Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Vai trò của Hoa Kỳ trong việc dẫn dắt và lãnh đạo hệ thống sở hữu trí tuệ toàn cầu đang bị đe dọa. Khi Tổng thống Donald Trump rút khỏi Mỹ khỏi hiệp định TPP, hầu hết các nhà quan sát đều tin rằng thỏa thuận thương mại này đã chết. Tuy nhiên thực tế cho thấy không phải vậy.

Đầu tháng 11, các bộ trưởng thương mại từ 11 nước còn lại trong TPP (gồm Úc, Brunei, Canada, Chile, Nhật Bản, Malaysia, Mexico, New Zealand, Peru, Singapore và Việt Nam) đã tuyên bố sẽ tiếp tục tham gia hiệp định, dưới cái tên mới - Hiệp định Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP).

CPTPP là sản phẩm kế thừa từ TPP, nhưng ngoại trừ một số điều khoản khó nhằn về bảo hộ sở hữu trí tuệ (SHTT).Trước đây, Hoa Kỳ, dưới sự thúc ép từ các ngành công nghiệp trong nước, đã khăng khăng yêu cầu phải đưa các điều khoản này vào TPP. Vì vậy, ngay khi Hoa Kỳ rời khỏi, các thành viên CPTPP đã đình chỉ thực hiện các điều khoản này.

Các điều khoản về SHTT trong TPP yêu cầu các nước thành viên phải tiệm cận các tiêu chuẩn bảo hộ SHTT của Hoa Kỳ. TPP đặt ra nhiều yêu cầu tối thiểu, góp phần làm hài hòa quy định về SHTT giữa các nước và củng cố tình trạng bảo vệ SHTT hiện nay ở các nước tham gia Hiệp định, giúp cho doanh nghiệp Hoa Kỳ dễ dàng kinh doanh hơn trong khu vực này.

Các điều khoản về SHTT thắt chặt vấn đề bản quyền và bằng sáng chế, lấy ví dụ: tăng thời gian bảo hộ quyền tác phẩm sau khi tác giả qua đời lên 70 năm, giống với quy định của Hoa Kỳ; yêu cầu các quốc gia điều chỉnh thời gian cấp bằng sáng chế đủ để bù đắp cho sự chậm trễ trong thủ tục cấp bằng; cho phép cấp bằng sáng chế cho những ứng dụng mới trên nền tảng một sản phẩm đã biết; bắt buộc các nước phải công bố thời gian độc quyền lưu hành trên thị trường đối với dược phẩm sinh học.

Mỹ đã quay lưng với TPP trong năm 2017. Và bước sang năm 2018, các quốc CPTPP có thể sẽ thông qua một hiệp định thương mại tự do không những quay lưng với Mỹ mà còn loại bỏ những điều khoản mà trước đây Mỹ đã dày công đàm phán. Trớ trêu thay, phần lớn nội dung trong TPP  là sáng kiến ​​của Hoa Kỳ.

Giả sử CPTPP có hiệu lực, vai trò dẫn dắt của Hoa Kỳ đối với hệ thống sở hữu trí tuệ quốc tế sẽ bị đe dọa. Mặc dù việc chính quyền Mỹ tập trung tấn công vào hành vi lừa gạt các đối thủ khác (đặc biệt là Trung Quốc) là hết sức quan trọng, nhưng việc làm đó phải đánh đổi bằng các giải pháp tiến bộ và xây dựng. Trước đây, Hoa Kỳ luôn có cách tiếp cận tích cực trong các cuộc đàm phán về SHTT, và thường đi đến những quy định ủng hộ bảo vệ SHTT nhằm tăng cường lợi ích của Hoa Kỳ.

Các quy định của NAFTA về bảo vệ sở hữu trí tuệ cũng là một ví dụ. Hiệp định 23 năm tuổi này đã giúp Mỹ buộc được Mexico phải thắt chặt quy định của nước này về SHTT, khiến cho các nước tôn trọng hơn vấn đề SHTT, thúc đẩy việc hài hòa hóa quy định và giúp giải quyết các tranh chấp giữa 3 nước. Thế nhưng gần đây, Đại diện thương mại Mỹ đã đặt ra các mục tiêu quá xa vời trong vấn đề SHTT, yêu cầu Mexico và Canada về cơ bản chấp thuận tất cả các tiêu chuẩn về bảo hộ SHTT do Mỹ đặt ra. Hiện nay, tình hình đàm phán không mấy tốt đẹp.

Trong khi đó, thế giới không thể đứng yên để chờ đợi Mỹ. Mexico đang đàm phán với EU, Argentina, Brazil và Châu Á. Nhật Bản và E.U đang bước vào giai đoạn cuối của một hiệp định thương mại khổng lồ. EU thì đang cân nhắc đàm phán với Châu Mỹ Latinh, Úc và New Zealand.

Và Trung Quốc, nơi nhận được nhiều đơn xin cấp bằng sáng chế hơn cả Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc và châu Âu, đã sẵn sàng để đảm nhận vai trò lãnh đạo. Chủ tịch Tập Cận Bình gần đây nói rằng “theo đuổi chủ nghĩa bảo hộ giống như khóa mình trong một căn phòng tối tăm”.Hy vọng rằng, nước Mỹ sẽ sớm tìm ra  “ánh sáng soi đường” cho mình.

Nguồn: Startribune.com

Từ khóa: Hoa Kỳ, bảo hộ sở hữu trí tuệ, TPP, NAFTA, dược phẩm, bằng sáng