Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương: Nhìn nhận từ góc độ của Châu Á

TPP4

Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe trong một bài phát biểu trước các nhà lãnh đạo doanh nghiệp Mỹ tại New York vào ngày 19 tháng 9 cho biết: "Nhật Bản và Mỹ phải đạt được sự chấp thuận TPP trong nước càng sớm càng tốt. Thành công hay thất bại sẽ gây ảnh hưởng đến hướng đi của hệ thống thương mại toàn cầu, và môi trường chiến lược trong khu vực châu Á-Thái Bình Dương".

Lời nói của ông vang vọng đến chính phủ các nước châu Á đã ký kết hiệp định thương mại tự do giữa 12 quốc gia, được gọi là Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương. Theo đó, trong tháng 8, thủ tướng Singapore Lý Hiển Long trong chuyến viếng thăm Mỹ đã phát biểu tương tự về việc phê chuẩn Hiệp định TPP, với lý do đây không chỉ là lợi ích của việc mở cửa so với hệ thống thương mại bảo hộ của nền kinh tế toàn cầu nói chung, mà còn là lợi thế cụ thể đối với người tiêu dùng và các nhà sản xuất Mỹ thông qua TPP: "Mở cửa tiếp cận thị trường sẽ có nghĩa là sản phẩm rẻ hơn cho người tiêu dùng và xuất khẩu nhiều hơn cho các nhà sản xuất. Những tiêu chuẩn mạnh mẽ sẽ hỗ trợ đổi mới và mang lại lợi ích cho những gã khổng lồ công nghệ của Mỹ ".

Các nhà cung cấp dịch vụ Logistics đã đưa ra dự đoán tác động thúc đẩy thương mại của TPP: "Đó là một sự phát triển đầy thú vị cho khu vực châu Á Thái Bình Dương, và tạo ra nhiều cơ hội để các công ty tìm kiếm khách hàng mới." (UPS) "Khối lượng thương mại thông qua Singapore sẽ tăng lên, đó sẽ là lợi ích cho các công ty logistics Singapore" (BDP International); "Một trong số các vấn đề thương mại mới bao gồm trong TPP là thương mại điện tử. Điều này sẽ đặc biệt có lợi cho doanh nghiệp nhỏ để gia nhập thương mại quốc tế" (DHL).

Hiệp ước thương mại lớn nhất trong lịch sử

Với 12 quốc gia (Úc, Brunei, Canada, Chile, Nhật Bản, Malaysia, Mexico, New Zealand, Peru, Singapore, Hoa Kỳ, Việt Nam) tạo thành một thị trường 800 triệu dân, GDP đạt 30 nghìn tỷ USD (40 % toàn bộ GDP của thế giới), và đại diện cho một phần ba thương mại toàn cầu, Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương là hiệp định thương mại lớn nhất trong lịch sử. Sau nhiều năm đàm phán khá căng thẳng TPP đã chính thức được ký kết vào ngày 04 tháng 2 năm nay, điều đó có nghĩa là các hình thức và nội dung đã đầy đủ và không phụ thuộc vào bất kỳ sửa đổi hoặc cuộc thảo luận nào thêm.

Tuy nhiên, đối với những người ủng hộ TPP, niềm vui vẫn còn nằm trên giấy. Để có hiệu lực và ràng buộc về mặt pháp lý, hiệp định đòi hỏi phê chuẩn hoặc là tất cả 12 cơ quan lập pháp trong nước của các nước ký kết, hoặc ít nhất là sáu quốc gia đại diện cho ít nhất 85 % của GDP 12 nước. Trong thực tế, điều đó có nghĩa là TPP sẽ không vượt qua được rào cản cuối cùng nếu Nhật Bản và Mỹ không phê chuẩn thỏa thuận. Và ở Mỹ, chỉ cần là một người quan sát bình thường của cuộc bầu cử tổng thống Mỹ để biết rằng, người ủng hộ TPP trong năm 2016 sẽ bị thất thu số phiếu, do sự thù địch với hiệp định trong chiến dịch tranh cử .

