Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Tổng thống Barack Obama đang thúc đẩy cho hiệp định TPP và cảnh báo sự nổi lên của Trung Quốc đồng thời nhấn mạnh đến những khác biệt giữa 2 cường quốc kinh tế thế giới trong việc mở rộng thương mại.

Tổng thống Obama đang cố gắng đạt được hiệp định thương mại đầy tham tham vọng của mình và cảnh bảo rằng nếu TPP thất bại, Trung Quốc sẽ làm lu mờ vai trò của Mỹ như một trọng tài thương mại toàn cầu.

Trước động thái này, một số đồng minh của Mỹ cho rằng ông Obama đã phóng đại mối đe dọa từ Trung Quốc và có thể làm xấu đi quan hệ giữa Washington với Bắc Kinh. Trung Quốc nghi ngờ rằng Mỹ có động cơ kìm hãm Trung Quốc và nay với lập luận của mình có vẻ như mối nghi ngờ của Bắc Kinh đã được khẳng định.

Cựu Trợ lý kinh tế của ông Obama hiện đang làm việc tại Trung tâm nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế - ông Matthew Goodman cho rằng: “Thông điệp của Tổng thống Mỹ hướng đến người dân trong nước, nhưng có thể nó sẽ củng cố hơn suy nghĩ của các nước châu Á rằng Mỹ đang cố gắng hạn chế những tham vọng của Trung Quốc”.

TPP là hiệp định thương mại tự do gồm 12 nước thành viên nhưng không bao gồm Trung Quốc và Tổng thống Obama đang nỗ lực biến hiệp định này thành hiện thực. Trong cuộc phỏng vấn với Wall Street Journal vào tuần trước, Tổng thống Obama đã phát biểu rằng Trung Quốc là nhân tố quan trọng trong các thỏa thuận thương mại, ông nói: “Chúng tôi chắc chắn rằng chúng tôi đang soạn thảo ra các quy tắc thương mại (với các nước châu Á) trái ngược hoàn toàn với cách mà Trung Quốc đưa ra các quy tắc với chúng tôi. Doanh nghiệp Mỹ và người lao động Mỹ sẽ chịu thiệt”. Và như thường lệ, ông Obama nhấn mạnh Mỹ muốn Trung Quốc thành công và đóng vai trò chủ đạo trong nền kinh tế toàn cầu.

Sử dụng chính sách ngoại giao để đạt được các thỏa thuận thương mại đã có một quá trình lịch sử lâu dài. Tổng thống Bill Clinton đã từng lập luận Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ (NAFTA) sẽ củng cố vai trò của Mexico và làm thất bại tham vọng của Nhật Bản tại khu vực tây bán cầu (tại thời điểm đó Nhật Bản được xem là đối trọng  kinh tế với Mỹ). Tổng thống Bush cũng cho rằng Colombia cần một hiệp định thương mại với Mỹ để thúc đẩy cho nền dân chủ đang nguy khốn và cải thiện quyền lao động. Nhưng xét cho cùng, đích đến cuối cùng của thương mại là lợi ích kinh tế và Mỹ lẫn Trung Quốc đang có 2 cách tiếp cận hoàn toàn khác nhau trong vấn đề này:

Trung Quốc tập trung vào khái niệm mà chuyên gia kinh tế David Dollar thuộc Viện Brookings, nguyên là Đại diện Tài chính của Mỹ tại Bắc Kinh – gọi là “thương mại cứng”. Theo đó, Trung Quốc sẽ cung cấp các gói tài trợ dồi dào cho các nước đang phát triển để xây dựng cảng biển, sân bay, đường xá và nhiều cơ sở hạ tầng khác vốn dĩ cần thiết cho thương mại toàn cầu và thường sẽ được các công ty Trung Quốc xây dựng.

Gần đây Trung Quốc đã thúc đẩy cho sự ra đời của Ngân hàng Đầu tư hạ tầng châu Á (AIIB) mà không có Mỹ tham gia như một phần của cách tiếp cận này. Siêu dự án của Trung Quốc tại châu Á sẽ thúc đẩy thương mại trên đất liền lẫn trên biển. Các dự án này sẽ tiếp tục tiến hành bất chấp liệu Mỹ có đạt được những điều mà họ đang tìm kiếm. Mô hình này sẽ giúp các công ty và xuất khẩu Trung Quốc tăng trưởng, ông He Fan – chuyên gia kinh tế tại Viện khoa học xã hội Trung Quốc cho biết.

