TTIP làm suy yếu hệ thống an toàn thực phẩm và chăm sóc, bảo vệ động vật

TTIP

Tháng 1 năm 2015, Liên minh châu Âu (EU) đã công bố văn bản đề xuất của mình đối với vấn đề về an toàn thực phẩm và bảo vệ động vật trong Hiệp định Quan hệ đối tác Thương mại và Đầu tư xuyên Đại Tây Dương (TTIP). Các đề xuất này sẽ được các nhà đàm phán tiến hành thương thảo trong tháng 2 năm 2015. Động thái này cho thấy một dấu hiệu rõ ràng về ý định muốn sớm kết thúc quá trình đàm phán TTIP của các bên. Theo phân tích của các chuyên gia, đề xuất này có thể sẽ làm suy yếu các quy định về sức khỏe và an toàn hiện có ở cả EU và Mỹ.

Phân tích kỹ bản dự thảo đề xuất hiệp định được EU công bố đã đặt ra một số lo ngại rằng dự thảo này sẽ tác động đến vấn đề an toàn thực phẩm và bảo vệ động vật. Những lo ngại này bao gồm: TTIP ưu tiên tối đa hóa thương mại, chuyển giao quyền lực từ chính phủ các quốc gia cho một ủy ban thương mại mới, cắt bỏ quyền thiết lập các tiêu chuẩn cao hơn của chính quyền địa phương, nguy cơ loại bỏ hay giảm thiểu các cuộc thanh kiểm đối với sức khỏe và an toàn đối với thực phẩm mới (bao gồm cả thực phẩm biến đổi gen (GMOs), động vật nhân bản vô tính, và các thực phẩm nano), quy định không bắt buộc đối với bảo vệ và chăm sóc động vật, và yêu cầu áp dụng tiêu chuẩn thực phẩm quốc tế thông qua Tổ chức Thương mại thế giới (WTO). Đây là những mối quan tâm liên quan đến các văn kiện đàm phán do EU đề xuất. Do không có được các văn kiện đề xuất của phía Mỹ , nên báo cáo này không thể để đánh giá được các tác động của các đề xuất của phía bên kia. Mặc dù chỉ có căn cứ là văn kiện đề xuất từ EU nhưng chúng tôi vẫn lo ngại rằng TTIP có thể hạn chế các nỗ lực để xây dựng các hệ thống quản lý an toàn thực phẩm lành mạnh, công bằng và bền vững hơn trên cả hai bờ Đại Tây Dương.

Tối đa hoá thương mại

Mục tiêu trên hết của Hiệp định TTIP là để tạo thuận lợi cho thương mại "tới mức cao nhất có thể". Các chương đề xuất nói về vấn đề an toàn thực phẩm, y tế và bảo vệ và chăn sóc động thực vật (được gọi chung là các biện pháp SPS) công nhận quyền của các chính phủ để "bảo vệ con người, bảo vệ động thực vật sống và sức khỏe" trong lãnh thổ của họ (Điều 2.1). Tuy nhiên, nó không nói rõ ràng là có cho phép các cơ quản lý thực thi quyền này hay không, hay chỉ tập trung xem xét vấn đề tăng cường thương mại giữa EU và Mỹ, và đặc biệt các ràng buộc về nguồn gốc thực phẩm an toàn.

Các vấn đề chính:

