Hậu TPP, nhìn từ Việt Nam

Việt Nam

Tổng thống Obama đã thông báo rằng ông sẽ dừng mọi nỗ lực kêu gọi Quốc hội thông qua TPP, đồng nghĩa với việc trao số phận của hiệp định này cho Tổng thống mới đắc cử Trump và lãnh đạo thuộc Đảng Cộng hòa trong Quốc hội Mỹ.

Cùng với GATT và WTO, TPP là một trong ba hiệp định thương mại và đầu tư quan trọng nhất từng được ký kết bởi Mỹ sau chiến tranh thế giới thứ 2. Nó bao gồm Mỹ, Nhật Bản, Australia, Malaysia, Việt Nam, Singapore, New Zealand, Canada, Mexico, Peru và Brunei, là một thị trường 800 triệu dân với GDP 28 nghìn tỉ USD, chiếm khoảng 40 phần trăm kinh tế thế giới. Nó miễn giảm 18.000 dòng thuế đối với các sản phẩm sản xuất ở Mỹ và được dự báo sẽ gia tăng dòng chảy thương mại và đầu tư của Mỹ vào châu Á. Kim ngạch xuất khẩu hằng năm của Mỹ vào 11 nước thành viên TPP hiện đạt 700 tỉ USD, việc cắt giảm thuế quan đối với xuất khẩu của Mỹ theo hiệp định TPP sẽ gia tăng đáng kể con số này trong tương lai.

Điều này đến từ 2 nguyên nhân. Thứ nhất, trong vòng 1 thập niên, 4 trong 5 nền kinh tế lớn nhất thế giới đều nằm ở Thái Bình Dương. Nước Mỹ sẽ tiếp tục nắm giữ vai trò lãnh đạo nếu Mỹ duy trì sự hiện diện thường trực ở Thái Bình Dương như hiện tại. Thứ hai, nếu Mỹ rút khỏi khu vực này, trong trường hợp TPP thất bại, một Trung Quốc táo bạo sẽ nắm lấy cơ hội này để thay thế Mỹ.

Việt Nam là một trường hợp đặc biệt. Khi quá khứ đã lùi xa, Mỹ và Việt Nam dần xích lại gần nhau hơn, và 2 nước cùng chia sẻ nhiều điểm chung, từ hỗ trợ kỹ thuật đến hợp tác chiến lược. Là một luật sư Mỹ làm việc cho các công ty Mỹ ở Việt Nam trong nhiều năm, tôi đã được chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của mối quan hệ giữa Mỹ và Việt Nam. Những tranh luận ở Mỹ về TPP là rất nhiều, tuy nhiên, với sự quan tâm của Tổng thống mới đắc cử Trump về những hiệp định thương mại song phương hơn là các hiệp định siêu khu vực, có lẽ chúng ta nên nói về thỏa thuận thương mại song phương trong tương lai giữa Mỹ và Việt Nam, liên quan đến hàng loạt các cắt giảm thuế quan và biện pháp bảo hộ đã được đàm phán trong TPP.

Đề xuất hiệp định thương mại song phương Việt – Mỹ với cốt lõi là TPP

Thứ nhất, hãy tập trung vào bên được lợi trong hiệp định thương mại với nước Mỹ. Bất chấp thực tế là có nhiều thuế quan đánh vào các sản phẩm và dịch vụ của Mỹ, Việt Nam hiện đang là thị trường tăng trưởng nhanh nhất thế giới dành cho các nhà xuất khẩu Mỹ. Năm 2015, xuất khẩu của Mỹ sang Việt Nam tăng 24%, lên 7.1 tỉ USD. Với TPP cùng một loạt biện pháp bảo hộ bị dỡ bỏ, mức tăng trưởng nóng này vẫn sẽ tiếp tục, dự báo đạt con số gấp đôi vào năm 2020. Sử dụng mô hình cho thấy, cứ 1 tỉ USD xuất khẩu Mỹ tạo ra 5000 việc làm ở Mỹ, chỉ tính riêng kim ngạch thương mại giữa Mỹ và Việt Nam sẽ tạo ra 35 – 40.000 việc làm ở Mỹ trong 5 năm tiếp theo, từ trái cây ăn quả đến sản xuất phần mềm và thiết bị điện tử, mang lại lợi ích cho cả bang Washington cũng như thung lũng Silicon.

