Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Khi hiệp định thương mại lớn như TPP sụp đổ dưới thời của tổng thống Mỹ đắc cử Donald Trump, Ấn Độ phải có những bước đi thận trọng hơn khi ký kết các hiệp định thương mại như Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực hay các hiệp định khác ở châu Á và nhiều nơi khác.

Các nhóm xã hội dân sự trên toàn châu Á, châu Mỹ Latinh, châu Đại Dương và Bắc Mỹ đang khá lạc quan về hiện tượng mà họ gọi là “sự sụp đổ dứt khoát” của Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương khi Donald Trump lên làm tổng thống Mỹ.

Hiệp định TPP, vốn được coi là chuẩn mực mẫu cho tất cả các hiệp định khác, từng bị chỉ trích vì việc giữ bí mật thông tin liên quan đến các cuộc đàm phán, trong khi những nội dung mang ra thảo luận lại có ảnh hưởng lớn tới sức khỏe, môi trường và lao động của các nước thành viên tham gia. Các nhóm xã hội dân sự đều phản đối điều này từ hơn 7 năm nay.

Một nhóm xã hội dân sự cho biết, dù đã tranh thủ nhưng chính quyền Obama vẫn phải thừa nhận không thể thuyết phục Nghị viện phê chuẩn TPP vốn là ưu tiên hàng đầu trong giai đoạn cuối nhiệm kỳ kể từ khi TPP được ký kết vào tháng 2 năm 2016.

Các cuộc phản đối lưỡng đảng chống lại thỏa thuận này trong giới cử tri Mỹ qua kỳ bầu cử Nghị viện và tổng thống vừa qua đã cho thấy biểu hiện của một sự sụp đổ đầy dứt khoát của TPP và có thể nói là không còn cơ hội vãn hồi nào.

Điều này báo hiệu cho Ấn Độ về “cái chết” của TPP, để tới thời điểm khi tham gia đàm phán thương mại đa phương trong khu vực với liên minh Châu Âu thì cần cẩn trọng các vấn đề liên quan tới sở hữu trí tuệ.

Hiệp định cũng bị chỉ trích vì những đề xuất của nó có thể kéo dài thêm thời hạn độc quyền của các hãng dược, mở rộng quyền đầu tư và bãi bỏ các quy định tài chính,…Ngoài ra, mối quan tâm chủ yếu cũng chính là vấn đề tăng cường bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, các điều khoản về giải quyết tranh chấp giữa nhà đầu tư và nước tiếp nhận đầu tư với những quy định cho phép nhà đầu tư nước ngoài có quyền kiện chính phủ nơi tiếp nhận đầu tư ra tòa án quốc tế nếu họ cảm thấy chính sách trong nước gây thương tổn cho quá trình đầu tư của họ.

Bài học dành cho Ấn Độ từ cái chết của TPP chính là phải tiến hành đàm phán thật thận trọng trong các vấn đề thương mại với tâm thế của các chuyên gia từ Mạng lưới Thế giới Thứ Ba khi ký kết các hiệp định như Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) hay các thỏa thuận thương mại tự do với Liên minh Châu Âu.

Phe chống đối TPP lại rất rõ ràng - họ sẽ tiếp tục phản đối bất cứ thỏa thuận thương mại nào khác không theo xu hướng “ưu tiên con người và hành tinh lên hàng đầu”. Họ cho rằng TPP sẽ “mở rộng sức mạnh hợp tác nhằm chặn đứng sinh kế của người dân, hạ thấp các quyền con người và môi trường, đe dọa sự ổn định tài chính, gia tăng chi phí thuốc men cũng như làm nguy hại tới sức khỏe và những biện pháp bảo vệ con người khác”.

Tổng thống đắc cử Mỹ Donald Trump tuyên bố chính quyền của ông sẽ rút khỏi TPP trong vòng 100 ngày đầu tiên tiếp quản văn phòng. Điều này chính là hồi chuông cảnh báo cho Ấn Độ.

Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe đã từng cảnh báo rằng sự rút lui của Mỹ khỏi TPP sẽ khiến hiệp định này vô nghĩa. Điều này cho thấy có vẻ như cuộc gặp giữa Abe và Trump vừa qua không đạt được kết quả như mong muốn.

Mục tiêu vốn dĩ là Mỹ sẽ đầu tư cho một “quan hệ đối tác chiến lược dài hạn”, trong khi Ấn Độ sẽ đóng vai trò là “mỏ neo kinh tế khu vực, đồng thời cung cấp các biện pháp an ninh trong vùng Ấn Độ Dương mở rộng”. Tuy nhiên, sau khi Mỹ rời khỏi TPP thì đã có sự phân tầng ảnh hưởng rõ rệt về vai trò trọng yếu trên, hoàn toàn để ngỏ vùng đất Châu Á - Thái Bình Dương cho Trung Quốc.

Động thái này có thể mang tới cho Bắc Kinh cơ hội để dẫn đầu với các thỏa thuận thương mại riêng thông qua RCEP, từ đó lấp đầy khoảng trống Mỹ bỏ lại.

