6 nghìn tỷ USD trị giá thương mại toàn cầu chưa được tài trợ.

Rủi ro chỉ gia tăng vào tháng Một năm 2017, khi Hoa Kỳ thông báo rút khỏi Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương, một hiệp định thương mại đầy tham vọng mà Mỹ đã ký kết vào tháng Hai năm 2016 với Úc, Brunei, Canada, Chile, Nhật Bản, Malaysia, Mexico, New Zealand, Peru, Singapore và Việt Nam.

May mắn thay, vào tháng 11 năm 2017, những quốc gia còn lại trong TPP đã quyết định tiếp tục Hiệp định mà không có sự tham gia của Mỹ. Kết quả hoạt động thương mại tại châu Á gần đây đã củng cố cho tốc độ tăng trưởng thương mại của toàn cầu. Sau sự cố năm 2008, châu Á đã hồi phục mạnh mẽ hơn bất kỳ khu vực nào khác trên thế giới, và đóng góp đáng kể vào tốc độ tăng trưởng khối lượng xuất khẩu hàng hóa thế giới trong giai đoạn sau khủng hoảng. Năm 2016, WTO đã dự đoán tăng trưởng xuất khẩu của châu Á là 3,4% - đây là mức tăng trưởng nhanh nhất giữa các khu vực vào năm đó, bất chấp tình hình suy thoái kinh tế ở Trung Quốc. Vì vậy, cơ hội để phục hồi thương mại toàn cầu nằm ở châu Á, và nhiều người đặc biệt trông đợi Hiệp định RCEP sẽ giúp gìn giữ tiến trình toàn cầu hóa.

RCEP nếu được thông qua sẽ trở thành khu vực thương mại tự do (FTA) lớn nhất thế giới. Mục tiêu của RCEP là tăng cường hội nhập kinh tế giữa 16 quốc gia, bằng cách giảm thuế xuất nhập khẩu và tăng lưu lượng thương mại. RCEP bao gồm 10 nước ASEAN (Brunei, Campuchia, Indonesia, Lào, Malaysia, Myanmar, Philippines, Singapore, Thái Lan và Việt Nam) và sáu quốc gia mà ASEAN hiện có các FTA song phương (Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc và New Zealand).

Khi trở thành một thị trường kết hợp, quy mô của RCEP là không thể coi thường. Khu vực thương mại tự do này có dân số 3,5 tỷ người và GDP 23,8 nghìn tỷ USD - tương đương 1/3 GDP toàn cầu. Với phạm vi rộng lớn như vậy, RCEP có thể là chìa khóa để hồi sinh thương mại toàn cầu.

Một mục tiêu cụ thể của RCEP đó là hỗ trợ các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) tăng trưởng trong bối cảnh kinh doanh quốc tế phát triển. Theo thống kê của OECD, SME chiếm 95 – 99% trong tổng số doanh nghiệp ở ASEAN - đây thực sự là động lực chính của tăng trưởng kinh tế trong khu vực. Cần phải nhớ rằng các doanh nghiệp vừa và nhỏ là đối tượng bị ảnh hưởng nặng nề nhất bởi vấn đề nhức nhối trong ngành ngân hàng trên khắp thế giới – đó là "khoảng trống tài trợ thương mại" (trade finance gap): Có khoảng 56% các yêu cầu tài trợ thương mại từ các SME bị từ chối trên toàn thế giới. Vậy nên, nếu RCEP có thể giải quyết được bài toán tiếp cận vốn cho doanh nghiệp bằng cách mở ra các thị trường mới, nó có thể mang lại lợi ích cho cả thương mại nội khối trong châu Á và cả thương mại quốc tế.

Tiến trình tiếp tục - nhưng rào cản vẫn còn

6 năm, 5 cuộc họp cấp bộ trưởng và 20 vòng đàm phán diễn ra kể từ khi thỏa thuận này lần đầu tiên được xúc tiến, RCEP đã đạt được các bước tiến nào?

Các cuộc đàm phán bị trì hoãn, và RCEP đã lỗi hẹn với hạn chót dự kiến trong ba năm liên tiếp, bao gồm cả năm 2017 vừa qua. Lấy ví dụ, các nước RCEP đã quá lạc quan khi lấy năm 2017 là năm của RCEP, nhưng rốt cuộc đã không có gì xảy ra.

Tuy nhiên, các nước đã có lại động lực để nối lại đàm phán trong những tháng vừa qua. Tháng 11 năm 2017 tại Manila, các nước đã tổ chức hội nghị thượng đỉnh RCEP, ngay sau hội nghị thượng đỉnh ASEAN lần thứ 31 cũng tổ chức tại Manila. Tại đây, bộ trưởng của các quốc gia thành viên xác định RCEP sẽ được đưa vào và ký kết trong tháng 11 năm 2018. Còn trong tháng 7 này, Thủ tướng Ấn Độ Modi đã gặp nguyên thủ các nước thành viên ASEAN và nhắc lại mục tiêu "tăng cường nỗ lực trong năm 2018" để đi đến "kết luận nhanh chóng cho RCEP". Nhưng còn quá sớm để nói về những tiến bộ thực sự mang lại trong năm nay.

Các thị trường mới nổi sẵn sàng hưởng lợi

Những nền kinh tế kém phát triển hơn trong RCEP như Myanmar, Campuchia và Lào là những quốc gia hưởng lợi nhất từ hiệp định thương mại. Có ba lý do giải thích điều này.