Thứ hai, rất nhiều người Việt Nam vẫn còn thận trọng với việc dỡ bỏ thuế quan bảo hộ lên hàng hóa và dịch vụ Mỹ, họ e ngại rằng gia tăng cạnh tranh cho Mỹ sẽ trực tiếp đe dọa các doanh nghiệp trong nước. Hơn nữa, bởi sự kiên quyết của chính quyền Tổng thống Obama, TPP bao gồm cả các vấn đề môi trường và lao động, điều sẽ làm gia tăng chi phí cho các nhà sản xuất Việt Nam. Mỹ là thị trường lớn nhất cho các nhà xuất khẩu Việt Nam, và những nhà đàm phán Mỹ thường khai thác tối đa nhằm đạt được một thỏa thuận nhiều ý nghĩa, mặc cho sự nhượng bộ chẳng đặng đừng từ các đối tác của phía Việt Nam.

Vậy tại sao Việt Nam lại đồng ý một thỏa thuận nghiêm ngặt về môi trường và lao động đối với doanh nghiệp trong nước và cho phép dòng chảy hàng hóa và dich vụ Mỹ thâm nhập thị trường Việt nam ? Đó là bởi vì xuất khẩu quần áo và giày dép.

Thứ ba, Việt Nam đã xuất khẩu gần 16 tỉ USD quần áo và giày dép sang thị trường Mỹ trong năm 2015, nhiều trong số đó được gắn nhãn các thương hiệu lớn của Mỹ, như là Nike, Ralph, Lauren và Calvin Klein. Mặc cho những quy định nghiêm ngặt về môi trường và lao động trong TPP, thỏa thuận thương mại này tạo nhiều cơ hội cho xuất khẩu quần áo và giày dép Việt Nam, cho phép họ gia tăng thị phần ở thị trường Mỹ.

Nhưng đó mới là một phần của câu chuyện. Nếu xuất khẩu quần áo và giày dép Việt Nam gia tăng thị phần ở Mỹ, sẽ chẳng có tác động đáng kể nào đến sản xuất quần áo và giày dép ở nước này, những ngành hầu như không còn tồn tại. Việt Nam sử dụng TPP nhằm nâng cao vị thế trước các đối thủ đến từ Trung Quốc. Năm 2015, Trung Quốc xuất khẩu 58 tỉ USD quần áo và giày dép sang Mỹ. Việt Nam, nước đang cạnh tranh giá với Trung Quốc, có thể dùng TPP nhằm gia tăng xuất khẩu sang Mỹ với mức giá Trung Quốc.

Như vậy, hiệp định thương mại song phương với cốt lõi TPP sẽ chuyển dịch quan hệ Việt – Mỹ theo hướng tạo ra kẻ thắng, người thua. Bên thắng lớn nhất là người lao động Mỹ, tạo ra hàng chục nghìn việc làm ở Mỹ khi Mỹ xuất khẩu sang Việt Nam; Môi trường Việt Nam sẽ được cải thiện đáng kể trong khi người lao động Việt Nam không những có nhiều cơ hội việc làm hơn, mà còn được gia tăng quyền lợi và hưởng mức lương hậu hĩnh theo các điều kiện trong hiệp định; Xuất khẩu Việt Nam, tất nhiên, sẽ gia tăng thị phần; và cuối cùng, người tiêu dùng Mỹ được mua nhiều quần áo và giày dép rẻ hơn hẳn. Nước chịu thiệt nhiều nhất có lẽ là Trung Quốc, vì nước này sẽ đánh mất thị phần vào tay các đối thủ đến từ Việt Nam.

Nhìn nhận từ quan điểm của Mỹ, thỏa thuận TPP song phương sẽ thay đổi mối quan hệ Việt-Mỹ theo hướng mang lại lợi ích cho người tiêu dùng và người lao động Mỹ, người lao động và môi trường Việt Nam, dịch chuyển bất lợi về phía Trung Quốc.

Ưu tiên hướng về Mỹ của Việt Nam ngày càng tăng sau chuyến thăm Việt Nam của Tổng thống Obama vào tháng Năm vừa rồi. Dù vì lí do này hay lý do khác, Việt Nam và Mỹ phải hợp tác để cùng nhau phát triển. Thực thi TPP song phương với Việt Nam sẽ làm sâu sắc hơn quan hệ hữu nghị giữa 2 nước, trong khi từ bỏ TPP sẽ đánh mất uy tín của Mỹ ở Việt Nam và trong khu vực.

Mỹ nên từ bỏ các biện pháp bảo hộ và tăng cường, làm sâu sắc hơn mối quan hệ với Việt Nam bằng cách đàm phán thỏa thuận song phương mới với những nội dụng cơ bản đã đươc đồng ý trong TPP.

Sesto Vecchi là luật sư của Russin & Vecchi ở Việt Nam, ông có hơn 35 năm kinh nghiệm làm việc ở Việt Nam. Ông là thành viên của Hội đồng Quan hệ Đối ngoại.

Nguồn: origin-nyi.thehill.com – HT

Từ khóa: Hậu TPP, nhìn từ, Việt Nam