Dựa trên mối liên hệ giữa TPP với các sản phẩm nhập khẩu giá rẻ và sự tàn phá việc làm của người lao động Mỹ, Donald Trump đã đi quá xa khi gọi TPP "hủy hoại đất nước chúng ta". Và trong khi ứng cử viên của đảng Dân chủ Hillary Clinton ca ngợi TPP là "tiêu chuẩn vàng" trong các hiệp định thương mại, gần đây nhất là vào tháng 11 năm 2012, khi còn là Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Mỹ, hiện giờ các cam kết của bà khi là một ứng cử viên tổng thống đã có phần thay đổi: "Hiện giờ tôi phản đối hiệp định, sau cuộc bầu cử tôi sẽ phản đối, và khi làm Tổng thống tôi cũng sẽ phản đối."

Đối với Tổng thống Obama, ông cho biết mình vẫn ủng hộ TPP, nhưng cơ hội để được Quốc hội thông qua trong những tháng ông còn tại vị khá là thấp. Điều đó có nghĩa là sau nhiều năm làm việc và đàm phán, TPP có thể chưa bao giờ nhìn thấy ánh sáng và do đó các mối lợi ích ở châu Á, nơi có sự ủng hộ rộng rãi cho các hiệp định thương mại và sự lo lắng về thất bại của TPP, không chỉ ảnh hưởng đến các nền kinh tế khu vực, mà còn là can dự của Mỹ ở châu Á trong tương lai.

TPP: Bối cảnh địa chính trị bên ngoài lợi ích kinh tế

Trong khi TPP thực chất là một cấu trúc kinh tế, bối cảnh địa chính trị không thể nên bị bỏ qua. Ở đây chúng ta đang nói về sự trỗi dậy của Trung Quốc và hậu quả của chính sách xoay trục trong chính sách đối ngoại của chính quyền Obama, trong đó phần lớn là nhằm kiểm soát các ảnh hưởng của Trung Quốc trong khu vực châu Á Thái Bình Dương.

Trung Quốc không phải là một bên ký kết TPP nhưng là một người ủng hộ một thỏa thuận thương mại hiện đang đàm phán – Hiệp định Đối tác Kinh tế toàn diện khu vực (RCEP). Với Trung Quốc và Ấn Độ chủ trì và đưa vào ký kết với 16 quốc gia, khi hoàn thiện, RCEP gắn kết rất nhiều trung tâm châu Á so với TPP và không liên quan đến Mỹ.

Hiệp định RCEP vượt qua các FTA truyền thống, với việc tập trung vào thuế quan và các quy tắc xuất xứ, trong khi TPP tham vọng hơn, với việc loại bỏ thuế quan trên một phạm vi rộng lớn các sản phẩm và dịch vụ hơn bất kỳ thỏa thuận thương mại nào cho đến nay, cũng bao gồm các khía cạnh như bảo hộ lao động, hoạt động kinh doanh bền vững, sở hữu trí tuệ, và nền kinh tế số hóa.

Sự khó chịu của các nước châu Á có ký kết TPP đối với việc từ bỏ TPP của Mỹ ít nhất có một phần liên quan đến những lo ngại về việc rút lui sự hiện diện của Mỹ ở châu Á Thái Bình Dương. Một TPP được phê duyệt đúng thời điểm, tất nhiên, thể hiện rằng nước Mỹ sẽ củng cố các liên minh chính trị và quân sự trong khu vực cùng với những liên kết kinh tế chặt chẽ.

TPP: Tốt hay xấu?

Vì vậy, TPP sẽ tác động đến mức độ nào với các nước tham gia và làm thế nào để phân phối các lợi ích? Nghiên cứu Tác động kinh tế của Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương (The Economic Effects of the Trans-Pacific Partnership) (tháng 1 năm 2016), của Viện Kinh tế quốc tế Peterson không cho rằng lợi nhuận lớn hơn cho các nước châu Á khi ký kết so với những nước ở châu Mỹ. Ví dụ, năm 2025, thu nhập thực tế, sẽ tăng 5.8% tại Việt Nam, 5% tại Malaysia, và 1.9% ở Singapore so với 0.9% ở Canada, 0.6 % ở Mexico, và 0.4 % ở Mỹ, như một tác động trực tiếp của TPP.

