Trật tự thế giới mới: Trump, thương mại và TPP

trumppp

Cuối tháng 2, Thủ tướng Úc Malcolm Turnbull sẽ có buổi gặp gỡ trực tiếp với Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Nhà Trắng, để bàn về tình hình thương mại và những chủ đề nổi bật liên quan.

Có thể Bắc Triều Tiên và an ninh quốc gia đang là những chủ đề nóng, nhưng đối với người Úc, việc triển khai những bước cần thiết để thúc đẩy tự do hóa thương mại khu vực mới là ưu tiên quan trọng nhất trong các cuộc thảo luận.

Việc tạo ra động lực cho các cuộc đàm phán về thương mại, và xa hơn là về lợi ích của toàn cầu hóa, sẽ là chủ để chính trong các cuộc thảo luận tới đây, trước khi Hiệp định Đối tác Kinh tế Xuyên Thái Bình Dương (TPP) bước vào giai đoạn ký kết từ ngày 8/3. Hiệp định này hiện có tên gọi mới là Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ Xuyên Thái Bình Dương (CPTPP).

Sự cầu kỳ trong tên gọi của hiệp định này đã làm nổi bật lên tính phức tạp và quan trọng của hoạt động tự do hóa thương mại toàn cầu.

Quốc gia từng đề xướng tên gọi mới cho hiệp định này là Canada. Thủ tướng Canada Justin Trudeau muốn thêm cụm từ “Toàn diện và Tiến bộ” vào tên gọi hiệp định để dập tắt những lời phê bình trong nước về các hiệp định thương mại đa phương.

Canada đang trải qua một quá trình đàm phán đầy khó khăn với Mỹ và Mexico về việc cải tiến Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ (NAFTA). Tổng thống Trump thì không ngừng chê bai hiệp định này là nguyên nhân khiến cho người lao động Mỹ mất việc làm.

Tình từ lần gặp mặt gần nhất vào năm ngoái tại New York, cuộc họp tại Nhà Trắng lần này giữa Tổng thống Trump và Thủ tướng Úc Turnbull sẽ là sự kiện quan trọng tiếp theo, tạo ra cho người Úc cơ hội để xúc tiến một chương trình nghị sự tự do thương mại.

Trong cuộc họp với Tổng thống Trump, ông Turnbull chắc chắn sẽ tiếp tục đề cập về vấn đề mở cửa thị trường, và giảm thiểu các rào cản nhiều nhất có thể, vì đây là chìa khóa quan trọng để tạo ra sự ổn định cho khu vực, đặt biệt là trong bối cảnh Trung Quốc đang dùng các nguồn lực kinh tế của mình để nâng tầm ảnh hưởng trong khu vực Châu Á- Thái Bình Dương.

Các rào cản

Việc tạo dựng các rào cản chống lại hoạt động tự do thương mại không phải là một giải pháp khôn ngoan khi Mỹ muốn cạnh tranh với Trung Quốc. Người ta thấy rõ rằng, Bắc Kinh là nước được lợi nhiều nhất khi Mỹ quyết định rút khỏi TPP – một hiệp định thương mại toàn diện nhất trong khu vực.

Rõ ràng, quyết định rút khỏi TPP là một trong những quyết định thiếu thận trọng nhất mà Trump từng đưa ra, đặc biệt là khi xét đến những lợi ích mà nó có thể đem lại cho nước Mỹ.

Chuyên gia kinh tế Jeffrey Schott của Viện Peterson từng cho rằng, TPP có thể giúp Mỹ tăng tổng giá trị sản phẩm quốc nội lên 0,5%, tương đương 131 tỷ USD. Và trong một bài viết trên tờ The Washington Post, sau khi dẫn lại ý kiến của Jeffrey Schott, nhà báo Robert Samuelson đã nhận xét rằng, “những lợi ích này giờ đã không còn nữa”.

