NAFTA 2.0 cần bảo vệ bằng sáng chế của các doanh nghiệp Mỹ

NAFTA-Shutterstock-Lightspring

Tuần này, các cuộc đàm phán tiếp theo về tương lai của Hiệp định Thương mại tự do Bắc Mỹ (NAFTA) giữa ba nước Canada, Mexico và Hoa Kỳ được diễn ra tại Montreal, Canada. Có những đồn đoán cho rằng, nếu các cuộc đàm phán không diễn ra tốt đẹp, sự nản chí của Tổng thống Trump có thể tăng lên kéo theo mối nguy rút Hoa Kỳ ra khỏi Hiệp định NAFTA. Đó là kịch bản bi đát cho cả ba nền kinh tế.

NAFTA đã giúp thương mại trong khu vực Bắc Mỹ tăng hơn ba lần lên 1,2 ngàn tỷ USD, vì vậy, việc gỡ bỏ các ưu đãi thuế quan này có thể làm cho thương mại trong khu vực gặp nguy hiểm. Chỉ một lời nói bóng gió về việc rút lui của Hoa Kỳ ra khỏi Hiệp định thương mại này đã khiến đồng tiền của Canada và Mexico bị giảm giá. Các chuyên gia tài chính tin rằng việc rút lui của Hoa Kỳ có thể khiến cổ phiếu giảm giá ở mức 5% hoặc hơn chỉ qua một đêm, làm đảo chiều tác động tích cực kể từ đợt cắt giảm thuế quan của Trump hồi tháng 12 năm ngoái.

Tôi là người ủng hộ mạnh mẽ thương mại tự do mạnh mẽ và đã giúp cho Hiệp định NAFTA được thông qua, dưới thời Tổng thống Bill Clinton. Nhưng tôi cũng tin rằng Nhà Trắng có những phàn nàn chính đáng đối với Hiệp định thương mại đã tồn tại 24 năm này. NAFTA cần phải được sửa chữa và hiện đại hóa chứ không phải là kết thúc. Các nước không nên quá khắt khe để thông qua Hiệp định sửa đổi theo đúng lẽ tự nhiên này.

Mối quan tâm lớn của các công ty Mỹ là việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Bởi vì ngày càng có nhiều sản phẩm vô hình dưới dạng phát minh, cải tiến công nghệ, âm nhạc, giải trí, phần mềm, các đột phá trong công nghệ sinh học được bảo vệ bản quyền và cấp bằng sáng chế. Theo Phòng Thương mại Hoa Kỳ, các ngành công nghiệp có yếu tố sở hữu trí tuệ tạo ra 45 triệu việc làm, chiếm 30% trong tổng số việc làm của Hoa Kỳ, tạo giá trị gia tăng hơn 7000 tỷ USD.

Dược phẩm là một ví dụ điển hình. Ngành dược phẩm của Hoa Kỳ tạo ra 4,8 triệu việc làm và 1,3 ngàn tỷ USD giá trị hàng hóa và dịch vụ. Cải tiến ngành dược phẩm là chìa khóa để cải thiện và tăng cơ hội sống cho các bệnh nhân bằng các xét nghiệm, điều trị và phương pháp chữa bệnh mới. Năm 2016, các công ty dược phẩm sinh học của Mỹ đã chi gần 90 tỷ USD cho việc nghiên cứu và phát triển. Nếu không thể có được lợi nhuận từ các khoản đầu tư đó thì các phương pháp chữa trị mới sẽ bị trì hoãn hoặc chấm dứt.

Ban đầu, NAFTA từng được coi là một trong những thỏa thuận thương mại đầu tiên bảo vệ tài sản trí tuệ, loại tài sản có thể dễ dàng di chuyển qua lại giữa biên giới quốc gia. Tuy nhiên điều đó đã không xảy ra. Việc bảo vệ bằng sáng chế của Canada yếu hơn Hoa Kỳ, do đó tòa án Canada đã không công nhận khoảng 24 bằng sáng chế của các công ty dược phẩm Mỹ, chẳng hạn như công ty Pfizer.

