Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Chính sách đối ngoại trong năm đầu tiên của chính quyền Trump đang cho thấy những mâu thuẫn giữa lời nói của ông Trump và các tài liệu chiến lược phát hành bởi cơ quan của ông. Ông Trump thường xuyên thể hiện rõ sự ủng hộ của mình dành cho chủ nghĩa dân tộc dân túy. Một vài trợ lý thân cận của ông cũng thường xuyên cổ vũ cho quan điểm này. Tuy nhiên, như đã nêu ở trên, nội dung bản Chiến lược An ninh Quốc gia mà Mỹ vừa công bố lại mang những triết lý gần như đối lập hoàn toàn với chính sách “Nước Mỹ trên hết” của Trump. Nếu chúng ta bỏ ngoài tai những lời phàn nàn trên Twitter của Trump, và chỉ tập trung vào những hành động của chính phủ Mỹ, ta có thể cảm nhận được họ vẫn đang ngầm theo đuổi chủ nghĩa quốc tế tự do.

Một hiện tượng tương tự cũng đang diễn ra với chính sách kinh tế đối ngoại của Trump. Ông Trump đang thể hiện một lập trường mạnh mẽ trong chủ đề này. Việc rút lui khỏi Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP), yêu cầu tái đàm phán Hiệp định Tự do Thương mại Bắc Mỹ (NAFTA), phóng đại tình trạng thâm hụt thương mại của Mỹ và tỏ ra xem thường hệ thống thương mại đa phương đã giúp làm rõ lập trường theo đuổi chủ nghĩa trọng thương của Trump. Tuy vậy, quá trình tái đàm phán NAFTA hiện đang rơi vào bế tắc. Những lời đe dọa rút lui khỏi NAFTA của Trump đang dần trở nên sáo rỗng. Và đích thân vị Tổng thống lẫn Bộ trưởng Ngân khố của ông đều thậm chí đánh tiếng muốn gia nhập lại vào TPP.

Ngoài ra, các tài liệu kinh tế của chính quyền Trump, cũng tương tự như những tài liệu chiến lược, có nội dung gần như trái ngược với lập trường của vị Tổng thống. Tuần trước, chuyên gia Scott Lincicome thuộc Viện Cato đã tung ra một loạt những phân tích trên trang blog của mình, ghi nhận nhiều điểm đối lập giữa Báo cáo Kinh tế 2018 của Tổng thống với những bài hùng biện về thương mại của Trump. Đây là một số trích dẫn tiêu biểu từ bài báo cáo mà vị Tổng thống có thể sẽ tức giận nếu ông đã đọc qua chúng:

- “Xét trên phương diện lịch sử, hoạt động thương mại quốc tế luôn giúp gia tăng năng suất sản xuất cho nước Mỹ, nâng cao chất lượng cuộc sống người dân, và làm tăng trưởng nền kinh tế Mỹ.”

- “Người tiêu dùng – đặc biệt là nhóm người tiêu dùng có thu nhập thấp – có thể được hưởng lợi khi mà sự cạnh tranh từ hàng nhập khẩu giúp thúc đẩy sự đổi mới và đa dạng hóa sản phẩm, đồng thời làm giảm đáng kể giá cả các loại hàng hóa và dịch vụ.”

- “Chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ quan trọng hơn so với các chính sách thương mại trong việc điều tiết độ lớn của cán cân thương mại. Sự phân bổ của cán cân thương mại giữa các đối tác thương mại thường phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau, do đặc tính riêng của mỗi quốc gia.

- “Mặc dù các hiệp định thương mại giúp gia tăng đáng kể tổng kim ngạch xuất nhập khẩu giữa các bên, tác động thật sự của chúng lên cán cân thương mại là chưa thể xác định.”

- “Nước Mỹ thu được những kết quả có lợi hơn thông qua hệ thống xét xử của WTO so với thông qua đàm phán trực tiếp. Hệ thống xét xử của WTO giúp các vụ kiện được giải quyết hiệu quả hơn, và rút ngắn thời gian để các rào cản được tháo bỏ.”

- “Nước Mỹ luôn dẫn đầu trong việc theo đuổi những chính sách giúp hạ thấp các rào cản thương mại và mở cửa thị trường. Những lợi ích từ các chính sách này, về mặt tổng thể, giúp tăng trưởng thu nhập cho nước Mỹ cũng như cho toàn thế giới.”

Vậy nên, có vẻ như những quyết định của Tổng thống trong lĩnh vực thương mại đang bị vô hiệu bởi chính hệ thống của ông.

