Bức tường bảo hộ đe dọa lớn cho NAFTA

usa-trump-wall

Trong lúc việc xây dựng bức tường biên giới với Mexico ngày càng trở nên phi thực tế hơn bao giờ hết, một số chuyên gia thương mại Canada lo sợ, vị Tổng thống theo đường lối bảo hộ của Mỹ Donald Trump có thể thành công trong việc tạo dựng một “bức tường” khác - bức tường thương mại, và kết quả là, hệ thống kinh tế toàn cầu sẽ bị suy yếu.

Chủ nghĩa bảo hộ vẫn chưa giành phần thắng. Nếu chính quyền Hoa Kỳ muốn ngăn đà tiến của thương mại tự do toàn cầu, nước này sẽ đối mặt với sự phản đối từ trong nước và quốc tế.

Trong tuần này, các bên sẽ bước vào vòng đàm phán thứ sáu của NAFTA tại Montreal. Thế nhưng, không một ai kỳ vọng sẽ có bước đột phá nào, mà chỉ hi vọng Canada có thể ngăn không cho các cuộc thảo luận đi vào ngõ cụt.

Bài học từ Brexit

Sau khi rời cuộc họp kéo dài hai ngày bàn về thương mại và biến đổi khí hậu tại Ottawa, bà Oonagh Fitzgerald - Giám đốc nghiên cứu của Trung tâm Đổi mới thể chế quốc tế - một cơ sở tư vấn chiến lược đặt tại Waterloo, Ontario, Canada đã cảnh báo những mối hiểm họa của việc rời bỏ đàm phán, dù là cuộc đàm phán nào.

“Miễn là vẫn giữ cho các cuộc thảo luận được tiếp tục, thì vẫn còn hi vọng”, bà Fitzgerald cho biết. Bà cũng nói thêm “Các cuộc hội đàm vẫn đang diễn ra, và chúng ta chưa phải đối mặt với tình huống đàm phán sụp đổ vì một quyết định bất ngờ nào đó, dẫn đến nhiều hệ lụy to lớn đi kèm”.

Tạo ra một bức tường rào biên giới và thiết lập nguyên tắc hoạt động đang trở thành quan điểm chính trị nổi bật và xuyên suốt của Tổng thống Trump. Ví dụ, vào tuần trước, người đứng đầu Nhà Trắng nói rằng ông ta muốn vấn đề Mexico phải trả tiền cho bức tường biên giới sẽ trở thành nội dung trong các cuộc đàm phán thảo luận về NAFTA.

Trên trang Twitter của mình, người đứng đầu ngành hành pháp Mỹ đã viết “…Mexico bằng chính ngân quỹ của mình, bằng cách này hay cách khác phải trả chi phí cho Bức tường biên giới; Quốc gia Mỹ La tinh này có thặng dư thương mại lên đến 71 tỷ USD với Hoa Kỳ do đó khoản tiền 20 tỷ USD để dựng Bức tường chỉ là một sự đền bù nhỏ so với những gì quốc gia này đã bòn rút được từ nước Mỹ. NAFTA quả thật là một thỏa thuận tồi!

Về phần Canada, quốc gia Bắc Mỹ phải đối mặt với 2 nguy cơ lớn nhất trong tiến trình tái đàm phán NAFTA đó là Trump ấn định thời hạn cuối cùng kết thúc đàm phán là vào tháng Ba và liên tục đe dọa chấm dứt NAFTA.

Bà Fitzgerald nêu nhận định “Tôi nghĩ tình huống hiện nay giống như sự kiện Brexit vậy. Một khi nước Mỹ đã chọn từ bỏ một thỏa thuận mình tham gia, nước Mỹ phải thiết lập con đường riêng và phải đối mặt với tất cả hệ quả mà lựa chọn đó mang lại”.

“Ủng hộ bảo hộ công khai”

Theo bà Meredith Lilly, nguyên cố vấn thương mại quốc tế của chính phủ Canada thì tình huống kỳ cục trong cuộc thảo luận liên quan NAFTA tại thời điểm hiện tại chính là: lần đầu tiên, một trong ba thành viên tham gia chống đối các nguyên tắc của thương mại tự do.

“Chính quyền hiện tại của Hoa Kỳ công khai ủng hộ bảo hộ”, bà Lilly-hiện đang tiếp quản vị trí cố vấn cao cấp về chính chính sách thương mại của cố Trưởng đoàn đàm phán Hiệp định thương mại tự do Hoa Kỳ-Canada Simon Reisman tại Đại học Carleton, Ottawa cho biết thêm.

Cũng như ông chủ Nhà Trắng, Đại diện thương mại Mỹ Robert Lighthizer thể hiện quan điểm bảo hộ đối với hoạt động thương mại.

Việc bổ sung điều khoản yêu cầu Mexico trả tiền cho bức tường biên giới chung với Hoa Kỳ trong nội dung NAFTA rõ ràng là một đề xuất mà Mexico không thể nào đáp ứng được.

Nguyên nhân vừa nêu cùng với sự công kích của chính phủ xứ sở cờ hoa nhắm vào các nhà xuất khẩu gỗ, bột giấy và máy bay của Canada và yêu cầu vô lý về tỷ lệ cấu phần của một chiếc ô tô phải được sản xuất tại Mỹ đã gây rất nhiều bực bội cho các nhà đàm phán Canada và Mexico.

Ông Trump đang nhường bước?

