Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

 

Hơn một thập kỷ qua, các doanh nghiệp Trung Quốc cũng như bộ máy chính trị của đất nước này đã lùng sục khắp nơi trên toàn thế giới với túi tiền gần như là “không đáy” trong tay. Từ châu Á sang đến tận châu Phi, từ Hoa Kỳ sang Mỹ La tinh, và kết quả mà Trung Quốc thu được thật khó để bỏ qua – quốc gia châu Á này đã vươn lên thành một nhóm quyền lực mới nổi trên thế giới. Nhưng ở một khu vực khác ít được chú ý hơn, Trung Quốc đang từng bước trà trộn và mở rộng dấu chân của mình tại đây, đó chính là lục địa châu Âu.

Tờ Bloomberg đã thu thập dữ liệu để tổng hợp lại thành một bảng số liệu toàn diện nhất cho đến hiện nay về sự hiện diện của Trung Quốc tại châu Âu. Kết quả cho thấy Trung Quốc đã thâu tóm/đầu tư vào khối tài sản từ 318 tỷ USD trở lên trong vòng 10 năm qua. Theo số liệu sẵn có, lục địa châu Âu đã chứng kiến các hoạt động đầu tư có liên quan đến Trung Quốc cao hơn Mỹ khoảng 45% về mặt giá trị suốt trong giai đoạn này.

Quy mô và bản chất của một vài hoạt động trong số đó, như dự án hạ tầng then chốt ở Đông Âu và Nam Âu cho đến các dự án đầu tư vào các công ty công nghệ cao ở Tây Âu, đã khiến liên minh châu Âu phải tăng mức báo động. Lãnh đạo một số nước EU, bao gồm Thủ tướng Đức Angela Merkel và Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, đã thúc đẩy một chiến lược chung trong toàn khối để kiểm soát sự bành trướng không có điểm dừng của Trung Quốc tại châu lục mình. Nhưng kế hoạch này vấp phải sự phản đối từ các nước nhỏ trong khối.

Trung Quốc đang đầu tư vào đâu

 

Bloomberg đã phân tích dữ liệu từ 678 thương vụ đã hoàn tất hoặc đang bị treo ở 30 nước châu Âu kể từ năm 2008 và nhận thấy các công ty tư nhân Trung Quốc hoặc các công ty do chính phủ nước này hậu thuẫn có liên quan đến các giao dịch với tổng giá trị ít nhất là 255 tỷ USD trên khắp lục địa châu Âu. Xấp xỉ 360 doanh nghiệp đã bị thâu tóm, từ nhà sản xuất vỏ xe Pirelli & C. SpA của Ý cho đến công ty cho thuê máy bay Avolon Holdings Ltd. của Ai-len. Cùng lúc đó, các thể nhân Trung Quốc này cũng đã sở hữu một phần hoặc toàn bộ ít nhất 4 sân bay, 6 cảng biển, các khu vực chuyên sản xuất năng lượng từ gió ở ít nhất 9 quốc gia, và 13 câu lạc bộ bóng đá chuyên nghiệp.

Quan trọng hơn hết, các số liệu có sẵn hiện nay đã đánh giá thấp quy mô và phạm vi thật sự về tham vọng của Trung Quốc tại châu Âu. Các số liệu này đã loại trừ đến 355 vụ sáp nhập, đầu tư và liên doanh – các loại hình chính được xem xét ở đây – vì điều khoản của các thỏa thuận này không được công bố. Theo ước tính của Bloomberg, riêng 12 thương vụ lớn nhất trong số 355 vụ bị loại trừ đã có giá trị lên đến 13.3 tỷ USD. Đồng thời, các số liệu được công bố hiện nay cũng không bao gồm các dự án đầu tư khai thác vùng đất mới hay hoạt động trên thị trường chứng khoán trị với tổng giá ít nhất 40 tỷ USD (số liệu được tập hợp bởi đội ngũ nghiên cứu của Viện Doanh nghiệp Mỹ và Hội đồng châu Âu về Quan hệ Nước ngoài), cũng như chưa bao gồm khoản đầu tư 9 tỷ USD vào cổ phần của Daimler AG- Công ty mẹ của Mercedes-Benz được thực hiện bởi Tỷ phú Li Shufu - ông chủ của Tập đoàn xe hơi Geely Group.