TTIP không được sử dụng như một công cụ để bảo vệ sức khỏe con người, động thực vật. Theo các thỏa thuận thương mại, mỗi và mọi quy định đều được biện minh bằng lý lẽ "giảm thiểu hạn chế thương mại". Quyền kiểm tra thực phẩm và nông sản nhập khẩu tại cửa khẩu của các quốc gia là một biện pháp quan trọng đang được sử dụng để bảo vệ sức khoẻ cộng đồng sẽ bị giới hạn trong "trường hợp đặc biệt," ví dụ như "quy định dịch bệnh" "(Điều 13). Trong hầu hết các trường hợp, việc kiểm tra sẽ được thực hiện bởi các nước xuất khẩu, nhà nhập khẩu nếu kiểm tra lại sẽ bị coi là gây khó dễ và bị cấm (Điều 8).
Trong khi dự thảo đề xuất có yêu cầu các nước "tận dụng các nguồn lực cần thiết để thực thi hiệp định" (Điều 3), mà không có yêu cầu các quốc gia phải đảm bảo các nguồn lực cần thiết để bảo vệ sức khỏe của con người, động vật hoặc thực vật. Mục tiêu thương mại dường như được ưu tiên hơn mục tiêu an toàn.
Các quy định về an toàn thực phẩm, bảo vệ và chăm sóc động thực vật không bị thách thức bởi công chúng –chúng chỉ có thể được thử thách bởi các nhà đầu tư và các chính phủ, mà những người này lại không mấy quan tâm đến việc bảo vệ sức khỏe con người, động vật hoặc thực vật.

Quyền lực chuyển từ chính phủ sang các chuyên gia thương mại

EU đang đề nghị thành lập mới một tổ chức Ủy ban Quản lý Chung EU - Mỹ, mà thành viên gồm các chuyên gia thương mại và các chuyên gia luật, để chịu trách nhiệm về vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm (Điều 18). Những lo ngại chính về việc thành lập cơ quan mới này bao gồm:

Ủy ban Quản lý Chung EU - Mỹ là thực thể hoàn toàn mới để có thể xem xét đưa ra các quy định mới về an toàn thực phẩm. Với chức năng chính là ưu tiên quản lý các vấn đề an toàn thực phẩm, cơ chế này sẽ chuyển quyền lực từ chính quyền quốc gia cho ủy ban gồm các chuyên gia, và rất có thể nó bao gồm các đại diện ngành công nghiệp.
Chuyển giao quyền lực có nghĩa là quyền quyết định sẽ nằm trong tay các quan chức thương mại, không phải quan chức về an toàn thực phẩm của các quốc gia.
Đề nghị này đưa ra là để phù hợp với yêu cầu do các tổ chức vận động hành lang trong làng công nghệ sinh học, BIO đề xuất với đại diện thương mại của Mỹ vào tháng 5/2013.
Các chuyên gia thương mại có xu hướng xem các quy tắc an toàn như những rào cản kỹ thuật thương mại chứ không phải là phản ánh sự cần thiết và nhu cầu của xã hội.
Điều này có nghĩa, ví dụ, tất cả các thủ tục rà soát an toàn đối với cây trồng biến đổi gen trong EU sẽ phải được Ủy ban thương mại xem xét trước, trước khi thực hiện đánh giá tác động, và tham vấn toàn diện với các chính phủ trong Liên minh châu Âu.
Các chuyên gia thương mại thường xem các biện pháp tạo mới hoặc kéo dài lệnh cấm cho một loại sản phẩm nào đó như là rào cản đối với thương mại. Và chúng sẽ được đưa vào các biện pháp bảo vệ rủi ro hiện có, chẳng hạn như lệnh cấm đối với một số hormone tăng trưởng, đã được đưa vào nghị trình xem xét.

Tiêu chuẩn địa phương sẽ bị bỏ qua

Có những lo ngại rằng quyền lực của Ủy ban sẽ làm suy yếu các biện pháp nhằm nâng cao tiêu chuẩn đã được áp dụng tại các địa phương, tiểu bang, hoặc cấp quốc gia thành viên EU - các biện pháp đã được lịch sử chứng minh là làm cho các tiêu chuẩn luôn được nâng cao.

