Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Tổng thống Donald Trump vừa được trao hai cơ hội để áp đặt rào cản thương mại mới. Vào ngày 12/1/2018, ông phải quyết định áp thuế tự vệ hay áp dụng hạn ngạch lên mặt hàng tấm pin mặt trời nhập khẩu hiện đang có kim ngạch 8.5 tỷ USD. Và vào ngày 3/2/2018, ông cũng sẽ phải đưa ra quyết định tương tự đối với mặt hàng máy giặt nhập khẩu đang có kim ngạch 1.8 tỷ USD.

Đây là thời khắc then chốt cho các mối quan hệ thương mại của Mỹ. Nếu Trump áp thuế mới, có thể sẽ có một làn sóng yêu cầu xin bảo hộ cho hàng trăm sản phẩm khác. Các rào cản thương mại đối với sản phẩm pin năng lượng mặt trời và sản phẩm máy giặt cũng có thể dẫn đến thiệt hại cho kinh tế Mỹ, làm chậm lại các nỗ lực chống biến đổi khí hậu, và dẫn đến sự trả đũa từ các đối tác thương mại.

Sản phẩm pin năng lượng mặt trời và máy giặt đã bị áp thuế sẵn

Đặc điểm chính trong vụ điều tra sản phẩm pin mặt trời và sản phẩm máy giặt là Mỹ đã áp thuế đặc biệt lên những sản phẩm này rồi, nhưng chỉ áp dụng với một vài nước nhập khẩu. Đối với sản phẩm pin mặt trời, Mỹ áp thuế chống bán phá giá và áp thuế đối kháng lên hàng nhập khẩu từ Trung Quốc, bắt đầu từ năm 2011 và hàng từ Đài Loan, áp dụng từ năm 2014. Nhưng sau đó, ngành công nghiệp pin mặt trời của Mỹ lại tiếp tục bị ảnh hưởng bởi làn sóng nhập khẩu mới từ Malaysia, Hàn Quốc, Singapore, Mexico, Thái Lan và Việt Nam.

Tương tự, nước Mỹ đã áp thuế lên mặt hàng máy giặt nhập khẩu từ Hàn Quốc và Mexico bắt đầu từ năm 2012 và Trung Quốc, bắt đầu từ năm 2016. Kết quả, các sản phẩm tương tự đến từ Thái Lan và Việt Nam đã nhảy vào thế chỗ.

Không gì ngạc nhiên khi các biện pháp áp thuế với từng quốc gia cụ thể, như thuế chống bán phá giá hay thuế đối kháng, chỉ có thể hạn chế nguồn nhập khẩu, chứ không hạn chế được tổng kim ngạch nhập khẩu. Các bài nghiên cứu đã giải thích lý do vì sao các loại thuế này chỉ làm “chuyển hướng thương mại”, vì tổng kim ngạch thương mại không thay đổi lớn, tất cả những gì thay đổi chỉ là nguồn cung cấp chuyển từ quốc gia này đến quốc gia khác.

Lý thuyết kinh tế này rất quan trọng, bởi vì ngoài tấm pin năng lượng mặt trời và máy giặt ra, thì còn có hàng trăm các sản phẩm khác trên thị trường đang cần bảo hộ. Mỹ đã áp thuế nhập khẩu đặc biệt tương tự cho các sản phẩm đó, và cũng chỉ đối với vài nước nhập khẩu nhất định. Phụ thuộc vào hành động tiếp theo đây của Trump trong hai vụ việc trên, các ngành này có thể sẽ yêu cầu được bảo hộ nhiều hơn nữa trong thời gian tới.

