Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Năm 2016, khu vực Đông Nam Á đã chủ động tích cực tham gia vào các sáng kiến ​​khu vực được dẫn dắt bởi các cường quốc. Gần đây nhất là việc ký kết Hiệp định Quan hệ Đối tác xuyên Thái Bình Dương do Mỹ dẫn đầu, bên cạnh đó là việc tham gia đàm phán sáng kiến “Vành đai kinh tế con đường tơ lụa" và “Con đường tơ lụa trên biển thế kỷ 21” do Trung Quốc khởi xướng – Cả hai sáng kiến này tạo nên một các gọi là “Một vành đai, Một con đường” (OBOR) –thể hiện sự chủ động và ngày càng tự tin của Trung Quốc trên trường quốc tế.

Các sáng kiến này không chỉ cạnh tranh lẫn nhau mà còn thách thức vị thế trung tâm của ASEAN.

TPP, với 12 nước thành viên có dân số gần gấp đôi dân số của thị trường chung EU và chiếm đến 40% GDP toàn cầu hứa hẹn sẽ là một trong những khu vực thương mại tự do lớn nhất thế giới. Trong khi đó, không kém cạnh, OBOR kết nối hơn 60 thị trường mới nổi và có dân số hơn 4 tỷ người, GDP hợp nhất lên đến 21 nghìn tỷ USD.

Trong các sáng kiến ​​này, Washington và Bắc Kinh đã đặc biệt chú ý đến vai trò của các quốc gia Đông Nam Á. Đối với cả Trung Quốc và Mỹ, Đông Nam Á đóng vai trò như là các liên kết để kết nối giữa đất liền và biển, cũng như giữa Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương. Hai cường quốc cũng nhìn thấy các nước ASEAN như là đại diện cho một tập thể lớn và là biểu tượng châu Á trong các sáng kiến ​​của mình.

Ở sáng kiến OBOR, các quốc gia Đông Nam Á, so với các đối tác Đông Bắc Á, nói chung là nhiều cần sự hỗ trợ phát triển. Với đặc điểm gần gũi về mặt địa lý cũng làm cho các quốc gia Đông Nam Á, đặc biệt là các quốc gia lục địa có chung biên giới Trung Quốc, vốn đã có những mối liên kết xa xưa với Trung Quốc.

Mặc dù TPP hiện chỉ bao gồm 4quốc gia Đông Nam Á (Singapore, Brunei, Malaysia và Việt Nam), nhưngMỹ đang tích cực thuyết phục các quốc gia khác tham gia. Chính quyền Obama cũng đã làm việc với từng quốc gia ASEAN để phát triển năng lực của chính phủ và pháp luật để giúp họ theo đuổi các cam kết thương mại rộng lớn hơn.

TPP và OBOR được xem như là mang hình thức “chủ nghĩa khu vực”

Trong nỗ lực tập hợp các nước tham gia vào một khuôn khổ kinh tế và phát triển chung, cả TPP và OBOR được xem như là mang hình thức “chủ nghĩa khu vực”. Tuy nhiên, vì hiện nay cả hai đều chưa thành hiện thực, không thực sự tuân thủ việc sử dụng thông thường hoặc việc thực hiện của chủ nghĩa khu vực nên chưa biết thực tế sẽ diễn ra như thế nào

Mặc dù có sự liên tưởng đến APEC, nhưng TPP là một thỏa thuận bao gồm nhóm 12 quốc gia khác nhau của khu vực Bắc và Nam Mỹ, Đông Bắc và Đông Nam Á, và Châu Đại Dương. Quan điểm chung của Washington là nên tiến hành hợp tác khu vực mà không phải là từ một cam kết có trước về một ý tưởng khu vực, mà là từ tập hợp các các mối quan tâm về lợi ích chung.

TPP có thể được coi là một khái niệm tốt nhất về cách các quốc gia tham gia dưới một mối quan tâm chung. Trong ý nghĩa này, TPP có thể có ý nghĩa đa phương nhiều hơn là khu vực.

OBOR, ngược lại, bắt đầu với mục đích 'khu vực' nhiều hơn ở chỗ là sự tham gia trực tiếp giữa khu vực và tiểu khu vực đã có trong thực tế. Tuy nhiên, chủ nghĩa khu vực của Trung Quốc được bổ sung bằng chủ nghĩa song phương mà tiêu biểu là cách Trung Quốc đang theo đuổi OBOR.