Còn về phía người Úc, việc cứu sống thành công hiệp định TPP là một thành tựu đáng ghi nhớ của chính quyền ông Turnbull và Bộ trưởng Thương mại Steve Ciobo.

Ciobo xứng đang được biểu dương bởi vai trò dẫn dắt của ông trong quá trình đàm phán. Ông đã giúp hồi sinh một trong những hiệp định thương mại lớn nhất thế giới.

Về cơ bản, trong khu vực tự do thương mại mới mới này, gần như mọi loại thuế quan sẽ được dỡ bỏ cho các nhà xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ của Úc.

Tổng giá trị sản phẩm quốc nội của toàn khối CPTPP sẽ vào khoảng 13,5 nghìn tỷ USD, chiếm 13,4% tổng GDP của toàn thế giới.

Mặc dù giá trì này thấp hơn nhiều so với hiệp định TPP nếu Mỹ chấp nhận tham gia (28 nghìn tỷ USD, chiếm 36% GDP toàn cầu), hiệp định mới vẫn sẽ sánh ngang với các hiệp định thương mại khổng lồ khác trên thế giới.

Tổng GDP của NAFTA hiện vào khoảng 20 nghìn tỷ USD; tổng GDP của Liên minh Châu Âu là 19 nghìn tỷ USD; và của Khu vực Thương mại Tự do ASEAN (AFTA) là 2,5 tỷ USD.

Những số liệu trên cho thấy tầm quan trọng không kém của hiệp định CPTPP. Hiệp định thương mại mới này sẽ có hiệu lực khi 11 nước thành viên còn lại phê chuẩn trong vòng một hoặc hai năm tới.

Các thành viên của CPTPP sẽ bao gồm Úc, Nhật, Canada, Mexico, New Zealand, Malaysia, Peru, Singapore, Chile, Brunei, và Việt Nam

Indonesia, Hàn Quốc, Thái Lan, và thậm chí cả Anh Quốc đang cân nhắc đến khả năng sẽ tham gia vào hiệp định thương mại này trong tương lai.

Cũng không loại trừ khả năng Trung Quốc sẽ tham gia vào hiệp định này, như một bước tiến hướng đến một Khu vực Tự do Thương mại của Châu Á và Thái Bình Dương (FTAAP).

Đàm phán căng thẳng

Trong thời điểm này, các đồng minh trong khu vực của Mỹ đang phải “vật lộn” với chính quyền Mỹ để làm thay đổi quan điểm của họ về tiến trình tự do hóa thương mại.

Trong bài phát biểu của mình tại Davos, ông Trump đã không cho thấy bất kỳ sự thay đổi khả quan nào trong quan điểm của mình về chính sách thương mại “Nước Mỹ trên hết”.

Ông nói rằng, “chúng ta không thể có một hệ thống thương mại hoàn toàn tự do nếu một số quốc gia vẫn cứ khai thác những kẽ hở của hệ thống thương mại để gây tổn hại cho những nước khác. Chúng tôi ủng hộ tự do thương mại, nhưng nó cần phải công bằng và có tính tương hỗ, bởi vì suy cho cùng, hoạt động thương mại không công bằng sẽ gây tổn hại cho tất cả các bên”.

Tại Davos, ông Tump đã hé lộ dự định sẽ quay trở lại TPP. Tuy nhiên, để điều này xảy ra là chuyện không hề đơn giản, khi mà các nước thành viên còn lại đã hoàn tất đàm phán các điều khoản mới và xóa bỏ những điều khoản mà Mỹ từng quyết liệt yêu cầu như cơ chế giải quyết tranh chấp, vấn đề bản quyền và sở hữu trí tuệ.

Nếu Mỹ quay trở lại, những chủ đề này sẽ lại được đặt lên bàn đàm phán, và không gì có thể đảm bảo việc đàm phán sẽ diễn ra nhanh chóng.