Tuy nhiên, tôi đang bắt đầu cảm thấy lo lắng rằng mọi thứ có lẽ sắp sửa thay đổi theo hướng tệ hơn. Theo những báo cáo từ Andrew Restuccia, một phóng viên kinh tế thuộc tờ Politico, chủ nghĩa trọng thương mà Trump yêu thích đang dần nhận được nhiều sự hậu thuẫn:

- Các trợ lý tại Nhà Trắng đang ủng hộ mạnh mẽ việc bổ nhiệm Peter Navarro làm cố vấn thương mại để hỗ trợ tham vấn chính sách thương mại cho tổng thống. Vị trí mới này sẽ giúp ông Navarro có được một chỗ ngồi trong những bàn họp quan trọng về thương mại, và nó sẽ cho ông quyền tham gia vào những cuộc họp nhân sự cấp cao hàng ngày.

- Một quan chức quản lý cho biết, ông Trump rất ưu ái Navarro và đã yêu cầu cho ông Navarro được tham gia vào các cuộc họp quan trọng. Một nhân vật trong cuộc khác cho biết, yêu cầu của Trump vẫn chưa được chính thức thông qua, nhưng ông Kelly (Chánh văn phòng Nhà Trắng) đã đồng ý cho phép thực hiện yêu cầu này.

- Ông Mike Wessel, một người hiểu rõ về Navarro, đồng thời cũng là ủy viên lâu năm thuộc Ủy ban Giám sát An ninh và Kinh tế Mỹ - Trung Quốc (một ban hội thẩm được thành lập bởi Quốc hội Mỹ vào năm 2000), cho biết:“ việc đề cử Navarro là một dấu hiệu cho thấy những lời hứa mà vị Tổng thống đưa ra dành cho lĩnh vực thương mại và sản xuất có khả năng sẽ sớm trở thành hiện thực”.

Quyết định đề cử Navarro, nếu được thông qua, sẽ là một cột mốc quan trọng. Jonathan Swan, một phóng viên thuộc trang Axios, báo cáo rằng chính quyền Mỹ đang chuẩn bị đưa ra những quyết định cuối cùng liên quan đến việc áp thuế lên nhôm và thép, theo đề nghị từ Bộ trưởng Thương mại Wilbur Ross:

- Một bài viết trên tờ Bloomberg vào thứ 6 vừa qua cho biết, Trump muốn Bộ Thương mại phải đề ra mức thuế tối đa dành cho thép nhập khẩu trên toàn cầu: 24%.

- Một số nguồn tin khác cho biết, Tổng thống thực ra muốn chọn mức thuế đối với thép nhập khẩu trên toàn cầu là “25%”, “bởi vì con số đó tròn hơn và nghe hay hơn”…

- Ngoài ra, một quan chức tham gia vào các cuộc bàn bạc thương mại cho biết, Nhà Trắng đang chuẩn bị áp thuế lên “rất nhiều” – có khả năng là hàng trăm – mặt hàng từ Trung Quốc. Họ sẽ không thông qua Tổ chức Thương mại Thế giới – một tổ chức mà Trump không còn tin tưởng – mà tự ý viện dẫn Điều 301 trong Bộ Luật Thương mại năm 1975, để đơn phương trả đủa Trung Quốc vì hành động xâm phạm tài sản sản trí tuệ của Mỹ.

Một cựu quan chức thương mại Mỹ chia sẽ với Jonathan Swan rằng, “Đây là cách mà một cuộc chiến tranh thương mại bắt đầu”, và điều này hoàn toàn chính xác. Bất kỳ chính sách áp thuế trên diện rộng nào cũng sẽ làm kích hoạt những biện pháp đáp trả mạnh mẽ từ các quốc gia khác. Trung Quốc đã bắt đầu đáp trả tuyên bố áp thuế của Trump lên tấm năng lượng mặt trời và máy giặc. Việc áp dụng Điều luật 301, thay vì làm theo quy trình của WTO, sẽ càng làm suy yếu hệ thống thương mại đa phương, và làm giảm giá trị của các chính sách thương mại.

Đầu tháng này, chuyên gia kinh tế Chad Bown nhận xét rằng, trong quá khứ, khi một sự kiện tương tự như thế này xảy ra, hệ thống thương mại hầu như vẫn đứng vững, tuy nhiên, đó là do các tổng thống Mỹ trước đây về cơ bản đều cam kết tuân thủ quy tắc của hệ thống thương mại đa phương.Và người ta không thể cảm nhận được điều tương tự ở vị tổng thống đương nhiệm.

Cuối cùng, Shawn Donnan thuộc tờ Financial Times báo cáo về một số cải cách được đề nghị dành cho một cơ quan Mỹ có nhiệm vụ điều tra các nguồn đầu tư nước ngoài có thể ảnh hưởng đến an ninh quốc gia:

- Ủy ban Đầu tư Nước ngoài tại Mỹ (CFIUS) là một trong những cơ quan quản lý có ảnh hưởng mạnh mẽ nhất trên thế giới. Đây là một ủy ban liên ngành, với đội ngũ nhân viên kết hợp gồm những chuyên gia trong lĩnh vực tính báo, quốc phòng và các nhà hoạch định chính sách kinh tế. Ủy ban này được thiết lập để giám sát những khoản đầu tư từ nước ngoài vào Mỹ có tiềm năng đe dọa an ninh quốc gia.