Luật pháp cho phép Tổng thống được lựa chọn biện pháp áp dụng

Các quyết định đánh thuế hiện nay của Trump lên sản phẩm pin năng lượng mặt trời và máy giặt là căn cứ theo điều 201 của Luật Thương mại Mỹ năm 1974. Theo quy định tại điều này, Ủy Ban Thương mại Quốc tế Mỹ, hay còn gọi là ITC, có trách nhiệm điều tra xem liệu hàng nhập khẩu có gây tổn hại cho ngành công nghiệp trong nước hay không. Nếu phần đông các thành viên ủy ban điều tra nhận định là có thiệt hại, khi đó, thẩm quyền để đưa ra biện pháp phòng vệ sẽ thuộc về Tổng thống.

Và trong 2 vụ việc tấm pin mặt trời và máy giặt, ủy ban điều tra đều kết luận là có bằng chứng thiệt hại, thế nên giờ đây, Tổng thống Trump được trao quyền lựa chọn chính sách đáp trả. Ông có thể chọn áp thuế cao hơn đến 50% so với mức thuế hiện hành. Hoặc, ông có thể chọn áp đặt hạn ngạch nhập khẩu, nhưng không được thấp hơn mức hạn ngạch trong 3 năm liền kề trước đó. Một lựa chọn nữa đó là, ông có thể thương lượng với các nhà nhập khẩu chính, yêu cầu họ “tự nguyện” hạn chế doanh số xuất khẩu vào thị trường Mỹ (mặc dù quy định của WTO không khuyến khích các nước dùng biện pháp này).

Bất kỳ rào cản thương mại nào mà Trump áp dụng cũng đều là biện pháp tạm thời và chỉ có hiệu lực tối đa trong 4 năm. Thường thì các rào cản thương mại từng áp dụng có hiệu lực chỉ trong 3 năm. Vì quy định của WTO cho rằng, sau 3 năm, các bên bị thiệt hại đã nhận được phần “bù đắp” sau khi trả đũa bằng việc đánh thuế.

Luật pháp Mỹ cũng cho phép Tổng thống được áp dụng biện pháp hoàn toàn khác. Thứ nhất, để tránh bảo hộ thương mại, Chính phủ có thể hỗ trợ cho các lao động trong các ngành bị ảnh hưởng, giúp họ chuyển sang làm việc trong các ngành đang tăng trưởng khác. Thế nhưng, rất ít khả năng Trump sẽ chọn biện pháp này. Một khả năng cuối cùng, đó là Tổng thống không áp dụng chính sách can thiệp nào cả, cho dù ITC có tìm thấy bằng chứng về thiệt hại.

Chương 201 rất hiếm khi được sử dụng trong lịch sử hiện đại

Trong lịch sử 42 năm tồn tại của Luật Thương mại, ngoài hai vụ việc gần đây, thì trước đó nước Mỹ chỉ mới tiến hành điều tra 74 vụ việc theo điều 201, so với hơn 2000 vụ áp thuế đặc biệt khác, theo luật chống bán phá giá và thuế đối kháng. Lần cuối cùng Mỹ áp dụng điều luật này là vào năm 2001, khi Tổng thống George W. Bush áp thuế và hạn ngạch lên mặt hàng thép nhập khẩu lúc bấy giờ đang có kim ngạch 17 tỷ USD.

Trong tổng số 74 vụ điều tra trong lịch sử, ITC đề xuất lên Tổng thống 40 trường hợp để quyết định biện pháp áp dụng. Từ năm 1974 đến nay, Tổng thống đã chọn áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại cho 19 trường hợp trên tổng số 40 vụ việc.

Nếu Trump dùng biện pháp phòng vệ, thì số đơn yêu cầu sẽ còn tăng lên

Sở dĩ Điều 201 ít được sử dụng là vì các doanh nghiệp Mỹ không biết liệu Tổng thống có chấp thuận bảo hộ ngành của họ hay không.

