Tương lai của nền kinh tế kỹ thuật số ở Châu Á thời kỳ hậu TPP

TPP-RCEP

Ngày 8/3 tới đây, các đại diện thương mại từ 11 quốc gia nằm trên vành đai Thái Bình Dương, trong đó có Canada, Mexico, Nhật và Úc, sẽ cùng nhau phê chuẩn Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương, hiện có tên gọi mới là Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ Xuyên Thái Bình Dương (CPTPP). Hiệp định mới này sẽ không có Mỹ tham gia. Nội dung của hiệp định cũng được rút gọn xuống - với 22 điều khoản bị tạm hoãn thực thi, vốn là những điều khoản mà Mỹ từng đòi hỏi phải bổ sung vào hiệp định.

Tuy nhiên, CPTPP vẫn sẽ giữ lại một chương về Thương mại Điện tử (hay còn gọi là thương mại kỹ thuật số). Chương này sẽ giúp thiết lập những quy tắc sơ khởi cho khu vực, về các chủ đề như tự do dòng chảy dữ liệu điện tử, tiếp cận mã nguồn phần mềm, bảo mật tên miền và giải quyết tranh chấp. Tuy nhiên, CPTPP không phải là hiệp định thương mại duy nhất tại châu Á có nội dung hướng đến việc thiết lập những quy tắc này. Có một hiệp định ít được biết đến hơn, nhưng có tầm quan trọng tương tự và đang được đàm phán giữa 16 quốc gia, có tên gọi là Hiệp định Đối tác Toàn diện Khu vực (RCEP).

Tương tự như CPTPP, nội dung của RCEP sẽ bao hàm những vấn đề trọng yếu trong nền kinh tế kỹ thuật số như thuế hải quan đối với hàng điện tử, các dịch vụ cung ứng xuyên biên giới, thương mại không giấy tờ (mua bán qua mạng), viễn thông, tài sản trí tuệ, tiết lộ mã nguồn, vấn đề bảo mật dữ liệu và dòng chảy dữ liệu xuyên biên giới. Tuy nhiên, không như CPTPP, các thành viên của RCEP còn bao gồm hai ông lớn là Trung Quốc và Ấn Độ, nghĩa là hiệp định này sẽ đại diện cho 28,5% giá trị thương mại toàn cầu. Mặc dù những cam kết mà Ấn Độ dành cho hiệp định này còn khá mơ hồ, RCEP vẫn giữ một vị trí quan trọng trong tham vọng củng cố vai trò lãnh đạo trong khu vực của Trung Quốc.

Ấn Độ chưa sẵn sàng để thỏa hiệp

Các đoàn đàm phán RCEP đã họp mặt vào tháng trước tại Indonesia, từ ngày 2/2 đến 9/2, và mặc dù chúng ta không thể đánh giá được tiến độ cụ thể của hiệp định vì quá trình đàm phán luôn được diễn ra trong bí mật, một loạt những lần dời kỳ hạn hoàn tất đàm phán đang cho thấy sự bất ổn gia tăng đối với tương lai của hiệp định.

Một trong những điểm bất đồng trong quá trình đàm phán là việc một số quốc gia (điển hình là Ấn Độ) muốn đẩy mạnh các thỏa thuận ưu đãi về dịch vụ, nhầm cho phép đội ngũ chuyên gia của họ được tự do làm việc ở nước ngoài, trong khi các nước như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Úc và New Zealand vẫn tỏ ra miễn cưỡng với yêu cầu này. Ngược lại, chính phủ Ấn Độ lại tỏ ra thận trọng về việc mở cửa thị trường và muốn tiếp tục kéo dài các cuộc đàm phán đến tận kỳ bầu cử vào năm sau. Lập trường của Ấn Độ trong vấn đề sở hữu trí tuệ cũng khác biệt so với các bên đàm phán còn lại như Nhật và Hàn Quốc, hai quốc gia này muốn xây dựng những điều khoản sở hữu trí tuệ chặt chẽ hơn, tương tự như trong TPP.