Đầu tiên, các nền kinh tế nàu phụ thuộc lớn vào các ngành chi phí sản xuất thấp, đặc biệt là dệt may. Khi tham gia RCEP, các doanh nghiệp xuất khẩu ở những nước này có thể tiếp cận sâu rộng hơn với các thị trường tiêu dùng giàu có ở Úc, New Zealand và Trung Quốc.

Lợi ích thứ hai đến từ là sự linh hoạt trong RCEP. Với việc có đến 16 quốc gia tham gia, có rất ít điều khoản về tiêu chuẩn hóa quy định. Ngược lại, hiệp định này được thiết kế theo cách bảo vệ các quốc gia kém phát triển, cho phép các nước này không phải giảm thuế đối với các hàng hóa có đăng ký sở hữu trí tuệ, bản quyền và bằng sáng chế và các hàng hóa khác, nhiều như là các nước phát triển hơn trong Hiệp định.

Lợi ích thứ ba mà các thị trường mới nổi này sẽ có được đó là củng cố mối quan hệ kinh tế với Trung Quốc. Họ có thể thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) từ các nhà đầu tư giàu có đang chờ đợi những cơ hội mới ở nước ngoài mà chưa được khai thác.

Hoa Kỳ rời khỏi vị trí dẫn dắt TPP làm gia tăng tầm quan trọng của RCEP cũng như gia tăng tầm ảnh hưởng lên toàn cầu của Trung Quốc. Thật vậy, đó là một điềm báo khi Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình phát biểu ca ngợi toàn cầu hóa và thương mại tự do tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới Davos tháng Một năm 2017, cùng thời điểm Tổng thống Trump công bố Hoa Kỳ rút khỏi TPP. Do đó, dù các nền kinh tế mới nổi như Việt Nam, Brunei và Malaysia đã trở thành nạn nhân khi TPP bị mắc kẹt, họ sẽ đạt được rất nhiều lợi ích từ RCEP.

Đáng chú ý, bảy quốc gia RCEP cũng là thành viên của TPP, và một số nước trong số đó sẽ hưởng lợi to lớn từ hiệp định. Ví dụ, Việt Nam đã được dự đoán sẽ được hưởng mức tăng GDP 11% từ một mình TPP. Mặc dù các bên ký kết quyết tâm tiếp tục với TPP, bất chấp mức độ rủi ro tăng lên do sự ra đi của Mỹ, RCEP sẽ mang lại thành công hơn nữa cho Việt Nam, Brunei và Malaysia. Trung Quốc, về phần mình, chắc chắn sẽ cố gắng thúc đẩy RCEP như cách Nhật Bản và 10 nước châu Á-Thái Bình Dương khác đã làm với TPP - thỏa thuận thương mại mà Bắc Kinh không góp mặt.

Quan điểm của Philippines

Là chủ nhà của các cuộc đàm phán RCEP gần đây nhất và là chủ tịch năm ngoái của ASEAN, Philippines là một trong những nước thúc giục mạnh mẽ nhất để RCEP đạt được tiến bộ. Tổng thống Rodrigo Duterte đã kêu gọi các lãnh đạo đồng cấp từ các nước thể hiện quan điểm chính trị cần thiết để kết thúc các cuộc đàm phán, cho rằng "bối cảnh kinh tế toàn cầu đang thay đổi, đòi hỏi chúng ta khẩn trương đưa các cuộc đàm phán đến đích", nhưng ông "lạc quan" về việc đạt được "động lực chính trị cần thiết”.

Thủ tướng Philippines cũng giải thích rằng RCEP không chỉ là một khu vực mậu dịch tự do: “RCEP không đơn thuần là một thỏa thuận thương mại cộng gộp nhiều hiệp định lại với nhau, mà là một thỏa thuận thương mại có thể mở ra những tiềm năng tăng trưởng mới và tạo ra các quy tắc mới cho trật tự thương mại quốc tế. ”

Những do dự của Ấn Độ

Dường như tồn tại một trở ngại đối với thỏa thuận, đó là thái độ dè dặt của Ấn Độ trong vấn đề cắt giảm thuế quan. Cả Singapore và Malaysia đều cắt giảm gần 90% thuế quan. Tuy nhiên, vì thuế xuất nhấp khẩu chiếm một lượng đáng kể trong thu ngân sách của Ấn Độ, nên phê chuẩn RCEP đồng nghĩa với việc Ấn Độ sẽ bị giảm đáng kể khoản thu này. Một mối lo ngại khác của Ấn Độ dường như nằm ở việc phải mở cửa ngành dịch vụ và chịu sự cạnh tranh của các quốc gia phát triển hơn, và mở cửa lĩnh vực sản xuất cho nhà đầu tư nước ngoài. Mặc dù cam kết thúc đẩy RCEP, Ấn Độ rõ ràng cũng đang tìm kiếm một kết quả “cân bằng” cho các cuộc đàm phán.

Tuy nhiên, RCEP đã cẩn thận đính kèm một số lượng lớn các ngoại lệ. Điều này đảm bảo rằng các nền kinh tế có quy mô không đồng đều không bị đối xử một cách không bình đẳng. Nhờ tính linh hoạt như vậy, các quốc gia thành viên của RCEP hy vọng sẽ sớm thuyết phục được Ấn Độ.

Nguồn: FTSE Global Markets – Kdu

Từ khóa: RCEP, SME, tài trợ thương mại, Ấn Độ, TPP