Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Dẫu biết tầm quan trọng của việc giữ lửa cho các Hiệp định thương mại toàn cầu và cho tiến trình tự do hóa, vậy mà, Canada suýt chút nữa đã phá vỡ Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương TPP – Hiệp định vừa mới đạt được thỏa thuận trong tuần trước, một nhà quan sát từ Viện Lowy cho biết.

Lãnh đạo các quốc gia thành viên của Hiệp định TPP đã kỳ vọng mạnh mẽ rằng các bên sẽ đạt được thỏa thuận bên lề Hội nghị Thượng đỉnh APEC tại Việt Nam. Đây là một thành tựu lớn lao trong bối cảnh TPP bị thừa nhận rộng rãi là đã hết hi vọng sau khi Tổng thống Donald Trump rút Mỹ khỏi hiệp định hồi tháng 1 năm 2017.

Thế nhưng, Canada lại phá hỏng bữa tiệc. Thủ tướng Justin Trudeau của nước này đã không tham dự cuộc họp với 10 lãnh đạo khác trong khi tất cả ngỡ như hiệp định sẽ được chính thức ký kết.

Trong vòng 24 giờ, các dòng tin nóng từ Đà Nẵng đã chuyển từ trạng thái “đạt được TPP-11, bỏ Mỹ lại phía sau”, sang “Sự vắng mặt của Thủ tướng Trudeau làm trật nhịp TPP” và rồi lại “Hiệp định TPP được hồi sinh mặc dù Thủ tướng Trudeau không xuất hiện”.

Đi kèm với hàng loạt các cáo buộc dành cho Canada, TPP cuối cùng đã được cứu sống. Các bộ trưởng đã công bố một tuyên bố chung vào thứ bảy, cho biết họ đã thống nhất trên các vấn đề cốt lõi của Hiệp định đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP – tên gọi mới của TPP), xác định các lĩnh vực đạt bước tiến nhưng vẫn chưa đồng thuận.

Mặc dù vậy, kết quả trên khác xa với những gì các nhà lãnh đạo đã kỳ vọng.

Động cơ của Canada

Canada mong muốn đạt được những gì? Liệu rằng việc vắng mặt đầy kịch tính của Thủ tướng Trudeau là một phần trong kế hoạch nhằm có thêm nhượng bộ, hoặc, như vài người suy đoán, đó là một bước đi được thiết kế để phát đi thông điệp gửi đến Mỹ liên quan đến việc tái đàm phán Hiệp định thương mại tự do Bắc Mỹ (NAFTA)?

Tôi lại có một giải thích đơn giản hơn: Đã có một lỗi ngớ ngẩn nào đó trong suốt quá trình. Có lẽ các nước khác đã quá khẩn trương đạt được thỏa thuận và không lắng nghe Canada khi nước này liên tục giữ quan điểm rằng Canada sẽ không vội ký kết.

Thay vào đó, Bộ trưởng Thương mại Canada – Francois Philippe Champagne có lẽ đã hơi vượt quyền và ám chỉ rằng Canada sẽ ký kết hiệp định tại cuộc họp các nhà lãnh đạo trong khi Thủ tướng Trudeau còn không ủng hộ lập trường này.

Bất luận lý do thực sự đằng sau, việc Trudeau vắng mặt chắc chắn đã làm cho quá trình TPP giảm nhiệt. Cho dù rõ ràng là một thỏa thuận khó nhằng cuối cùng đã đạt được, khi không có thời gian để giải quyết bất đồng. Nhưng ai cũng tin rằng, Canada đã đạt được gì đó khi nước này đồng ý ký kết vào phút cuối.

Tiếp tục giữ lửa cho tiến trình tự do hóa

Rõ ràng rằng, việc đạt được thỏa thuận thương mại đa phương không phải việc dễ dàng. Hãy nhìn vào thất bại của Vòng đàm phán Doha sau 14 năm đàm phán kéo dài để hiểu thêm về những khó khăn. Chỉ dựa vào điều đó thôi cũng đủ để thấy nhẹ nhõm khi dòng tít cuối cùng từ Đà Nẵng viết rằng “TPP đã được cứu sống”.

Với các lực cản chống lại toàn cầu hóa và việc Trump một lần nữa bác bỏ việc Mỹ sẽ tham gia vào các hiệp định đa phương trong tương lai, thì quá trình ký kết TPP trở nên rất quan trọng. Việc TPP cuối cùng đã đạt được thỏa thuận trong bối cảnh này sẽ giúp giữ lửa cho các Hiệp định thương mại quốc tế và tiến trình tự do hóa toàn cầu.

