Làm thế nào để Khu vực Đông Á bảo vệ được WTO?

wto-bnews

Một môi trường ổn định dựa trên các quy tắc thương mại quốc tế đã cải thiện đáng kể mức sống ở Đông Á trong 50 năm qua. Môi trường này có được là nhờ vào Hiệp định chung về Thuế quan và Thương mại (GATT) và Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Nhưng sự tồn tại của nó đang không nhận được sự quan tâm của các bên.

Kể từ khi vòng đàm phán Doha rơi vào bế tắc, các chính phủ đã tập trung vào phê bình những điểm yếu hơn là coi trọng những thế mạnh của WTO. Sự không hài lòng dành cho Tổ chức Thương mại Thế giới đã dẫn đến sự gia tăng của các hiệp định thương mại tự do, và các hiệp định này đã trở thành biện pháp thường xuyên được dùng để bỏ qua các nguyên tắc cơ bản về không biệt đối xử vốn là trọng tâm của WTO.

Hàng trăm hiệp định thương mại mang tính phân biệt đối xử đã được ký kết, rất ít trong số đó bàn về tiếp cận thị trường đối với các sản phẩm nhạy cảm. Các hiệp định này tỏ ra rất hữu ích trong việc thiết lập các quy tắc mới – các quy tắc được thiết kế bởi các cường quốc kinh tế. Xu hướng này đặt WTO vào nguy hiểm. GATT và WTO có thể sẽ suy yếu nhất trong vòng 70 năm tới, còn hệ thống thương mại của thế giới chỉ dựa trên lợi ích của một vài quốc gia thay vì lợi ích của toàn bộ các nền kinh tế.

Một mối nguy khác cho WTO đến từ Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump, người đi đầu trong làn sóng bài ngoại và bảo hộ việc làm để trở thành tổng thống. Ông bị ám ảnh bởi sự thâm hụt thương mại và không bằng lòng với bất kỳ hiệp định nào mang tính cưỡng ép.

Để đáp lại, các nhà hoạch định chính sách ở Đông Á cần bắt đầu thiết lập lối tư duy mang tính toàn cầu và thừa nhận rằng việc duy trì sự thịnh vượng của họ phụ thuộc vào sự tồn tại của WTO. Họ cần phải đặt ra các ưu tiên và thống nhất về các bước tiếp theo nhằm khắc phục các nhược điểm và duy trì các lợi ích thiết yếu của WTO.

Mục tiêu cốt lõi của WTO vẫn luôn là tạo ra một môi trường ổn định. Trong đó, thương mại thế giới có thể diễn ra theo các quy tắc đã được thống nhất. WTO cũng đảo bảo rằng bất kỳ sự chệch hướng nào ra khỏi những quy tắc này đều có thể bị trừng phạt.

Để duy trì môi trường này, ưu tiên hàng đầu của các nước Đông Á là bảo vệ cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO, cơ chế này đã hoạt động tốt kể từ khi WTO bắt đầu thành lập vào giữa những năm 1990. Những trường hợp hoạt động thương mại không phù hợp với các quy định của WTO được kiểm tra một cách khách quan, hợp lý và nhanh chóng. Và điều quan trọng nhất là việc tuân thủ các quy định của WTO được các quốc gia thành viên thực hiện tốt.

Bảo vệ cơ chế giải quyết tranh chấp giờ đây cần được ưu tiên hơn là tự do hóa thương mại. Đối mặt với việc chủ nghĩa dân túy đang trổi dậy, việc hạ thấp các rào cản qua biên giới còn lại đối với thương mại sẽ không thể xảy ra.

Vậy thì, làm thế nào để các nước Đông Á có thể bảo vệ được WTO?

Cách thực hiện có thể dựa trên bài phát biểu của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Diễn đàn kinh tế Thế giới tại Davos vào tháng 1 năm 2017, trong đó khẳng định cam kết của Trung Quốc về sự cởi mở và trật tự kinh tế đa phương được xây dựng dựa trên các quy tắc. Tất cả các chính phủ của các nước Đông Á khác có thể cùng với Trung Quốc cam kết họ sẽ tiếp tục hành động phù hợp với cam kết của họ trong WTO trong các hoạt động giữa họ và các thành viên khác.

Cần có một tuyên bố chung nêu rõ rằng WTO đã và sẽ tiếp tục có vai trò sống còn cho sự phát triển kinh tế thành công trên khắp thế giới. Và các nhà lãnh đạo Đông Á sẽ tiếp tục duy trì sự ủng hộ của họ đối với một môi trường mở và dựa trên luật lệ. Tuyên bố cũng cần khẳng định các nước Đông Á không chỉ tuân thủ các quy định của WTO trong vấn đề thương mại mà còn muốn cải thiện các quy tắc này và xây dựng các hiệp định mới thông qua sự nhất trí của số đông các thành viên WTO. Chính phủ các nước G20 có thể tham gia vào một cam kết như vậy sau khi các nhà lãnh đạo Đông Á ra tuyên bố và gửi lời mời tham gia.

Nhưng chỉ tuyên bố thôi thì không đủ. Việc Hoa Kỳ không bổ nhiệm bất kỳ một thẩm phán mới nào tới ủy ban giải quyết tranh chấp của WTO cần được giải quyết nhanh chóng và rõ ràng. Các thành viên WTO có trách nhiệm phải chỉ ra rằng họ sẽ bổ nhiệm các thẩm phán bằng sự nhất trí của số đông các đại biểu khi ủy ban không đạt yêu cầu về số lượng tối thiểu.

Quy trình giải quyết tranh chấp sẽ không thể tồn tại trừ khi WTO bắt kịp với sự phát triển nhanh chóng của thương mại quốc tế. Các quy định của WTO về quyền sở hữu trí tuệ đã lỗi thời. Không có nguyên tắc đa phương được đưa ra về đầu tư quốc tế hoặc về tiêu chuẩn lao động và môi trường. WTO đã không thể đồng ý về bất kỳ khuôn khổ hay nguyên tắc nào đối với vấn đề thương mại điện tử. Nếu WTO không thể giải quyết hiệu quả những vấn đề này, mọi sự ưu ái sẽ được dành cho các hiệp định thương mại ưu đãi.

Các nước Đông Á có thể nỗ lực nhằm mở rộng phạm vi các quy định của WTO. Một số quy đinh mới có thể được lấy và chỉnh sửa từ các hiệp định khu vực hoặc song phương (bao gồm cả Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện khu vực RCEP) nếu dựa trên các nguyên tắc phù hợp và có tính đến lợi ích của tất cả các nước thành viên. Do các nhóm công tác của APEC đã giúp tạo ra các cách thức để đề cập đến các vấn đề mới trong các hiệp định thương mại, họ cũng có thể được khuyến khích để giúp thiết kế các nguyên tắc và quy tắc của WTO.

Nguồn: East Asia Forum

Từ khóa: WTO, cơ chế giải quyết tranh chấp, hiệp định tự do thương mại, chủ nghĩa bảo hộ