RCEP bao gồm 10 nước thành viên Đông Nam Á (ASEAN) và có thêm Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc và New Zealand, tuy nhiên đáng chú ý là không có Mỹ.

Sau đòn giáng của suy thoái và khủng hoảng thừa, Trung Quốc hiện đang cố gắng vượt qua khó khăn bằng cách dựa vào địa chính trị. Chỉ khoảng hơn một tuần sau ngày Trump giành chiến thắng, trong chuyến công du thứ ba kể từ năm 2013 tới nay, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã ghé thăm Mỹ Latinh và đưa ra một loạt hứa hẹn thỏa thuận về thương mại.

Các nước ASEAN cần phối hợp lẫn nhau

Ngoài ra, việc củng cố mối quan hệ đồng minh giữa Trung Quốc và Pakistan trong thập kỷ qua chính là sự phản ứng đối với việc Ấn Độ nổi lên. Trong môi trường mới không phụ thuộc nhiều vào Mỹ, Ấn Độ cần nắm chặt cơ cấu bộ máy an ninh đa phương riêng của mình, trong đó các nước ASEAN cần phối hợp lẫn nhau và hợp tác quanh các vấn đề về kinh tế - chính trị quan trọng nhằm đạt được lợi ích chung. Nên xem xét kỹ lưỡng toàn bộ vấn đề chứ không chỉ riêng Chính sách hành động Hướng Đông của Ấn Độ.

Nếu một quốc gia thành viên TPP hạn chế tiếp cận thị trường đối với một quốc gia ngoài TPP như Ấn Độ do tiêu chuẩn lao động cao hơn thì khả năng vi phạm quy định của WTO có thể sẽ phát sinh, và trong trường hợp này, Ấn Độ không nên né tránh quyền vận dụng cơ chế giải quyết tranh chấp.

Chính vì lý do trên, Ấn Độ nên tiếp cận các cuộc đàm phán thương mại tự do sắp tới trên cơ sở những vấn đề mình ưu tiên. Những thỏa thuận này bao gồm Hiệp định khuyến khích và bảo hộ đầu tư song phương Ấn Độ - EU, hiệp định RCEP với ASEAN, Trung Quốc và một số nước khác.

Lợi ích mà những thỏa thuận này mang lại sẽ giúp Ấn Độ giảm thiểu thiệt hại xuất khẩu về các mặt hàng da, dệt may và nhựa do tác động của dòng chảy thương mại từ TPP. Mục tiêu đa dạng hóa thị trường xuất khẩu sang các khu vực chưa được khai thác như Mỹ Latinh và Châu Phi cũng sẽ được hỗ trợ.

Ấn Độ cũng cần xác định phạm vi lợi ích thương mại của mình, từ đó đề xuất các khung khổ đàm phán thay thế. Ví dụ một phạm vi là vấn đề ăn cắp bản quyền sinh học với việc bảo vệ tri thức truyền thống, cũng như mối liên hệ giữa Hiệp định về các khía cạnh liên quan tới thương mại của quyền sở hữu trí tuệ của WTO với Công ước về Đa dạng sinh học.

Đã có một số trường hợp về việc ăn cắp bản quyền sinh học thuộc tri thức truyền thống của Ấn Độ, chẳng hạn như sáng chế về các tính chất chữa lành vết thương của củ nghệ. Ấn Độ cần đưa vấn đề này lên bàn đàm phán trong các thỏa thuận thương mại của mình với tư cách là một trong 12 quốc gia giàu có về sự đa dạng sinh học.

Chính phủ cũng nên khởi động một sáng kiến toàn diện nhằm hỗ trợ cho các nhà xuất khẩu Ấn Độ tuân thủ những tiêu chuẩn hiện có tại các thị trường nhập khẩu, đồng thời chứng minh sự tuân thủ nghiêm túc thông qua quy trình đánh giá sự phù hợp. Ấn Độ cũng nên hạn chế các nỗ lực nhằm gộp chung những tiêu chuẩn công cộng trong nước với chuẩn tư nhân mức độ cao hơn ở các nước TPP.

Nếu Ấn Độ có tiêu chuẩn chung trong nước hài hòa với chuẩn nước ngoài thì họ hoàn toàn được quyền áp dụng “nguyên tắc đối xử quốc gia” (nghiêm cấm đối xử kém thuận lợi hơn đối với hàng nhập khẩu) của Tổ chức Thương mại Thế giới để đối xử công bằng giữa hàng nội địa và hàng xuất khẩu.

Việc hài hòa hóa các tiêu chuẩn dẫn tới nguy cơ hầu hết nhà sản xuất sẽ bị loại khỏi thị trường xuất khẩu, đồng thời cũng thất bại tại thị trường trong nước, từ đó phá hủy các sáng kiến do Ấn Độ khởi xướng trong quá trình này.

Nguồn: PK Vasudeva - http://www.dailypioneer.com - TM

(Người viết là tác giả của bài “Tổ chức Thương mại Thế giới: Mối quan hệ mật thiết với kinh tế Ấn Độ”).

Từ khóa: sự sụp đổ, tpp, tác động