Khi mà áp lực về thời gian đối với việc hoàn tất hiệp định ngày càng gia tăng, các nước càng lớn tiếng kêu gọi Ấn Độ hoặc là sớm ra quyết định để đẩy nhanh đàm phán, hoặc là rút lui khỏi hiệp định. Tại hội nghị Ấn Độ-ASEAN vừa diễn ra tại New Delhi, Bộ trưởng Thương mại Indonesia đã nhắc lại rằng, khối ASEAN hi vọng Ấn Độ sẽ không ngăn cản nỗ lực hoàn tất RCEP trong năm nay. Áp lực từ các bên có thể sẽ khiến Ấn Độ quyết định rút lui khỏi bàn đàm phán, và điều này có thể sẽ tác động đến giá trị kinh tế và chiến lược của hiệp định.

Liệu thương mại kỹ thuật số có giúp cải thiện vấn đề tự do Internet tại Trung Quốc

Khi mà khả năng tiếp tục tham gia của Ấn Độ bị bỏ ngõ, Trung Quốc đang tăng cường sức ảnh hưởng của mình lên hiệp định. Mới đây, bà Hoa Xuân Oánh, người phát ngôn của Bộ Ngoại giao Trung Quốc nhấn mạnh rằng Bắc Kinh rất coi trọng các cuộc đàm phán RCEP và muốn đảm bảo rằng việc phê chuẩn hiệp định phải hoàn tất trước cuối năm 2018. Sau khi Mỹ rút lui khỏi TPP, Trung Quốc nhận thấy rằng, việc sớm hoàn tất hiệp định RCEP là một việc làm trọng yếu để xây dựng lòng tin và xúc tiến vai trò lãnh đạo của Trung Quốc đối với hoạt động thương mại trong khu vực và trên toàn cầu, đặc biệt là khi Trung Quốc không phải là thành viên của CPTPP.

Khi mà Trung Quốc đang ngày càng tiến dần vào một cuộc chiến thương mại với Mỹ, nhu cầu phải tăng tốc tiến độ đàm phán RCEP cũng càng trở nên cấp bách. Mỹ đang cân nhắc đến việc ban hành những chính sách cấm các cơ quan nhà nước ở Mỹ mua sắm các thiết bị công nghệ thông tin được sản xuất bởi các doanh nghiệp, công ty con, và chi nhánh của Trung Quốc. Nếu chính sách này được áp dụng, các cơ quan nhà nước Mỹ cũng bị cấm tiến hành kinh doanh với bất kỳ công ty nào sử dụng thiết bị được sản xuất bởi những công ty Trung Quốc nêu trên.

Tuần trước, quan ngại về việc Trung Quốc cấm sử dụng Mạng cá nhân ảo (VPNs) như một phần trong quy định đối với mạng lưới viễn thông tại quốc gia này, Mỹ đã yêu cầu một sự can thiệp từ phía Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Sự kiện này rất đáng được quan tâm vì đây là lần đâu tiên một tranh chấp thương mại hướng đến tìm kiếm giải pháp cho vấn đề vi phạm nhân quyền nghiêm trọng đối với người dùng Internet tại Trung Quốc. Nó cũng đáng quan tâm vì hai bên sẽ tìm kiếm một giải pháp thông qua các quy tắc của WTO, điều này làm dấy lên câu hỏi về giá trị gia tăng trong các hiệp định thương mại kỹ thuật số thế hệ mới như CPTPP và RCEP.

Khi mà các quốc gia đang chuẩn bị tiến vào vòng đàm phán RCEP tiếp theo, thách thức lớn nhất hiện tại là việc phải nhanh chóng đạt được sự thống nhất mà vẫn đảm bảo tạo ra một hiệp định cân bằng. Tuy nhiên, sẽ rất khó để đạt được sự cân bằng khi mà các cuộc đàm phán vẫn diễn ra với độ bí mật cao như hiện tại và thiếu sự tham vấn từ công chúng. Đây là một nhược điểm khá giống với tiến trình đàm phán CPTPP, dẫn đến việc hiệp định được tạo ra nhưng không phản ánh được nhu cầu của người dùng Internet hay bảo vệ quyền lợi kỹ thuật số cho họ. Hiệp định RCEP có khả năng cũng sẽ không đem lại gì mới cho người dùng Internet và những nhà sáng tạo.

Nguồn: Eff - HN

Từ khóa: CPTPP, RCEP, thương mại điện tử, thương mại kỹ thuật số, hiệp định thương mại