Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Bộ trưởng Phạm Bình Minh cho biết nội dung chính của cuộc gặp giữa ông và bà Hillary Clinton chính là “thúc đẩy quan hệ hai nước lên tầm cao mới, hướng tới quan hệ đối tác chiến lược”. Bộ trưởng Phạm Bình Minh tuyên bố quan hệ hai bên đã mở rộng cả về chính trị, ngoại giao kinh tế, an ninh và quốc phòng “trong cả các vấn đề quốc tế và khu vực”. “Giờ là thời điểm thích hợp cho việc nâng cấp quan hệ lên tầm cao mới”. Tuy nhiên, vẫn còn những khó khăn ở phía trước mà cả hai bên cần pahir vượt qua.

Nhân tố đối ngoại khu vực

Vì những lý do chiến lược khác nhau, một số nước trong khu vực thực sự chưa muốn thấy một quan hệ liên minh chiến lược giữa Việt Nam và Mỹ; cả Việt Nam và Mỹ đều mong muốn có không khí hòa bình, ổn định trong khu vực, nhưng là một nước có vị trí địa chiến lược quan trọng lại nằm trong khu vực Biển Đông với nhiều mối quan hệ phức tạp và nhạy cảm, nên trong quan hệ Việt - Mỹ đang cần phải có sự lựa chọn cần thiết để giải quyết hài hòa giữa các mối quan hệ: giữ vững chủ quyền và toàn vệ lãnh thổ của Việt Nam tương ứng với sự phát triển quan hệ đối ngoại chiến lược trong khu vực và quốc tế.

Cả hai nước Việt – Mỹ đều có chung quan ngại về một số hành động đơn phương của một số nước trong khu vực trên Biển Đông đã diễn ra nhiều năm nay, nhất là những năm gần đây.

 

Chính phủ Việt Nam đã có những bước đi hợp tác với các bên trong khu vực và đã có sự thống nhất về quan điểm: những vấn đề liên quan đến hai bên thì thông qua đàm phán xong phương, những vấn đề liên quan đến các nước trong khu vực thì thông qua đàm phán giữa các bên trong khu vực; những vấn đề liên quan đến nhiều bên thì thông qua đàm phán đa phương để giải quyết trên cơ sở tôn trọng chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ của mỗi nước và trên cơ sở luật pháp quốc tế.

Tuy nhiên, những tiến bộ về mặt này vẫn còn hạn chế, nên đây cũng là những khó khăn làm ảnh hưởng đến tiến trình xây dựng quan hệ chiến lược Việt – Mỹ.


Vị thế Việt Nam trong khu vực

Kể từ khi Việt Nam thực hiện chính sách đổi mới, nhất là chính sách đối ngoại rộng mở: “Việt Nam muốn là bạn, là đối tác tin cậy của tất cả các nước trên thế giới”; Việt Nam chủ động hội nhập vào khu vực và thế giới, nhất là từ khi bình thường hóa quan hệ hai nước Việt Nam – Mỹ, thì cách nhìn của Việt Nam và Mỹ về nhau đã có sự thay đổi.

Mặc dù Mỹ cần sự hợp tác của tất cả các nước trong khu vực để đối phó với những vấn đề toàn cầu, nhưng đối với Việt Nam Mỹ coi là một lực lượng quan trọng đóng góp vào trật tự an ninh đang nổi lên ở châu Á – Thái Bình Dương.

Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ phụ trách Kinh tế, Năng lượng và các vấn đề Văn hóa đã coi việc củng cố mối quan hệ với Việt Nam là “một trụ cột trong sự hiện diện của chúng ta (tức Mỹ) ở khu vực (Thái Bình Dương) và sự tham gia của chúng ta trong các thể chế đa phương ở châu Á – Thái Bình Dương”. Quan điểm tích cực này về Việt Nam đã khuyến khích Mỹ thúc đẩy các mối quan hệ gần gũi hơn giữa hai nước.

Từ những đối nghịch trong quá khứ, nhất là trong những năm gần đây trong quan hệ Việt – Mỹ cho thấy sự quan ngại của Việt Nam đối với chiến lược “diễn biến hòa bình”, những thủ đoạn “lợi dụng tự do dân chủ” của “các thế lực thù địch” nhằm lật đổ chế độ của Việt Nam xuất phát từ Mỹ vẫn chưa có đủ những căn cứ  để gỡ bỏ.

Mặt khác, khi Việt Nam tiến gần hơn đến quan hệ chiến lược với Mỹ, Việt Nam vừa nhận thấy có lợi ích to lớn, nhưng cũng vừa quan ngại về sự phụ thuộc của mình vào Mỹ trong tương lai. Đây cũng là những khó khăn trong xây dựng quan hệ chiến lược giữa hai nước Việt - Mỹ cần phải vượt qua.
 

Về nhân tố giá trị

Vấn đề nhân quyền chiếm một vị trí quan trọng trong quan hệ chiến lược Việt – Mỹ với nhiều lý do:

Mỹ vẫn muốn áp đặt quan điểm giá trị của mình bao trùm lên tất cả các nước trong đó có Việt Nam. Tuy nhiên, hồi tháng 7 vừa qua Thượng nghị sĩ McCain, một cựu chiến binh Việt Nam và là người ủng hộ mạnh mẽ quan hệ Mỹ – Việt,  đã cho rằng “quan hệ đối tác hiện nay của chúng ta trên các mối quan tâm chung cuối cùng sẽ trở thành một quan hệ đối tác trên các giá trị chung”. Vì mục tiêu của Việt Nam là xây dựng một xã hội: “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”.

Phía Mỹ, tuy thừa nhận những tiến bộ mà Việt Nam đã đạt được trong nhiều năm qua, nhưng vẫn cho rằng cần có sự cải thiện nhiều hơn nữa và vẫn nhấn mạnh quan trọng hơn là cải cách về chính trị.

 

Vấn đề người Mỹ gốc Việt

Trong những năm gần đây, Chính phủ Việt Nam đã có những nỗ lực để vươn tới người Việt Nam ở nước ngoài, đặc biệt là ở Mỹ, thông qua chính sách “hòa hợp dân tộc”.

Nghị quyết 36 của Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Việt Nam ban hành ngày 26/03/2004 coi người Việt Nam ở nước ngoài là “bộ phận không tách rời và là một nguồn lực của cộng đồng dân tộc Việt Nam, là nhân tố quan trọng góp phần tăng cường quan hệ hợp tác, hữu nghị giữa nước ta với các nước”.

Đã có những bước đi được thực hiện để người Việt Nam ở nước ngoài dễ dàng hơn trong việc mua nhà đất, về thăm thân, hoặc về đầu tư xây dựng đất nước.

 Chính phủ Việt Nam đã có những quyết định nhân đạo để giải quyết vấn đề  MIA/POW, vấn đề hòa hợp dân tộc giữa những người Việt Nam là một trách nhiệm lịch sử và có thể có tác động chính trị to lớn.

Tuy nhiên, Mỹ cho đó chỉ là những bước đi nhỏ phản ánh những đặc quyền mà chính phủ đưa ra cho người Việt Nam ở nước ngoài, nên chưa giải quyết được nhu cầu hòa hợp thực sự dựa trên sự tôn trọng lẫn nhau…

Như vậy, việc xây dựng quan hệ chiến lược Việt – Mỹ đã có những bước tiến quan trọng. Tuy nhiên, vẫn còn những khó khăn ở phía trước đòi hỏi cả hai nước đều phải nỗ lực để vượt qua./.

Nguyễn Nhâm

Từ khóa: đối tác, chiến lược, Việt, Mỹ, khó khăn, vượt qua