Tuy nhiên, khi nhắc đến khái niệm “thương mại mềm” như cách ông Dollar đưa ra, không thể phủ nhận Mỹ là nhà vộ địch trong lĩnh vực này và Trung Quốc là đối thủ còn kém xa. Các quy tắc thương mại là vô cùng quan trọng. Mỹ xác định rất rõ ràng khi nào hàng rào thuế quan có thể được áp dụng, mức độ bảo hộ sở hữu trí tuệ hay loại trợ cấp nào là được phép, cách thức mà chính phủ thực hiện mua sắm công cùng nhiều vấn đề liên quan khác.

Kể từ sau thế chiến thứ 2, Mỹ đã thiết lập một số lượng lớn các quy tắc thương mại và thuyết phục các quốc gia khác chấp nhận chúng trong các hiệp định cấp khu vực lẫn toàn cầu và trong những năm gần đây, Mỹ đã thúc đẩy để các hiệp định thương mại mới bao gồm nhiều hơn các nguyên tắc thương mại khác.

Đến thời điểm hiện tại, cuộc chiến để dành được cơ chế ủy quyền đàm phán từ Quốc hội Mỹ mà chính quyền tổng thống Obama đang theo đuổi sẽ là động lực chính cho TPP – thỏa thuận mà Mỹ muốn sử dụng để mở rộng luật chơi của mình. 

Chính quyền Washington cho rằng các tiêu chuẩn trong TPP, đặc biệt các vấn đề liên quan đến thương mại điện tử, doanh nghiệp nhà nước có thể dần dần ảnh hưởng đến ứng xử của Trung Quốc vì chúng sẽ trở thành các tiêu chuẩn mới.

Dù quyết định của Bắc Kinh như thế nào trước các tiêu chuẩn trong TPP, thì chắc chắc Trung Quốc sẽ không có bước đi cụ thể nào trong vấn đề này. Và thực tế Mỹ đã phải nhiều lần yêu cầu Trung Quốc tích cực hơn trong việc thiết lập các nguyên tắc thương mại.

Ví dụ tuần trước tham dự một hội thảo kinh doanh tại Trung Quốc, Đại diện Thương mại Mỹ Michael Froman đã kêu gọi Trung Quốc cắt giảm nhiều hơn nữa hàng rào thuế quan để có thể đạt được Hiệp định đa phương về công nghệ thông tin và hàng hóa xanh. Đồng thời, ông Froman cũng đề nghị Trung Quốc xem xét lại việc đàm phán cắt giảm trợ cấp nông nghiệp. “Chúng tôi tin tưởng rằng Trung Quốc sẽ đảm nhận nhiều trách nhiệm lớn hơn nữa để duy trì sự cởi mở và củng cố thêm các nguyên tắc trong hệ thống thương mại toàn cầu”, ông Froman nói.

Trái ngược với đàm phán TPP, Trung Quốc đã và đang tham gia đàm phán cho một hiệp định thương mại khác là Hiệp định đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP) bao gồm 16 quốc gia thành viên – được kỳ vọng sẽ đạt được trong năm nay. Tuy nhiên các chuyên gia thương mại cho rằng có thể kết quả đạt được sẽ khiêm tốn: đó có thể là một thỏa thuận cắt giảm thuế quan và không bao hàm nhiều vấn đề khác. Do vậy, RCEP khó có thể là một đối thủ so với TPP. Lưu ý có 7 thành viên RCEP đồng thời cũng là thành viên của TPP.

Một thất bại nào khác trong các cuộc đàm phán TPP sẽ biến Mỹ trở thành điểm đen trong mắt các nước châu Á và củng cố hơn nữa nghi ngờ về khả năng dẫn dắt của Mỹ - điều đó có thể khiến Bắc Kinh hài lòng. Tuy nhiên, các nguyên tắc vẫn đang vận hành hệ thống thương mại thế giới – vốn dĩ được phát triển bởi Mỹ và được thông qua bởi nhiều quốc gia khác trong suốt 70 năm qua.

Theo: Wall Street Journal - PC

Từ khóa: Mỹ, Trung Quốc, cách tiếp cận, hiệp định, thương mại, TPP, RCEP