Nếu như 11 nhà lãnh đạo rời khỏi Đà Nẵng mà không giải quyết được những khác biệt, kịch bản trên sẽ thổi bay các Hiệp định thương mại to lớn của khu vực, đặc biệt là các hiệp định đầy tham vọng, đồng thời tạo cơ hội để cho con đường chủ nghĩa song phương mà Tổng thống Trump ủng hộ.

Sẽ còn rất lâu trước khi thế giới lại có thể đạt được thêm một Thỏa thuận thương mại tương tự như TPP.

Nhận định xoay quanh TPP rất đúng: Đó là một Hiệp định thương mại đầy tham vọng, thiết lập tiêu chuẩn cho các hiệp định thương mại khác trong thế kỷ 21. Hiệp định TPP đặt ra các tiêu chuẩn cao trong những vấn đề như lao động, môi trường, doanh nghiệp nhà nước, sở hữu trí tuệ, kinh tế số và an ninh mạng.

Đó là Hiệp định cực kỳ tham vọng nếu so sánh với các Hiệp định thương mại khu vực khác, như Hiệp định RCEP - Hiệp định phần lớn chỉ tập trung hài hòa hóa biểu thuế và quy tắc xuất xứ giữa các nước thành viên.  Và đàm phán RCEP cũng đang diễn ra với nhịp độ rất chậm.

Bản chất tham vọng của TPP đã góp phần làm cho quá trình đạt được thỏa thuận khó khăn hơn. Lấy ví dụ, các tiêu chuẩn về lao động quy định trong các Hiệp định sẽ buộc các quốc gia như Việt Nam và Malaysia phải cải thiện quyền lợi cho người lao động.

Chính phủ mới của New Zealand đã quan ngại rằng TPP có thể sẽ gây rắc rối cho lệnh cấm của New Zealand nhằm vào các nhà đầu cơ nước ngoài mua nhà ở nước này. Còn Canada thì lo ngại TPP có thể ảnh hưởng đến chính sách bảo vệ đa dạng văn hóa của họ.

Nhiều nước trước đây đã sẵn sàng để nhượng bộ các vấn đề lớn để đổi lấy quyền tiếp cận thị trường Mỹ. Nên không lấy gì ngạc nhiên khi ngay sau sự rút lui của Mỹ, TPP phiên bản mới (CPTPP) đã treo lên một vài trong số các điều khoản đầy thách thức của TPP phiên bản gốc. Ít ra, các điều khoản này chỉ bị hoãn thực hiện chứ không bị xóa bỏ.

Tổng thống Donald Trump đã dùng bài phát biểu tại APEC để trịnh trọng tuyên bố Mỹ sẽ không bao giờ quay trở lại một Hiệp định đa phương như TPP. Trump cũng chỉ trích các nước vì đã không tuân thủ các quy tắc thương mại.

Chính quyền trước đây của Obama đã xúc tiến TPP trên cơ sở “Nếu Mỹ không đứng ra dẫn dắt các quy tắc kinh tế thông qua các Hiệp định thương mại như TPP, các nước khác sẽ nhảy vào”. Các nước khác ở đây muốn ám chỉ Trung Quốc.

Hiệp định TPP ban đầu nhằm phản ánh vị thế của Mỹ trong kế hoạch đầy tham vọng: tạo ra “quy tắc cuộc chơi”.

Từ đây trở về sau, Mỹ đã không còn tiếng nói trong TPP. Mike Froman, nguyên đại diện Thương mại Mỹ dưới thời chính quyền Obama, đã đúng khi mô tả việc Trump rời bỏ TPP như một “sai lầm chiến thuật”.

Cuộc chơi vẫn tiếp diễn

Mặc dù TPP vẫn còn tiếp tục, hãy còn quá sớm để nói về thời điểm để nó có hiệu lực. Các nước vẫn còn nhiều việc phải làm để đảm bảo tất cả các mối quan ngại được các nước đề xuất được dung hòa.

Thậm chí nếu một các nước chính thức ký kết Hiệp định, Hiệp định đó vẫn phải được từng nước thành viên thông qua trước khi có hiệu lực. Đối với một số nước, thậm chí khi lãnh đạo quốc gia đã ký kết Hiệp định, không gì đảm bảo rằng, Hiệp định đó sẽ được thông qua tại Quốc hội. Úc là một trường hợp điển hình.

Nhưng ít ra thì TPP vẫn sống sót. Và khi nào còn hơi thở, khi đó vẫn còn hi vọng.

Nguồn: Channel News Asia – TQ

Từ khóa: TPP, CPTPP, Canada, vắng mặt, động cơ, nhượng bộ, Mỹ, sống sót, tham vọng