“Tôi nghĩ là không bên nào sẽ rời bỏ vòng hội đàm sắp tới. Tôi sẽ sốc nếu điều ngược lại xảy ra” Bà Lily nói.

Bà nêu nhận định tích cực như trên là bởi trong số các bình luận, dòng trạng thái với đầy những nội dung bất thường, trái ngược nhau, ông Trump cũng đã phải thừa nhận là các cuộc thảo luận về NAFTA sẽ tiếp tục bất chấp thời hạn cuối kết thúc đàm phán vào tháng Ba có thể sẽ không đạt được.

Ban hội thẩm của WTO đã nhiều lần tuyên bố Canada không vi phạm các quy định của tổ chức đối với mặt hàng gỗ xuất khẩu, tuy vậy, giờ đây, nước Mỹ muốn trở lại thời kỳ mà nước này có thể lựa chọn áp dụng bất kỳ quy tắc, luật lệ nào mà họ thấy phù hợp trong quan hệ với các quốc gia khác.

Bà Lily cũng nói rằng “Tôi nghi ngờ rằng chúng ta đang ở rất gần điểm cuối của tiến trình đàm phán. Một số vấn đề, theo quan điểm của tôi, nước Mỹ có thể sẽ nhượng bộ”.

Bà khẳng định Canada không đơn độc trong việc giữ cho các cuộc thảo luận được tiếp diễn.

“Có rất nhiều nguyên do khiến việc hủy bỏ NAFTA sẽ gây hệ quả tiêu cực cho các doanh nghiệp Hoa Kỳ; doanh nhân Mỹ sẽ là những người ủng hộ duy trì NAFTA mạnh mẽ nhất”.

Sự trở lại của quyền lực chính trị

Một trong những vấn đề chưa được giải quyết trong tiến trình tái đàm phán NAFTA là cơ chế giải quyết tranh chấp.

Ông Armand de Mestral, một chuyên gia dày dặn kinh nghiệm trong lĩnh vực luật thương mại quốc tế sợ rằng Đại diện thương mại Mỹ Robert Lighthizer muốn quay ngược thời gian trở lại thời điểm Hoa Kỳ không chịu ràng buộc bởi bất kỳ phán quyết thương mại nào do Ban hội thẩm NAFTA hay Tổ chức thương mại quốc tế đưa ra.

“Quyền lực chính trị đang có ảnh hưởng to lớn”, dẫn lời ông Mestral, giáo sư Đại học McGill tại Montreal.

Tuy vậy, trong một thế giới mà các cường quốc thương mại khác đặc biệt là Trung Quốc và châu Âu đang có tiếng nói ngày càng lớn, tranh cãi chính trị sẽ dẫn đến xung đột. Một cơ chế hình thành dựa trên sự đồng thuận của các bên nhằm giải quyết các tranh chấp là cực kỳ quan trọng nhằm tránh một chu trình leo thang trừng phạt-trả đũa thương mại mà thế giới từng chứng kiến trong thời kỳ Đại Suy Thoái.

Giáo sư Mestral nhấn mạnh mặc dù Tổng thống Trump và Đại diện thương mại Lighthizer đang sẵn sàng hy sinh tính ổn định lâu dài của hệ thống thương mại toàn cầu để đổi lấy những lợi ích ngắn hạn của việc hồi sinh nền công nghiệp nội địa Mỹ, họ chỉ đại diện cho một luồng quan điểm trong chính phủ Hoa Kỳ-chính phủ vốn ủng hộ mạnh mẽ tự do thương mại.

Xây dựng bức tường thương mại

Cũng như doanh nghiệp Mỹ, Nghị viện nước này ủng hộ NAFTA và WTO; do vậy, không rõ là liệu Tổng thống Trump có thể rút Hoa Kỳ khỏi một trong hai cơ chế vừa nêu mà không cần có sự ủng hộ của hai viện Quốc hội hay không?

Dù vậy, ông Mestral cảnh báo rằng một số công việc nhánh hành pháp có thể tự quyết định mà không cần tham vấn Quốc hội; theo đó, chính phủ của Tổng thống Trump đã dừng việc bổ nhiệm mới các thành viên trong cơ chế phúc thẩm giải quyết các tranh chấp thương mại của WTO. Hiện nay cơ quan này chỉ còn 3 người trong tổng số cần thiết là 7; trong tương lai, con số này còn có thể còn thấp hơn.

Cũng theo lời vị giáo sư này thì chiến lược tốt nhất cho Canada chính là kéo dài các cuộc thảo luận về NAFTA càng lâu càng tốt.

“Nhiều người đang tự hỏi tạo sao nước Mỹ lại trở nên bất bình thường như vậy”, dẫn lời ông Mestral-người đang hình dung ra viễn cảnh nước Mỹ đóng cửa với phần còn lại của thế giới trong lĩnh vực thương mại.

Giáo sư Mestral thổn thức rằng “Liệu rằng chúng ta có thể tiến hành các hoạt động kinh doanh như thường lệ và hy vọng rằng nước Mỹ sẽ bình tĩnh trở lại hay không?”

“Tất cả chỉ là phỏng đoán” lời cuối cùng của ông Mestral trong cuộc phỏng vấn sau một hồi ngập ngừng suy nghĩ.

Nguồn: CBC

Từ khóa: Nafa, bức tường thương mại, Mestral, quyền lực chính trị, Trump, WTO