Các vấn đề chính:

Bất kỳ quy định mới nào của EU hoặc Mỹ, sẽ được áp dụng trên toàn lãnh thổ (Điều 6), ngoại trừ khu vực có công bố dịch bệnh. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, tiến trình xây dựng tiêu chuẩn cao hơn lại bắt đầu áp dụng ở địa phương sau đó mới tiếp tục được nhân rộng. Điều này có nghĩa là các nước xuất khẩu có thể vin vào sự chấp nhận theo tiêu chuẩn thấp hơn của toàn EU hoặc Mỹ, tạo ra áp lực cho phép nhập khẩu thực phẩm không phù hợp với tiêu chuẩn áp dụng tại địa phương.
Điều 6 của dự thảo có thể xói mòn các quy tắc đã được thiết kế để nâng cao tiêu chuẩn - như các biện pháp cấm sử dụng lồng nhỏ trong chăn nuôi gà đẻ trứng ở California hoặc giảm sử dụng kháng sinh trong các lĩnh vực nông nghiệp tại Pháp và Đan Mạch. Đây chỉ là hai ví dụ về các biện pháp đổi mới ở cấp địa phương có thể bị phủ định bởi các quy tắc thương mại mới.
Điều này cũng có thể làm khó khăn hơn việc hạn chế nhập khẩu có điều kiện hoặc thay đổi các tiêu chuẩn thực thi trong tương lai.

Đề xuất của EU sẽ ảnh hưởng đến các quy định về thực phẩm"mới

Đề xuất của EU sẽ ảnh hưởng đến các quy định về thực phẩm"mới" hoặc thành phần thực phẩm mới, chẳng hạn như các loại thực phẩm có nguồn gốc từ công nghệ nhân bản, biến đổi gen hoặc sinh học tổng hợp (syn-bio). Mục đích của dự thảo đề xuất là để đảm bảo rằng các quy định được áp dụng để giảm thiểu tác động tiêu cực đối với thương mại, "nhưng vẫn đảm bảo phù hợp với các yêu cầu của bên nhập khẩu của" (Điều 7.1).

Các vấn đề chính:

Các sản phẩm mới được đưa ra thị trường ("thương mại mới"), mà các quy định hiện hành chưa đề cập tới, có thể nằm ngoài khuôn khổ các quy định hiện có vì bất kỳ quy định nào được xây dựng mới đều có thể bị xem như là một rào cản đối với thương mại (Điều 7.12a). Vật liệu nano, mà đang ngày càng được sử dụng nhiều cho các sản phẩm có liên quan đến thực phẩm, hoặc các loại thực phẩm có nguồn gốc từ các công nghệ mới như biến đổi gen trong thực vật hoặc động vật, có thể kinh doanh doanh trên thị trường mà không phải chịu sự kiểm soát bởi quy định cụ thể đối với những công nghệ này.
Ngoài ra, thực phẩm mới được nhập khẩu vào EU từ Mỹ sẽ chỉ phải kiểm tra an toàn ở mức tối thiểu, vì Mỹ thiếu các quy định về kiểm soát thực phẩm mới lạ. Mỹ không có quy định điều chỉnh các sản phẩm mới của kỹ thuật di truyền thực vật, động vật và vi sinh vật gọi chung là sinh học tổng hợp (ngại trừ dịch hại có liên quan).
Các quy định mới có thể bị các nhà đầu tư diễn giải như là một rào cản đối với thương mại, và là bằng chứng để theo đuổi các hành động pháp lý theo Cơ chế Giải quyết Tranh chấp Đầu tư đang được EU đề xuất. Hội đồng Hóa học Mỹ đã thúc giục Văn phòng đại diện thương mại Mỹ lên tiếng phản đối về việc EU đòi dán nhãn vật liệu nano là một rào cản đối với thương mại và vi phạm các quy định của WTO.
EU đã xuống nước đối với các quy định liên quan đến thực phẩm mới tại TTIP, cho phép nhập khẩu động vật nhân bản vô tính (bao gồm cả động vật sống, phôi hoặc tinh dịch). Đây là mối quan tâm đặc biệt do hậu quả lâu dài của việc nhân bản là chưa được kiểm chứng. Tuy nhiên, thực tế đã chứng minh rằng hậu duệ của vật nuôi sinh sản vô tính để tối đa hóa sản lượng đang có vấn đề sức khỏe nghiêm trọng.
Động vật nhân bản vô tính, bị hạn chế ở EU nhưng lại không bị kiểm soát ở Mỹ, do đó, nó có thể tự do trở thành nguồn thực phẩm cung cấp cho thị trường EU.
Một ví dụ rõ ràng về TTIP sẽ đóng băng các quy định mới trong tương lai là sự từ chối của Ủy ban Châu Âu đối với đề xuất kéo dài lệnh cấm động vật nhân bản và hậu duệ vô tính của nó vì cho rằng nó sẽ cản trở quá trình đàm phán.