Các nghiên cứu khác cũng dự đoán mức tăng trưởng dương của các nước thành viên TPP bao gồm những nghiên cứu từ Ngân hàng Thế giới với GDP tăng trung bình 1,1 % và thương mại tăng 11% vào năm 2030, và nghiên cứu của Ủy ban Thương mại Quốc tế Mỹ - trước năm 2032, hơn 128.000 việc làm toàn thời gian và thu nhập thực tế hàng năm tăng lên 0,23 % ở Mỹ.

Khi mối quan tâm tăng dần lên do tác động tàn phá công việc tiềm tàng của TPP, thật đáng giá khi lưu ý rằng Hiệp hội Quốc gia Các nhà sản xuất tại Mỹ (NAM) là bên ủng hộ vững chắc hiệp định thương mại. Như đã trình bày bởi Jay Timmons, chủ tịch và là CEO của NAM: "Hiệp định thương mại, nếu được thực thi đúng đắn, thực sự hỗ trợ công ăn việc làm được trả lương cao Mỹ. Ngành xuất khẩu hỗ trợ xấp xỉ 6 triệu việc làm sản xuất tại Hoa Kỳ, và những công việc này chi trả nhiều hơn cho việc làm phi thương mại. Vì vậy, trong khi có thể dễ dàng cho các chính trị gia để ghi một vài điểm chính trị bằng cách dọa cử tri về thương mại và TPP, họ thực sự nên cố gắng ghi điểm dựa trên lợi ích của nước Mỹ ".

Một câu hỏi thú vị rằng, với quyết định Brexit của công dân Anh, nếu các thỏa thuận thương mại như TPP mang lại lợi ích kinh tế cho các nước tham gia, tại sao người ta từ chối nó đến vậy? Trong một bài báo trên tờ New York Times vào tháng Bảy, Khi các nhà kinh tế học chỉ ra lợi ích của thương mại toàn cầu, tại sao cử tri không lựa chọn? Nhà kinh tế học lỗi lạc của Harvard Gregory Mankiw trích dẫn nghiên cứu của Edward Mansfield và Diana Mutz của Đại học Pennsylvania, những người đã phát hiện rằng thái độ của cá nhân đối với thương mại tự do được xác định không phải bởi những ngành công nghiệp mà họ đang làm việc phải là một trong những "người chiến thắng" trong thỏa thuận thương mại tự do, mà bởi niềm tin rộng lớn hơn của họ liên quan đến chủ nghĩa biệt lập, chủ nghĩa dân tộc, và thuyết vị chủng.

Như Giáo sư Mankiw đã lưu ý, trong khi có một mối tương quan giữa trình độ giáo dục thấp và thái độ chống toàn cầu hóa, những suy nghĩ tiêu cực như vậy có thể được xoa dịu trong các xã hội có học thức cao hơn. Tuy nhiên, đó là trong thời gian dài, và bây giờ, đây dường như là thời điểm xấu khi mà việc phê chuẩn cuối cùng Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương trùng với cuộc bầu cử Mỹ nhiều tranh cãi, khiến cho nhận thức của nó trở nên không chắc chắn và có khả năng gây thất vọng cho những người ủng hộ, trong đó có những người làm việc trong ngành công nghiệp Logistics.

Bob Gill là Tổng Giám đốc ARC Advisory Group tại khu vực Đông Nam Á. Bob có nhiều kinh nghiệm trong việc chỉnh sửa các ấn phẩm thương mại công nghiệp bao gồm cả những ấn phẩm ở lĩnh vực logistics châu Á và quản lý chuỗi cung ứng.

Nguồn : logisticsviewpoints.com - HT

Từ khóa : Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương, Nhìn nhận, từ góc độ, của Châu Á.