Ngoài cách làm trên của Canada, Canada và Mexico hiện nay còn đang dùng cách áp đặt giá cửa sau đối với các loại thuốc phát minh của Mỹ. Theo một đề xuất định giá mới gọi là “giá tiêu chuẩn” (benchmarking), Ủy ban Đánh giá Giá cả Bằng sáng chế Dược phẩm của Canada sẽ xem xét liệu giá của một loại thuốc có quá cao hay không, bằng cách so sánh nó với giá trung bình ở các quốc gia khác cộng lại (ngoại trừ Hoa Kỳ). Nhưng cách tính này không chính xác, vì giá thuốc ở các nước nghèo rất thấp, do được Hoa Kỳ tài trợ vì mục đích nhân đạo. Và Canada và Mexico dĩ nhiên không phải là quốc gia nghèo như Botswana.

Tác động tiêu cực của các hành vi vi phm sở hữu trí tuệ rất dễ nhận thấy. Mặc dù Hoa Kỳ phát minh và phát triển hầu hết các loại thuộc và vắc xin hàng đầu thế giới, Hoa Kỳ vẫn có thâm hụt thương mại ở mức nhỏ với Canada và không hề có thặng dư thương mại ròng với Mexico. Làm thế nào điều đó có thể xảy ra. Việc bảo về quyền sử hữu trí tuệ không chặt chẽ đã làm tổn thương nền kinh tế Mỹ trong ngắn hạn – đó là một hình thức ăn cắp quốc tế từ các công nhân và công ty Mỹ - nhưng về lâu dài, nó làm ảnh hưởng đến cả ba quốc gia.

Canada đang trên đà trở thành quốc gia dẫn đầu về công nghệ toàn cầu và ngày càng phụ thuộc vào bản quyền và bảo vệ bằng sáng chế quốc tế. Quan trọng nhất, việc đảm bảo các biện pháp bảo vệ hợp pháp cho các nhà phát triển thuốc và vắc xin là cách tốt nhất để giành chiến thắng trong cuộc chiến chữa trị bệnh ung thư, bệnh tim, bệnh Alzheimers, bệnh đa xơ cứng, bệnh Lou Gehrig và các căn bệnh nguy hiểm chết người khác.

Đây là cũng là việc rất quan trọng trong các thỏa thuận thương mại khác trong tương lai. Việc vi phạm quyền sở hữu trí tuệ của Trung Quốc đã khiến các công ty Mỹ tiêu tốn hàng chục tỷ USD. Nhật Bản đã áp đặt mức giá trần cho các biện pháp điều trị ung thư và viêm gan, khiến các nhà sản xuất thuốc phải cân nhắc liệu có nên tiếp tục đầu tư vào các thử nghiệm lâm sàng đối với các loại thuốc mới ở Nhật Bản hay không. Việc đạt được NAFTA phiên bản 2.0 một cách đúng đắn sẽ đưa Hoa Kỳ vào vị trí chống lại điều này và các thực tiễn thương mại sai lầm khác.

Việc chấm dứt hiệp định NAFTA sẽ làm suy yếu toàn bộ khu vực Bắc Mỹ và chuyển quyền lực kinh tế toàn cầu sang châu Âu và châu Á. Chính quyền Tổng thống Trump không nên rút khỏi thỏa thuận thương mại tự do này. Tuy nhiên, Tổng thống Trump cần khẳng định tại cuộc họp ở Montreal rằng NAFTA 2.0 cần phải đi xa hơn nữa trong việc bảo vệ các bằng sáng chế, bản quyền và công nghệ nếu muốn đạt được một thỏa thuận thương mại lâu dài và ổn định, giúp cho “toàn bộ khu vực Bắc Mỹ vĩ đại trở lại”.

Tác giả: Stephen Moore là một Giáo sư thỉnh giảng nổi tiếng tại Heritage Foundation, chuyên gia tư vấn của FreedomWorks, nhà phân tích kinh tế cấp cao tại CNN. Ông từng là cố vấn kinh tế cho chiến dịch tranh cử tổng thống năm 2016 của Tổng thống Donald Trump.

Nguồn: The Hill - HY

Từ khóa: NAFTA, sở hữu trí tuệ, sáng chế, bảo hộ