Trung Quốc sở hữu những gì ở châu Âu

Sơ đồ các tài sản hữu hình riêng lẻ mà các doanh nghiệp Trung Quốc đã đầu tư.

 

Nơi được Trung Quốc đầu tư nhiều tiền nhất không đâu khác chính là Thủ đô của Anh. Trung Quốc đã nuốt chửng khoảng 12 tòa tháp văn phòng ở Thành phố London và trung tâm tài chính Canary Wharf.

Vị trí các tòa nhà Trung Quốc thâu tóm tại London

 

Năm 2016 là năm Trung Quốc đẩy mạnh kế hoạch thâu tóm tại châu Âu mạnh hơn bao giờ hết. Trong thời gian này, Tập đoàn Dược phẩm Quốc gia của Trung Quốc, còn được gọi là ChemChina, thông báo sẽ mua lại công ty sản xuất thuốc trừ sâu của Thụy Sĩ là Syngenta AG với giá 46.3 tỷ USD (Vì mục đích của bài phân tích này và các đồ thị tiếp theo, Bloomberg sẽ tính thời điểm xảy ra thương vụ theo ngày thông báo chính thức về thương vụ đó. Lấy ví dụ, mặc dù được thông báo vào năm 2016, vụ thâu tóm Syngenta chỉ được hoàn tất vào tháng 1 năm 2018).

Ngày cả khi không tính đến vụ thâu tóm Syngenta làm cho số liệu về sự bành trướng của Trung Quốc ngày một tăng, bản thân số liệu hiện nay cũng đã cho thấy một xu hướng hướng lên rõ rệt trong những năm gần đây. Trước năm 2014, các vụ đầu tư tương tự chỉ chiếm dưới 20 tỷ USD mỗi năm, nhưng kể nằm 2014 trở về sau, con số này đã tăng lên đáng kể. Nhưng quy mô bình quân của mỗi vụ đầu tư, theo số liệu công bố, thì dường như lại giảm đi. Trong năm 2008 và 2009, bình quân mỗi thương vụ trị giá gần 740 triệu USD, nhưng con số này chỉ còn 290 triệu USD trong năm 2016 và 2017. Còn từ đầu năm 2018 cho đến nay, mỗi thương vụ chỉ còn quanh mốc 127 triệu USD.

Tham vọng ngày một tăng của Trung Quốc

 

Hơn một nửa trong tổng số các vụ đầu tư được biết đến của Trung Quốc tập trung vào 5 nền kinh tế lớn của châu Âu: Riêng ở Anh Quốc, số vụ đầu tư có sự nhúng tay của Trung Quốc đã là 70 tỷ USD. Nhưng chính ở các nước rìa lục địa mới là nơi Trung Quốc đi các nước cờ cơ sở hạ tầng cao tay nhất, như việc mua lại cảng lớn nhất của Hy Lạp là Piraeus. Đã có sự chia rẻ giữa phe nước lớn và phe nước nhỏ trong nội bộ EU liên quan đến thái độ cởi mở trước các khoản đầu tư từ Trung Quốc. Trong khi Đức, Pháp và Ý đang thúc đẩy một cơ chế sàn lọc đầu tư rộng khắp EU, thì chính phủ các nước như Hy Lạp, Bồ Đào Nha và Đảo Síp lại hoài nghi về động thái trên, cho rằng điều đó sẽ cản trở khả năng các nước này thu hút nguồn vốn tối cần thiết cho quốc gia.

Việc Trung Quốc đang gom vét bất động sản thương mại ở London, các công ty công nghệ Đức như nhà sản xuất robot Kuka AG, các công ty ô tô Scandinavy như Volvo Personvagnar AB, hay các công ty năng lượng Thụy Sĩ như Addax Petroleum Corpcho thấy các khoản đầu tư của Trung Quốc đang tập trung vào một vài ngành công nghiệp chính.

Các vụ đầu tư của Trung Quốc theo ngành

Nhóm các ngành Trung Quốc đã đầu tư từ năm 2008 đến nay.