Mặc dù nhiều người cảm thấy tiếc cho TPP, nhưng các nước còn lại đã thống nhất và quyết định đi tiếp. Hay như một nhà phê bình Mỹ nhận định, “con tàu đã rời khỏi bến”.

Trong một bài phỏng vấn với kênh CNBC, ông Trump cho biết, “ông sẽ quay lại TPP nếu chúng ta có thể tạo ra một thỏa thuận tốt hơn”.

Ông nói: “TPP là một thỏa thuận tồi tệ, cách nó được xây dựng là rất tệ. Nếu chúng ta có thể tạo ra những điều khoản tốt hơn, tôi sẽ quay lại với TPP”.

Khi được hỏi về những nội dung chính của hiệp định mà ông muốn thay đổi, Trump đã không đưa ra được câu trả lời rõ ràng. Điều này cho thấy, chính ông cũng không nhìn thấu được tính phức tạp và toàn diện của hiệp định này.

Những người chiến thắng

Trong một bài viết trên tờ The Conversation, Giovanni Di Lieto, chuyên gia về luật thương mại quốc tế tại Đại học Monash cho biết, sự hồi sinh của CPTPP là một “chiến thắng quan trọng cho người nông dân và các nhà cung cấp dịch vụ ở Úc”.

Ông Di Lieto mô tả CPTPP như “một khuôn khổ bao trùm rộng hơn”, rằng hiệp ước này tương tự như những hiệp định thương mại tự do mới với Canada, Mexico, cũng như mở rộng cơ hội tiếp cận các thị trường Nhật Bản, Chile, Singapore, Malaysia, Brunei và Việt Nam.

Ông cho biết, “nó giúp đẩy nhanh các tiến trình cắt giảm rào cản cho những sản phẩm xuất khẩu chủ lực của Úc như thịt bò, thịt cừu, hải sản, phô mai, rượu và sợi bông. Nó cũng giúp đảm bảo cho các ngành xuất khẩu dịch vụ của Úc ít chịu sự cạnh tranh hơn, khuyến khích chính quyền các nước sử dụng dịch vụ của Úc và giảm thiểu các quy định cho doanh nghiệp nhà nước”.

Ông nhận xét rằng, hiệp định thương mại mới này sẽ rất có ích cho các nhà xuất khẩu Úc, đặc biệt là đến các thị trường Canada và Mexico, nếu như nhà xuất khẩu biết tận dụng các cơ hội từ tình trạng xích mích về thương mại ở Bắc Mỹ (hiệp định NAFTA), hoặc giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ.

Trong số những hệ quả từ sự ra đời của CPTPP, quan trọng nhất chính là nó báo hiệu cho thấy các quốc gia trong khu vực Thái Bình Dương sẽ tiếp tục chọn con đường đàm phán thương mại đa phương mà không có sự tham gia của Mỹ.

Thực tế, động thái rút lui khỏi TPP của Mỹ chỉ là một phần trong một loạt những chính sách đối ngoại gây thất vọng dưới thời Chính quyền Trump. Nước Mỹ vừa quyết định sẽ áp thuế lên tấm năng lượng mặt trời và các loại máy giặt. Đây có thể là phát đạn khơi mào cho một cuộc chiến tranh thương mại với Trung Quốc.

Nếu nước Mỹ tiếp tục quyết liệt hơn, Bắc Kinh gần như chắc chắn sẽ trả đũa bằng cách hạn chế nhập khẩu các sản phẩm sản xuất bởi Mỹ như máy bay, xe hơi, và hàng nông nghiệp.

Năm ngoái, hãng General Motor bán nhiều xe hơi tại Trung Quốc hơn cả tại Mỹ. Vì thế, các nhà xuất khẩu hàng hóa Úc sẽ trông chờ vào cơ hội này.

Nguồn: Bluenotes.anz

Từ khóa: Hiệp định tự do thương mại, CPTPP, đàm phán, rào cản thương mại, chiến tranh thương mại, chủ nghĩa bảo hộ