Ngoài ra, cần xem xét OBOR trên tiêu chí quy mô và phạm vi của nó. Sự kết nối Trung Quốc và biên giới của quốc gia này với tất cả các phần của châu Á, Baltic và Địa Trung Hải, Đông Phi và “vòng cung Châu Âu giàu có”, OBOR có thể ít mang tính chất liên kết khu vực hơn là liên vùng hoặc liên lục địa. Điều này trở nên rõ ràng khi thấy rằng OBOR được tạo thành từ nhiều sáng kiến ​​khu vực và song phương.

TPP và OBOR cung cấp các khuôn khổ hợp tác khác nhau. Trong khi cả hai đều mong muốn mở rộng và tăng cường kết nối giữa các nước tham gia nhưng có sự khác nhau biệt đáng kể về nguyên tắc tổ chức. TPP, như là một khối đồng nhất hóa, kết nối các nền kinh tế khác nhau vây quanh các quy tắc chung và cách tiếp cận chung. Ngược lại, OBOR là một khuôn khổ đa thành phần kết nối từng bộ phận khác nhau, từng mảnh riêng, thông qua mối quan tâm chung của họ về phát triển quốc gia.

Nó theo đuổi kết nối không thông qua quy định kinh tế chuẩn hóa và tự do hóa thị trường, mà thông qua các dự án cơ sở hạ tầng, thương mại và tạo thuận lợi cho đầu tư mới và các dự án phát triển mục tiêu.

TPP và OBOR không chỉ tạo ra sự thách thức lẫn nhau về nguyên tắc tổ chức mà chúng cũng có khả năng sắp xếp lại khu vực châu Á theo cách mà làm cho ASEAN trở nên giảm vị trí trung tâm hơn. Trong trường hợp của TPP, về lý thuyết là một tổ chức mở nhưng trong thực tế lại độc quyền.

TPP cũng lảng tránh sự quan tâm của ASEAN trong việc thu hẹp khoảng cách phát triển. Đối với OBOR, chủ nghĩa song phương trở thành tiêu biểu cho cách tiếp cận của Trung Quốc mượn các cấu trúc sẵn có để thiết lập luật chơi mới.

Tuy nhiên, cả hai sáng kiến ​​đối mặt với những thách thức khác nhau trong việc né tránh vị thế trung tâm của ASEAN. Điều đó được nhấn mạnh rằng cả TPP lẫn OBOR đều chưa tồn tại trong thực tế.

TPP đang phải phụ thuộc vào tiến trình phê chuẩn của Mỹ

TPP đang phải phụ thuộc vào tiến trình phê chuẩn của Mỹ, nhưng đây là năm bầu cử của Mỹ - thời điểm chưa phải là thuận lợi cho các thỏa thuận thương mại mới. Việc Hiệp định TPP có thành công hay không sẽ phụ thuộc vào kết quả cuộc bầu cử tổng thống và thành phần của Quốc hội Mỹ sau cuộc bầu cử tháng 11 tới.

Trong khi đó, Trung Quốc cũng đang phải đối mặt với những thách thức ở cả trong nước và các đối tác. OBOR thành công hay không phụ thuộc những cái mà Trung Quốc sẵn sàng cam kết, khả năng xử lý các vấn đề trong nước của chính mình, và có lẽ chủ yếu là sự nhạy cảm của Trung Quốc trong các vấn đề nội tại.

Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực Châu Á (RCEP) là thỏa thuận đang được đàm phán giữa ASEAN và 6 nước khác (Australia, New Zealand, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và Ấn Độ) hay ASEAN +6. Đây thực sự là cơ hội để tăng cường vai trò trung tâm của ASEAN.

Đối với cả TPP và OBOR, ASEAN vẫn có vai trò ảnh hưởng đến cuộc chơi. Nói chung, ASEAN vẫn là phần quan trọng đối với cả hai sáng kiến. Hàng hải Đông Nam Á cũng là lĩnh vực đặc biệt quan trọng đối với việc thực hiện các chiến lược con đường tơ lụa trên biển của Trung Quốc.

Các nước ASEAN có thể sử dụng đòn bẩy này để gia tăng những nỗ lực của mình nhằm hướng sự quan tâm của Washington và Bắc Kinh, đến mức mà họ thực hiện và thúc đẩy chương trình nghị sự hội nhập khu vực của ASEAN của cũng giống như an ninh và lợi ích kinh tế.

TPP và OBOR sẽ thách thức vai trò trung tâm của ASEAN hay không sẽ được nhắc lại tại Diễn đàn Đông Á.

Nguồn : http://www.economywatch.com/ - PT

Từ khóa : Vị thế, ASEAN, vẫn có thể, bị ảnh hưởng, bởi TPP, và OBOR.