 

Một điều quan trọng là phải biết được ai đang đứng đằng sau tất cả các vụ mua bán này, để tìm ra mối dây liên kết giữa các hoạt động này với các mục tiêu trong chính sách đối ngoại chính thức và phi chính thức của Trung Quốc. Tổng cộng, có hơn 760 công ty từ Trung Quốc hoặc các công ty dưới danh nghĩa từ Hong Kong đã đầu tư vào châu Âu từ năm 2008 đến nay (Các khoản đầu tư thực chất bởi các doanh nghiệp Hong Kong không có mối liên hệ nào với Trung Quốc đại lục đã được loại trừ khỏi phân tích này). Trong số 760 công ty đó, có gần 100 công ty do nhà nước hậu thuẫn hoặc các quỹ đầu tư, các đơn vị này đứng sau các vụ giao dịch với tổng trị giá lên đến 162 tỷ USD, tương đương 63% tổng giá trị các vụ giao dịch mà Bloomberg tập hợp được.

Nhưng ranh giới giữa doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân ở Trung Quốc thì mơ hồ hơn nhiều so với ở châu Âu: Nhóm các công ty Cosco, đang âm mưu thống trị ngành vận tải đường biển của châu Âu, bao gồm cả các chi nhánh của Tập đoàn China Ocean Shipping do nhà nước sở hữu. Nhóm công ty này đang nắm cổ phần hoặc tham gia điều hành các cảng biển ở châu Âu, từ vùng biển Bosphoru đến biển Baltic. 8 trong 10 công ty đi thâu tóm lớn nhất mà Bloomberg xác định được là doanh nghiệp do nhà nước sở hữu hoặc do nhà nước đứng sau, gồm Tập đoàn Đầu tư Trung Quốc (một quỹ đầu tư quốc gia), Tập đoàn Nhôm Trung Quốc, và Quỹ đầu tư Con đường tơ lụa.

Ngoài ra, cấp thấp hơn trong bộ máy chính quyền của Trung Quốc, như chính quyền các tỉnh và các khu vực tự trị cũng đang sở hữu thêm 30 doanh nghiệp trong số này.

Bức tranh về mối quan tâm của Trung Quốc tại châu Âu sẽ không thể hoàn chỉnh nếu như không tính đến hai loại hình đầu tư khác: đó là việc mua một lượng lớn cổ phiếu trên thị trường mở (như việc tập đoàn Bảo hiểm Bình An của Trung Quốc mua 10 tỷ USD cổ phiếu của ngân hàng HSBC Holdings Plc), và các dự án khai thác vùng đất mới (greenfield developments) - là các dự án phát triển cơ sở hạ tầng ở các vùng đất trước đây kém phát triển hoặc chưa được tận dụng.

Phân tích của Bloomberg dựa trên số liệu từ Derek Scissors – một chuyên gia Trung Quốc tại Viện Doanh nghiệp Mỹ, cộng với các nghiên cứu được tiến hành bởi Hội đồng châu Âu về các vấn đề nước ngoài (ECFR), đã xác định ít nhất 6 dự án khai thác vùng đất mới, phần lớn tập trung ở London. Ngoài ra, còn có một số các dự án ngoại lệ không được xếp vào bất cứ dạng đầu tư nào ở trên, bao gồm: dự án nhà máy năng lượng nguyên tử Hinkley Point C 24 tỷ USD mà Trung Quốc chiếm 1/3 trong tổng vốn đầu tư, và một khu mua sắm rộng lớn ở ngoại ô Paris trị giá 3.4 tỷ USD mà nhà phát triển Bất động sản của Trung Quốc Dalian Wanda Group Co.đang theo đuổi, bên cạnh chuỗi siêu thị của Pháp Auchan Holding SA.

Trong thời gian tới, theo số liệu và nguồn tin Bloomberg có được cũng như theo báo cáo gần đây của ECFR, các doanh nghiệp Trung Quốc đã bày tỏ quan tâm đến một số dự án đầu tư tại châu Âu chưa được chính thức công bố. Các dự án trên bao gồm việc xây dựng lò phản ứng hạt nhân ở Romania và Bun-ga-ri, mua lại một cảng container ở Croatia, xây một cảng ở Thụy Sĩ, thâu tóm công ty sản xuất ô tô Skoda Transportation AS của Cộng hòa Czech và một doanh nghiệp sản xuất dầu và khí có trụ sở ở Ai-len, đầu tư vào Công ty thang kéo Ski Compagnie des Alpes ở Pháp, đầu tư một nhà máy điện ở Đức và cho vay xây một cây cầu ở Croatia và đường ray ở Budapest-Belgrade.

Nguồn: Bloomberg – TQ

Từ khóa: Trung Quốc, đầu tư, thâu tóm, châu Âu