Vì vậy, các doanh nghiệp và Liên đoàn lao động thường căn cứ vào các quy định khác, thuần túy liên quan đến bộ máy chính quyền, và không liên quan đến quyết định của tổng thống. Các yêu cầu đánh thuế căn cứ trên các điều luật này thường có tỷ lệ chấp thuận cao hơn. Tuy nhiên, trở ngại lớn của biện pháp này là không áp dụng chung cho tất cả các nhà nhập khẩu mặt hàng đó, và có thể dẫn đến kết quả đảo chiều thương mại, hơn là bảo hộ thương mại.

Nếu Trump lựa chọn áp dụng rào cản thương mại trong vụ việc pin năng lượng mặt trời và vụ  máy giặt, ông sẽ đập tan mọi nghi ngờ còn sót lại về xu hướng bảo hộ và chống toàn cầu hóa của ông. Có đến hàng trăm các sản phẩm khác mà Mỹ đang áp dụng thuế nhập khẩu đặc biệt lên hàng nhập khẩu từ các nước, chẳng hạn như là Trung Quốc.

Các quyết định này có thể gây ra một làn sóng yêu cầu bảo hộ theo điều luật 201. Theo gương  ngành pin năng lượng mặt trời và ngành máy giặt, các ngành bị ảnh hưởng khác cũng sẽ yêu cầu chính phủ áp thuế tất cả các nhà nhập khẩu ngoài Trung Quốc, để bao gồm luôn các nước như Hàn Quốc, Nhật Bản, Mexico, châu Âu và các quốc gia khác.

Biến đổi khí hậu và những mối lo khác nếu Trump áp dụng biện pháp phòng vệ

Các lý thuyết kinh tế cũng cho biết, các rào cản mới nếu áp dụng, sẽ dẫn đến giá tiêu dùng tăng cao và sức mua giảm, vì vậy, gia tăng chi phí cho nền kinh tế.

Các khu vực khác trong ngành công nghệ năng lượng tái tạo của Mỹ có thể là người phải hứng chịu hậu quả, từ việc hạn chế nhập khẩu tấm pin năng lượng mặt trời. Hiệp hội Năng lượng Mặt trời thống kê rằng, 85% trong số 260,000 việc làm của ngành này không nằm trong khâu sản xuất. Lao động trong khâu phân phối và lắp đặt các tấm pin sẽ bị đặt vào tình trạng bấp bênh nếu giá cả của loại năng lượng này gia tăng và người tiêu dùng, ví dụ như các công ty dịch vụ công ích, sẽ chuyển sang dùng dạng năng lượng khác, như gió, than và khí tự nhiên.

Các rào cản trong ngành năng lượng mặt trời có thể làm giảm tiến bộ của những ngành công nghiệp chống biến đổi khí hậu của Mỹ, cũng như tương lai của năng lượng sạch. Giá các tấm pin mặt trời ở Mỹ tăng sẽ khuyến khích các công ty dịch vụ công ích chuyển sang dùng năng lượng từ than với hàm lượng carbon cao hoặc năng lượng từ khí tự nhiên, các loại năng lượng gây biến đổi khí hậu.

Cuối cùng, giống như bất kỳ rào cản thương mại nào khác, biện pháp trả đũa lại từ các đối tác có thể làm các công ty xuất khẩu vô tội của Mỹ và những lao động của các công ty đó chịu thiệt hại. Hệ quả là dẫn đến các hành động ăn miếng trả miếng và thậm chí dẫn đến một cuộc chiến thương mại.

Cách Trump giải quyết hai bài toán về phòng vệ thương mại được xem là đầy nguy hiểm, và đầy yếu tố chính trị này, có thể trở thành một bước ngoặt quan trọng trong đường lối chính sách thương mại của Mỹ.

Tác giả: Chad P. Bown - thành viên cao cấp thuộc Viện kinh tế quốc tế Peterson ở Washington.

Nguồn: Washington Post - TQ

Tag: Donald Trump, bảo hộ, tấm pin mặt trời, máy giặt, biến đổi khí hậu, chuyển hướng thương mại, rào cản thương mại