Bảo vệ và chăm sóc động vật trong TTIP

Có những lo ngại trước đề xuất của EU, theo đó công nhận động vật là loại có tri giác, do đó có thể cảm nhận được cảm giác đau đớn và sợ hãi (Art. 17,1), đề xuất của EU quá yếu đến nỗi chỉ quy định bảo vệ và chăm sóc các loại động vật có nguy cơ tuyệt chủng. Điều 17.2 đề nghị đồng hóa các tiêu chuẩn quy định giữa hai khu vực mà dẫn đến không bên nào được tạo ra sự khác biệt trong pháp luật hiện hành. Mỹ không có pháp luật bảo vệ động vật trừ quy định về giết mổ gia súc, trong khi đó EU có rất nhiều các quy định và hướng dẫn cho tất cả các loài khác nhau ở tất cả các giai đoạn của quá trình nuôi.

Các vấn đề chính:

Cụm từ "hợp tác để phát triển hơn nữa hoạt động bảo vệ và chăm sóc tốt động vật" (Điều 17) là cụm từ chung chung và không có giá trị bắt buộc.
Không câu từ nào trong văn bản đề nghị rằng các sản phẩm từ động vật nuôi theo tiêu chuẩn bảo vệ và chăm sóc thấp hơn nhiều (ví dụ như trứng từ gà nuôi lồng nhỏ) sẽ bị cấm nhập khẩu.
Cạnh tranh từ những nông dân nuôi trồng theo tiêu chuẩn thấp hơn có thể dẫn đến người nông dân châu Âu cũng yêu cầu hạ thấp tiêu chuẩn bảo vệ và chăm sóc động vật nuôi.
Không có yêu cầu mà các bên phải tuân thủ quy định về bảo vệ động vật ở mức độ bảo vệ cao nhất như một điều kiện thương mại.
Dự thảo đề xuất của EU không có nội dung mà có thể ảnh hưởng tích cực và tiêu chuẩn chăm sóc động vật nuôi. Cũng không chắc rằng các nhà đầu tư Mỹ sẽ đồng ý về đề xuất các quy định mới để hệ thống tiêu chuẩn của Mỹ tương đồng với tiêu chuẩn cao hơn của EU.
Đề xuất có kế hoạch cho một "nhóm làm việc" về chăm sóc động vật nuôi, nhưng các điều khoản nêu trong văn bản lại thiếu tính khả thi.

Ràng buộc thực thi các tiêu chuẩn quốc tế thấp của WTO

Dự thảo đề xuất của EU tái nhấn mạnh rằng thỏa thuận TTIP tuân thủ hiệp định của Tổ chức Thương mại Thế giới về an toàn thực phẩm, sức khỏe cây trồng và động vật nuôi (SPS WTO), theo đó công nhận bảng tiêu chuẩn theo quy định của Ủy ban Codex Alimentarius quốc tế. Theo TTIP, đồng ý theo quy định mới của Codex phải được hai bên thông qua trong vòng 12 tháng (Điều 7.7), trừ khi một trong hai bên quyết định đăng ký "đặt" ngưỡng cụ thể tại cuộc họp Codex. Áp đặt này của tiêu chuẩn quốc tế đặt ra một số mối quan ngại.

