Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Nghị viện châu Âu vừa phê duyệt một loạt quy định mới nhằm yêu cầu các doanh nghiệp giảm thiểu những hành vi vi phạm nhân quyền, tổn hại đến môi trường trong quá trình vận hành chuỗi cung ứng.

Tuy nhiên, vấn đề đáng lo ngại hiện nay là các biện pháp thương mại xanh mới ban hành như một đòn trừng phạt của EU dành cho các quốc gia kém phát triển, họ phải hứng chịu hậu quả của cuộc khủng hoảng khí hậu không phải do họ gây ra. Nếu không nhận được sự hỗ trợ, mối quan hệ đối tác toàn diện giữa EU và những quốc gia liên quan sẽ bị ảnh hưởng.

Tổng giá trị của 45 quốc gia nằm trong danh sách kém phát triển nhất thế giới tuy chỉ chiếm 1% tỷ trọng thương mại toàn cầu, nhưng lại có tổng dân số đến 2 tỷ người. Những quốc gia này hạn chế về thị trường nội địa, do đó họ buộc phải dựa vào thị trường châu Âu để xuất khẩu 15-20% sản lượng hàng hoá.

Nếu không có phương án hỗ trợ đi kèm, các biện pháp thương mại xanh có thể làm gia tăng hạn chế đối với thương mại quốc tế. Tình trạng suy giảm doanh thu không những cản trở mục tiêu tăng trưởng, mà còn gây khó khăn cho các quốc gia kém phát triển trong việc thích ứng với biến đổi khí hậu. Thật trớ trêu là những quốc gia này không tác động quá nhiều đến khủng hoảng khí hậu nhưng lại phải trả cái giá quá đắt.

Các quốc gia kém phát triển đối mặt “sức ép xanh”

Tác động gây ra bởi các biện pháp hiện tại có thể dẫn đến làn sóng “sức ép xanh”, thậm chí tiêu tốn đến hàng trăm triệu đô cho chi phí tuân thủ. Ví dụ, chỉ riêng các quy định mới về việc phá rừng của EU có thể khiến tỷ trọng xuất khẩu của các quốc gia kém phát triển giảm đến 10%, và giảm khoảng 1% GDP của một số quốc gia khác.

Mô hình dữ liệu kinh tế của nghiên cứu mới tại Ethiopia, nhận thấy rằng GDP hàng năm của quốc gia này có thể giảm tới 1,13 tỷ USD (tưởng đương 880 triệu bảng Anh). Điều này là hậu quả của việc chi phí tuân thủ ngày càng tăng, dẫn đến sản lượng xuất khẩu suy giảm do các nhà sản xuất không gánh nổi khoản chi phí đó.

Trước tình trạng trên, một số điều chỉnh liên quan đến “Thoả thuận Xanh EU” đã được thực hiện, nhằm hướng đến mục tiêu trung hoà carbon vào năm 2050. Ví dụ, quy định ban đầu về phá rừng sẽ phân loại các quốc gia vào 2 nhóm gồm rủi ro cao và thấp, hoặc dựa trên tiêu chuẩn xuất khẩu có liên quan đến nạn phá rừng. Tuy nhiên, từ tháng 12 năm 2024, quy định này sẽ áp dụng mức rủi ro tiêu chuẩn cho tất cả quốc gia. Đây là tin tốt cho những nhà xuất khẩu tìm kiếm nguồn hàng từ các quốc gia được phân loại rủi ro cao, chẳng hạn như Brazil.

Mặc dù áp dụng rủi ro tiêu chuẩn, nhưng sản phẩm và chuỗi cung ứng của các quốc gia phải đáp ứng khả năng truy xuất nguồn gốc. Bên cạnh đó, vẫn có sự kiểm tra với xác suất 3% so với mức 9% nếu các quốc gia được phân vô nhóm rủi ro cao. Các doanh nghiệp có thể phải mất nhiều thời gian để thích ứng với những thay đổi trên.

Có báo cáo cho rằng các nhà nhập khẩu cà phê ở châu Âu không còn “mặn mà” với thị trường Ethiopia, vì họ lo ngại nhà vườn không thể tuân thủ quy định. Hoạt động kinh doanh đang chuyển hướng từ những quốc gia kém phát triển sang các quốc gia có rủi ro thấp, và có sẵn hệ thống theo dõi tác động của môi trường đối với hàng hoá.

Trong tháng này, quốc hội châu Âu sẽ bỏ phiếu đưa ra quyết định liên quan đến Chỉ thị thẩm định về tính bền vững của doanh nghiệp, có thể có hiệu lực từ năm 2025.

Xét ở góc độ của quốc gia đang phát triển, đạo luật này đưa ra nhiều chi phí áp dụng quy định nhưng các doanh nghiệp lớn sẽ dễ dàng chấp nhận. Blue Skies – nhà xuất khẩu trái cây ở châu Phi cho rằng việc ban hành một loạt các biện pháp kiểm toán mới đồng nghĩa với việc phát sinh nhiều vấn đề về thủ tục, giấy tờ, chi phí,... chưa kể đến hàng năm phải bỏ ra 1 triệu bảng Anh để duy trì khả năng tiếp cận thị trường.

Từ năm 2026, cơ chế điều chỉnh biên giới carbon của EU yêu cầu các nhà xuất khẩu một số hàng hoá nhiều khí thải như xi măng, sắt thép, nhôm và phân bón, phải thanh toán lượng carbon có trong những mặt hàng kể trên. Trong tương lai sẽ có nhiều vấn đề xảy ra hơn khi doanh nghiệp được yêu cầu báo về việc lượng khí thải có trong hàng hoá nhập khẩu của họ.

Những quốc gia giàu có trên thế giới phải khẩn trương giảm thiểu lượng khí thải carbon trong thương mại và sản xuất. Đây chính là lời kêu gọi các nhà hoạch định chính sách nên xem xét một cách nghiêm túc về việc liệu các biện pháp thương mại xanh mới được ban hành liệu có phù hợp với cam kết của Liên hợp quốc.

Những giải pháp nào cho tình trạng trên?

Trước tiên, EU nên trình bày rõ ràng và cung cấp các gói hỗ trợ liên kết dựa trên hoàn cảnh cụ thể của mỗi quốc gia, đồng thời cho họ thêm thời gian để thích nghi, chẳng hạn như Ethiopia. Bên cạnh đó, cần tăng cường các chương trình viện trợ thương mại. Việc ban hành những biện pháp thương mại xanh phải phù hợp với các mục tiêu tăng trưởng kinh tế. Bằng cách này, chúng ta có thể giúp các quốc gia kém phát triển không phải đối mặt với “sức ép xanh”.

Nguồn: The Conversation

Từ khoá: chuyển đổi xanh, hội nhập quốc tế, biến đổi khí hậu