Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Bên bờ hồ Geneva của Thụy Sĩ là nơi đặt trụ sở của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), một tổ chức hoạt động với mục đích tiến tới tự do thương mại toàn cầu. Tại đây, các quốc gia trên thế giới họp bàn về việc giảm thiểu các rào cản thương mại và cắt giảm thuế quan đánh trên hàng hóa nhập khẩu.

Kể từ năm 1940, tổ chức WTO đã hoạt động bằng nhiều hình thức khác nhau. Tuy nhiên hiện tại, tổ chức này đang bị đe dọa từ hai phía. Mỹ đã tuyên bố áp thuế lên thép và nhôm nhập khẩu trên cơ sở bảo vệ an ninh quốc gia và từ chối bổ nhiệm thành viên mới vào cơ quan phúc thẩm của WTO, một cơ quan chuyên về giải quyết tranh chấp thương mại.

Những sự kiện này xảy đến giữa lúc mà WTO đang ngày càng trở nên quan trọng đối với Vương quốc Anh. Hiện tai, khối EU đang là tổ chức đại diện cho Anh quốc tại WTO, nhưng sau Brexit, Vương quốc Anh sẽ có thể tự tiến hành các cuộc đàm phán cho riêng họ. Điều này sẽ cho phép Vương quốc Anh có khả năng thương lượng các thỏa thuận cụ thể hơn, phù hợp hơn với điều kiện quốc gia.

Tuy nhiên, mặt trái của Brexit là Vương quốc Anh sẽ không còn được là một phần trong khối kinh tế lớn nhất thế giới – khối EU.

Những hệ quả của Brexit

Sau Brexit, để hợp thức hóa vai trò của mình tại WTO, Anh quốc phải bắt đầu đàm phán về danh sách hàng hóa cũng như biểu thuế tương ứng từ A đến Z (đàm phán lại từ đầu)

Anh quốc cho rằng họ có thể sẽ áp dụng các thiết lập sẵn có của EU. Rắc rối nằm ở chỗ họ cần sự chấp thuận của các quốc gia khác, và một số nước đã tỏ thái độ không đồng ý.

Lấy New Zealand làm ví dụ. Trước Brexit, mỗi năm New Zealand có thể bán 228.000 tấn cừu và thịt cừu cho EU mà không chịu thuế. Sau đó, Anh và EU đã quyết định phân chia hạn ngạch, nhưng New Zealand đã phản đối điều này.

Tại WTO, ông David Walker, đại sứ của New Zealand đã trả lời: “Chúng tôi, cũng như hàng loạt các quốc gia thành viên khác, đã khẳng định rằng việc phân chia hạn ngạch đơn giản như vậy là điều không thể chấp nhận”.

Lý do rất đơn giản, trước Brexit, New Zealand có thể bán thịt cừu ở bất kỳ nơi nào trong EU, nhưng nếu phân chia hạn ngạch như vậy, sẽ làm mất tính linh hoạt nếu đất nước này phải bán một số ở Anh và một số khác tại EU.

Vương quốc Anh có thể sẽ giải quyết được những vấn đề như thế này, bằng cách đưa ra cho New Zealand và các nước khác một thỏa thuận tốt hơn. Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ, trong nhiều thập kỷ qua, WTO đã không thể tổ chức đàm phán để cắt giảm thuế quan trên toàn cầu vì một lý do đơn giản, đó là mỗi quốc gia đều có quyền phủ quyết.

Tại WTO, bà Ieva Barsauskaite, từ phái đoàn Lithuania, đã cảnh báo rằng việc thỏa thuận với tất cả 164 quốc gia thành viên là điều không dễ dàng.

Bà ví điều này như 164 người bạn quyết định ăn tối cùng một địa điểm, cùng một món ăn cho tất cả mọi người, trong đó có bà mẹ đơn thân, thanh thiếu niên, cựu chiến binh, và những người bị dị ứng - điều đó cũng tương tự như những thỏa thuận thương mại mà chúng ta đang tìm cách xây dựng ở đây”.

Anh hy vọng sẽ được tận hưởng một làn gió mới khi tham gia WTO với tư cách độc lập. Điều này không hẳn là đáng khích lệ. Tuy nhiên, hiện có những vấn đề còn nghiêm trọng hơn.

Mối đe dọa chiến tranh thương mại

Quyết định áp thuế lên nhôm và thép nhập khẩu của Donald Trump đã làm thay đổi cục diện tình hình, không phải vì điều này chưa từng được thực hiện trước đó mà vì Trump làm như vậy dựa vào cơ sở “an ninh quốc gia”, một quy tắc mà WTO không thể can thiệp.

Tất cả các quốc gia đều có thể đưa ra những chính sách để bảo đảm an ninh quốc gia của họ, nhưng những chính sách này chỉ nên được đưa ra trong thời kỳ khủng hoảng, hay trong một cuộc chiến tranh thực sự.

Nhưng hiện tại là thời bình, mà tổng thống Trump lại dựa vào vấn đề an ninh quốc gia như là một lý do cho việc áp dụng thuế quan. Nếu những quốc gia khác hành động tương tự, vấn đề có thể trở nên không thể kiểm soát.

Trao đổi với BBC, Roberto Azevedo, Tổng giám đốc WTO, lo lắng: “Chỉ những mối đe dọa về một cuộc chiến thương mại cũng đã bắt đầu gây ra những thiệt hại”.

Ông nói: “Nếu tình hình tiếp tục leo thang, điều đó vô cùng nguy hiểm - thậm chí có khả năng gây ra một cuộc suy thoái kinh tế. Hãy nhìn lại lịch sử kinh tế thế giới vào những năm 1930, đó cũng chính là những gì mà tình hình này đang hướng đến”.

Ông cũng chia sẻ thêm: “Đó là lý do tại sao tôi đã nói, ‘hãy tuân thủ các quy tắc và làm theo luật lệ’, bởi vì nếu có người không làm theo, chúng ta sẽ có cơ chế để quản lý điều đó.”

Không thể thiết lập cơ quan phúc thẩm

Tuy nhiên, cơ chế này cũng đang bị đe dọa. Cơ quan phúc thẩm của WTO đã giải quyết các vấn đề hơn 20 năm qua, và các quyết định phải được tất cả các thành viên WTO đồng thuận. Không có phiếu phủ quyết.

Nhưng cơ quan phúc thẩm của WTO đang dần bị các quốc gia thành viên lờ đi. Hoa Kỳ đã ngăn cản việc bổ nhiệm những thẩm phán mới cho cơ quan này, viện lý do tranh cãi về vai trò của họ. Về nguyên tắc, cơ quan phúc thẩm WTO cần tối thiểu ba thành viên, mặc dù theo thường lệ là với sáu hoặc bảy thành viên thì sẽ hoạt động hiệu quả hơn. Vậy mà hiện nay, cơ quan này chỉ còn lại bốn thành viên.

Giám đốc pháp chế của WTO, ông John Adank nói: “Trong hơn một năm qua, đã không có sự đồng thuận giữa các nước thành viên, để bắt đầu quá trình kết nạp thêm vào các vị trí còn trống”.

“Vì vậy, nếu bế tắc tiếp diễn, nguy cơ là cơ quan phúc thẩm sẽ không thể hoạt động được, bởi vì nếu giảm xuống đến ba thành viên hoặc ít hơn, sẽ rất khó để giải quyết các tranh chấp”.

Nguồn: BBC - NN

Từ khóa: Cơ quan phúc thẩm, WTO, chủ nghĩa bảo hộ, Brexit, chiến tranh thương mại