Các vấn đề chính:

Theo đề xuất dự thảo TTIP, EU vẫn sẽ được yêu cầu chấp nhận các tiêu chuẩn Codex, trừ khi một ngưỡng "đặt" đã được đăng ký chính thức.
Chưa có bằng chứng rõ ràng về việc EU đã đưa ra ngưỡng "đặt" khác so với quy định của Codex hiện tại, do đó lo ngại về việc EU vẫn chấp nhận tiêu chuẩn Codex hiện tại là có cơ sở.
Mối quan tâm là điều này có thể giới hạn quyền đưa ra các quy định tiêu chuẩn mới của các tổ chức và chính phủ thuộc EU. Một khi EU hay Mỹ đã nhất trí thông qua tiêu chuẩn Codex, thì nghĩa vụ ràng buộc là phải duy trì tiêu chuẩn này, thậm chí kể cả trong trường hợp có bằng chứng khoa học mới cho thấy các tiêu chuẩn Codex không đủ để bảo vệ sức khỏe con người. Codex là cơ chế rất chậm trong việc thay đổi và đánh giá rủi ro dựa trên khoa học mới, và nó không thể phát triển một tiêu chuẩn mới với những đánh giá rủi ro như vậy. Ủy ban Châu Âu cho thấy rằng tiêu chuẩn Codex cho một loại thực phẩm là không đổi, do đó EU và Mỹ có thể sẽ mất quyền lựa chọn ngưỡng tiêu chuẩn chặt hơn của mình, thậm chí khi đã có bằng chứng mới về rủi ro một cách rõ ràng.
Tương tự như vậy, các ngưỡng hạn chế do chính phủ thành viên Codex đưa ra có thể sẽ không có hiệu lực và vẫn phải giữ nguyên theo thoả thuận mới.
Một khi các tiêu chuẩn Codex đã được thông qua, thì sẽ rất khó khăn để thay đổi bổ sung, ngay cả khi có bằng chứng mới có liên quan đến một tiêu chuẩn cụ thể. EU có thể bị ràng buộc bởi các tiêu chuẩn quốc tế đồng thuận (Điều 7.7), thậm chí trong trường hợp có bằng chứng rõ ràng cho thấy mối đe dọa cho sức khỏe cộng đồng. Việc áp dụng các tiêu chuẩn WTO Codex không có giới hạn về mặt thời gian.

Kết luận:

Phân tích của chúng tôi về các văn bản đề xuất đã làm tăng các mối nghi ngại lớn về cách mà TTIP có thể hạn chế những nỗ lực xây dựng các hệ thống an toàn thực phẩm lành mạnh, công bằng và bền vững cho cả hai bờ Đại Tây Dương. Ngoài ra, trong khi vẫn hoan nghênh dự thảo đề xuất đã công bố, chúng tôi lưu ý rằng nhiều vấn đề vẫn phải được làm rõ, nhiều vấn đề trong số đó được nêu trong các phụ lục kèm theo, nhưng những phụ lục này lại chưa được công bố. Chúng tôi kêu gọi Mỹ cũng nên công bố các dự thảo đề xuất đàm phán giống như EU, để công chúng có một bức tranh hoàn chỉnh hơn về các tác động tiềm tàng của TTIP lên hệ thống an toàn thực phẩm.

Hiệp định thương mại này được ví như là con ngựa Trojan, rằng nó sẽ đe dọa an toàn thực phẩm và môi trường của chúng tôi. Các quan chức thương mại luôn hướng tới mục tiêu sống còn là tăng cường thương mại và thúc đẩy lợi nhuận của công ty sẽ phải lưu tâm đến quy định an toàn thực phẩm trong tương lai. Hiệp định thương mại không phải là nơi để quyết định về an toàn thực phẩm.

Theo www.arc2020.eu - PT

Từ khóa: TTIP, hệ thống, an toàn thực phẩm, bảo vệ động vật, SPS, Mỹ, EU