Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Trong suốt 5 năm giữa Đại hội Đảng Cộng sản Trung Quốc lần thứ 18 và 19, Chủ tịch nước Tập Cận Bình đã thường xuyên kêu gọi châu Á tiến tới hình thành một cộng đồng chung.

Chiến lược tăng tốc và nắm quyền lãnh đạo của Trung Quốc tại Hiệp định Đối tác Toàn diện Khu vực (RCEP) đã chính thức được hé lộ tại Đại hội Đảng lần thứ 18 vào năm 2012, trong đó tập trung mũi nhọn vào sứ mệnh tăng cường mạng lưới thương mại tự do của Trung Quốc để làm sâu sắc thêm tiến trình toàn cầu hóa. Chính sách này đã ra đời rất đúng thời điểm và có nội dụng rất quan trọng. Chính sách cho thấy Trung Quốc, trong nhiệm kỳ của ông Tập, đã có động thái chuyển hướng rất sớm các mục tiêu chiến lược của mình sang “thị trường toàn cầu”.

Thật vậy, ngay từ đầu tháng 9 năm 2014, Bộ Thương mại Trung Quốc đã đưa ra một tuyên bố nêu rõ lý do tại sao " việc thúc đẩy các cuộc đàm phán RCEP lại có ý nghĩa quan trọng đến như vậy" và nó là "một nền tảng vững chắc cho kế hoạch tổng thể về xây dựng Hiệp định thương mại tự do trong khu vực Châu Á - Thái Bình Dương".

Phân tích những  tuyên bố của Bộ Thương mại, có thể thấy rõ rằng, đối với Trung Quốc, RCEP là một cơ hội quan trọng để đảm bảo quyền tự chủ đối với tiến trìnhphát triển kinh tế trong nước. Đáng chú ý, quyền tự chủ kinh tế có quan hệ chặc chẽ với "sự ra đời êm đẹp của Hiệp định RCEP" vì mục tiêu "tái thiết các quy tắc kinh tế và thương mại quốc tế", và được xem như một cơ hội chiến lược để "nâng cao vị thế của Trung Quốc trong chuỗi giá trị công nghiệp toàn cầu".

Tiếp đó, Bộ trưởng Thương mại Gao Hucheng nói rằng RCEP sẽ “tăng cường vị thế và tầm ảnh hưởng của khu vực Đông Á đến nền kinh tế thế giới”. Mặc dù ông Gao đã làm rõ rằng "phía Trung Quốc hỗ trợ khối ASEAN dẫn dắt tiến trình đàm phán", nhưng sau đó ông lại nói thêm Trung Quốc “sẽ là nước hỗ trợ và xúc tiến hiệp định RCEP”.

Tuyên bố mơ hồ này cho thấy, sự ủng hộ chính thức của Trung Quốc đối với ASEAN chỉ mang tính chiến thuật, vì dường như đó là cách nói tránh cho lời tuyên bố về vai trò lãnh đạo của Trung Quốc trong khu vực. Trung Quốc đang là động lực thực sự phía sau tiến trình hội nhập kinh tế Châu Á, trong đó, RCEP chỉ là bước chuẩn bị và là bài thử nghiệm để chứng minh với các đối tác trong và ngoài khu vực rằng Trung Quốc có thể dẫn dắt các cuộc đàm phán thương mại phức tạp, sau chỉ một thập kỷ là thành viên của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO).

Quyết tâm theo đuổi RCEP là mục tiêu then chốt trong chiến lược toàn cầu của Trung Quốc. Hiệp định này có thể sẽ trở thành một FTA lớn nhất đối với nền kinh tế Trung Quốc, chiếm hơn 30% tổng giá trị thương mại với nước ngoài, với khối lượng xuất nhập khẩu vượt 1,2 nghìn tỷ USD – theo các số liệu thống kê từ WTO. Bên cạnh đó, Trung Quốc vẫn là đối tác thương mại lớn nhất của khối ASEAN, trong khi ASEAN chỉ là đối tác thương mại lớn thứ 3 của Trung Quốc.

Hơn nữa, vốn đầu tư của Trung Quốc vào các nước ASEAN đang gia tăng đáng kể từ các dự án đầu tư cơ sở hạ tầng khổng lồ trong Đề án Một vành đai, Một con đường (BRI). Dĩ nhiên, khi Trung Quốc mở rộng Con đường Tơ lụa của mình ra thế giới, các nhà chuyên môn cho rằng "RCEP sẽ đóng vai trò như một nền tảng chính trị của Trung Quốc, giúp hình thành các khuôn khổ kinh tế và ngoại giao".

Thêm vào đó, các nghiên cứu địa - kinh tế của Trung Quốc giải thích rằng liên kết RCEP và BRI sẽ vạch ra địa thế chiến lược toàn cầu cho Trung Quốc trong thế kỷ 21. Rõ ràng, điều này cho thấy "nỗ lực sơ khởi mà Trung Quốc đã thực hiện để định hình lại khu vực Á Âu (Eurasia) trong bối cảnh địa lý và lịch sử mới" không đơn giản chỉ là một chiến lược để đảm bảo vai trò cung cấp hàng hóa của Trung Quốc ở thị trường châu Á.

Nhìn chung, quan hệ kinh tế chặt chẽ giữa ASEAN - Trung Quốc đã cho thấy sự tiến hóa trong vai trò lãnh đạo thực tế của Trung Quốc trong hội nhập kinh tế châu Á, từ những giao dịch kinh tế đơn thuần chuyển thành vai trò biến hóa quan trọng hơn dựa trên hệ thống địa chính trị.

Nguồn: Asia Times – MH

Từ khóa: RCEP, một vành đai một con đường, BRI, Trung Quốc, Tập Cận Bình, Gao Hucheng