- Tuy nhiên, dự luật cải cách được Tổng thống Donald Trump trình lên Quốc hội, nếu được thông qua, sẽ làm tăng số lượng giao dịch phải giám sát từ vài trăm lên thành hàng ngàn giao dịch trong một năm…

- Đây sẽ là lần đầu tiên trong lịch sử, một dự luật cho phép CFIUS mở rộng quyền lực pháp lý của mình đến các nguồn đầu tư lớn ra nước ngoài của các công ty Mỷ (có giá trị khoảng 250 tỷ USD từ năm 1990) và những thương vụ ở nước ngoài của các công ty đa quốc gia có trụ sở ở Mỹ. Vì lý do đó, dự luật này đã làm kích động một loạt các công ty lớn ở Mỹ như General Electric và IBM, và khơi dậy một cuộc tranh luận về giải pháp tốt nhất để hạn chế áp lực từ Trung Quốc lên các công ty Mỹ…

- “Đây là một sự thay đổi toàn diện”, chuyên gia Rod Hunter nhận xét. Ông Hunter từng là người giám sát CFIUS khi còn làm cho Ủy ban An ninh Quốc gia của Tổng thống George W. Bush, và hiện là một cộng sự tại công ty luật Baker McKenzie. “Về cơ bản, bạn sẽ chi phối hoàn toàn các ngành công nghiệp công nghệ ở Mỹ. Và đây cũng là cách duy nhất để đẩy các ngành công nghiệp công nghệ Mỹ rơi vào tình trạng phá sản.”

Cũng có khả năng những viễn cảnh này sẽ không xảy ra. Các báo cáo cho thấy, có rất nhiều cố vấn của Trump phản đối kiểu bảo hộ khắc nghiệt này. Những vị cố vấn này cũng từng cản trở Navarro trong quá khứ. Hơn nữa, có đông đảo các công ty đa quốc gia ở Mỹ đang vận động để chống lại sự mở rộng quyền hạn của CFIUS. Vậy nên, khả năng trở thành hiện thực của dự luật này cũng mơ hồ như lời đe dọa rút khỏi NAFTA của Trump.

Chúng ta phải luôn nhớ rằng, ông Trump không thấu hiểu được ý nghĩa của phần lớn các chính sách đối ngoại. Đội ngũ nhân viên của Trump vẫn đang thành công trong việc sử dụng những lý lẽ hoang đường để thuyết phục ông không đưa ra những quyết định bồng bột. Tuy nhiên, thương mại vẫn là lĩnh vực mà vị tổng thống có lập trường vững chắc. Tôi lo ngại rằng, mặc dù các cố vấn của Trump có thể trì hoãn việc thực hiện những yêu cầu của ông trong vấn đề này, họ vẫn không thể từ chối làm theo yêu cầu của ông. Và khi đó, chúng ta sẽ được chứng kiến liệu ngài tổng thống thực sự có thể chấm dứt cuộc chiến về quan điểm giữa các thành viên trong đội cố vấn của ông và kích hoạt một cuộc chiến thương mại thực sự trên nền kinh tế toàn cầu.

Kể cả nếu như Trump không đạt được những gì mà ông mong muốn trong ngắn hạn, ông cũng đã thành công trong việc phá hoại vị thế lãnh đạo nền kinh tế thế giới của Mỹ. Vậy nên, tôi sẽ kết thúc bài viết này bằng cách dẫn lại những lời kết luận của ông Adam Posen trong ấn phẩm phát hành gần nhất của Bộ Ngoại giao Mỹ:

- Nếu chính phủ Mỹ tiếp tục rút lui khỏi vị trí lãnh đạo nền kinh tế thế giới, họ sẽ gây ra một tổn thất nghiêm trọng cho toàn thế giới – và cho chính nước Mỹ. Tổn thất này sẽ không hiện ra ngay lập tức, trừ khi chính quyền Trump phát động một cuộc chiến tranh thương mại toàn diện. Tuy nhiên, sự rút lui hoàn toàn của Mỹ sẽ chắc chắn dẫn đến tình trạng tăng trưởng kinh tế chậm và mất ổn định. Hệ quả là đời sống kinh tế của mọi người trên thế giới sẽ dễ bị tổn thương hơn bởi các mâu thuẫn và xung đột chính trị.

Việc Trump có khởi động một cuộc chiến tranh thương mại mới hay không đã không còn là vấn đề. Bởi vì dù kết quả thế nào thì nước Mỹ cũng đã thất bại.

Nguồn: Washington Post

Từ khóa: Chủ nghĩa bảo hộ, WTO, tự do thương mại, chiến tranh thương mại.