Những điểm nổi bật của TPP trong tháng 6

Tháng 6 vừa qua, diễn biến của TPP vẫn rất phức tạp với nhiều vấn đề cũ chưa được giải quyết và nhiều vấn đề mới lại phát sinh thêm.

Hiện tại hiệp định TPP đang tiến đến giai đoạn đàm phán then chốt với gần 20 lĩnh vực xếp vào loại phức tạp về mặt kỹ thuật và nhạy cảm trong việc mở cửa thị trường. Các quốc gia tham gia TPP đã đạt được thỏa thuận sơ bộ về một số lĩnh vực mang tính kỹ thuật, không quá nhạy cảm như hợp tác và xây dựng năng lực, doanh nghiệp vừa và nhỏ, chính sách cạnh tranh thuần túy…. Tuy vậy, tháng 6 vừa qua, diễn biến của TPP vẫn rất phức tạp với nhiều vấn đề cũ chưa được giải quyết và nhiều vấn đề mới lại phát sinh thêm.

Nổi bật gần đây nhất là vấn đề các nhóm ngành nông nghiệp Mỹ kêu gọi loại Nhật Bản ra khỏi đàm phán TPP nếu Nhật Bản vẫn giữ quan điểm tiếp tục áp thuế nhập khẩu sản phẩm nông nghiệp nhạy cảm - như gạo, lúa mì, thịt bò và thịt lợn, các sản phẩm sữa, đường và tinh bột. Lời kêu gọi này diễn ra sau khi Bộ trưởng Kinh tế Nhật Bản Akira Amari đã xác nhận rằng Nhật Bản sẽ không xóa bỏ thuế quan trong năm lĩnh vực nông nghiệp. Phía New Zealand gần đây cũng đồng ý với quan điểm này của các nhóm ngành nông nghiệp Mỹ và cho rằng Nhật Bản nên rời khỏi đàm phán TPP nếu không muốn mở cửa thị trường nông nghiệp của mình.

Đồng thời, trong tháng 6, Mỹ đã tiết lộ mục tiêu của mình trong đàm phán TPP. Trong đó nổi bật là các mục tiêu về dệt may và hàng rào kỹ thuật, vệ sinh và kiểm dịch thực vật. Các mục tiêu cụ thể trong dệt may của Mỹ bao gồm:

Loại bỏ thuế quan đối với xuất khẩu hàng dệt may sang các nước TPP;
Áp dụng nguyên tắc xuất xứ tính ‘từ sợi trở đi” cho các sản phẩm dệt may được sản xuất từ sợi, vải của Hoa Kỳ hoặc các nước TPP, và đảm bảo rằng vải sợi, sản phẩm may mặc không đủ điều kiện trên từ các nước không thuộc TPP thì không được hưởng những lợi ích dành cho các nước TPP;
Danh sách mặt hàng vải, sợi “hiếm”, danh sách các loại vải, sợi, loại hiếm không có sẵn tại Hoa Kỳ hoặc các nước TPP khác. Hàng may mặc của các nước TPP sử dụng các loại sợi, vải theo danh sách này có xuất xứ từ các nước không thuộc TPP vẫn được ưu đãi thuế;
Quy định thực thi nghiêm ngặt và cam kết hợp tác giữa các cơ quan hải quan sẽ để xác minh các khai báo xuất xứ hoặc ưu đãi, và từ chối ưu đãi, thông quan đối với hàng hoá chưa được xác minh xuất xứ
Một cơ chế tự vệ đặc biệt cho hàng dệt may mà sẽ cho phép Hoa Kỳ và các nước TPP khác tái áp đặt thuế đối với mặt hàng nhất định nếu có sự gia tăng nhập khẩu đột biến đe dọa hoặc gây ra thiệt hại nghiêm trọng cho sản xuất trong nước.

Các mục tiêu cụ thể về hàng rào kỹ thuật, vệ sinh và kiểm dịch thực vật của Mỹ bao gồm:

Các cam kết tăng cường tính minh bạch, giảm các khâu kiểm tra không cần thiết và chi phí cấp giấy chứng nhận, thúc đẩy sự cởi mở hơn trong việc phát triển các tiêu chuẩn;
Các cam kết nhằm mục đích áp dụng cách tiếp cận chung cho các vấn đề pháp lý liên quan đến các lĩnh vực trọng điểm như rượu vang và rượu chưng cất, thiết bị y tế, mỹ phẩm, dược phẩm, công nghệ thông tin truyền thông, và công nghệ thực phẩm;
Đưa ra các quy định mới, có tính ràng buộc để đảm bảo rằng các biện pháp SPS được phát triển và thực hiện một cách minh bạch, có thể dự đoán, và không phân biệt đối xử, trong khi đồng thời vẫn cho phép cơ quan quản lý của Hoa Kỳ và các quốc gia thành viên TPP khác được làm những gì cần thiết để bảo vệ an toàn thực phẩm, cây trồng và vật nuôi
Thành lập và duy trì một cơ chế để cải thiện đối thoại và hợp tác giải quyết các vấn đề SPS và TBT.

Bên cạnh đó, Mỹ cũng đưa ra những quan điểm của mình về vấn đề sở hữu trí tuệ. Nhìn chung, các yêu cầu, mục tiêu về vấn đề sở hữu trí tuệ của Mỹ đều nhằm tìm kiếm sự cân bằng giữa một bên là độc quyền cung cấp để khuyến khích đổi mới và đầu tư nghiên cứu, phát triển và một bên là sự độc quyền có thể dẫn đến hạn chế quyền tự do cá nhân, chẳng hạn như quyền tự do phát biểu và quyền được tiếp cận với các loại thuốc. Tuy nhiên, điều này rất có thể sẽ gây căng thẳng giữa các quốc gia, chẳng hạn căng thẳng giữa Hoa Kỳ, nhà xuất khẩu công nghệ mạng và các quốc gia phải nhập khẩu công nghệ mạng.

Một điểm đáng lưu ý khác của TPP trong tháng này là việc Đài Loan lần đầu tiên chính thức tham vấn gia nhập TPP. Tuy vậy, Đài Loan có thể cần phải giải quyết một số "tranh chấp lâu đời" với Mỹ và các đối tác khác, đồng thời chứng tỏ Đài Loan có thể tiến hành những động thái chính trị được xem là khó khăn mới được xem xét gia nhập TPP. Phó chủ tịch viện thương mại Mỹ khu vực Châu Á, Tami Overby, cho biết Đài Loan được yêu cầu nới lỏng các hạn chế nhập khẩu, tăng sự linh hoạt với vấn đề lượng ractopamine cho phép trong các sản phẩm thịt lợn để có thể đáp ứng "tiêu chuẩn tự do hóa cao và nhận được sự nhất trí hỗ trợ của các thành viên hiện có. Hiện đa số người dân Đài Loan đều mong muốn Đài Loan có thể chính thức gia nhập TPP.

10-TPP

Phía Việt Nam trong tháng qua cũng bắt đầu quan tâm hơn đến ngành công nghiệp hỗ trợ nhằm chuẩn bị cho TPP sắp đến. Hiện hiệu quả xuất khẩu của các ngành như dệt may, điện tử của Việt Nam rất thấp. Theo đánh giá của các chuyên gia, nguyên nhân dẫn tới tình trạng trên là do ngành công nghiệp phụ trợ của Việt Nam còn quá nhỏ bé. Điều này đã giảm khả năng cạnh tranh của hàng xuất khẩu Việt Nam và hạn chế tính chủ động trong sản xuất của các DN. Đặc biệt trước tình hình các doanh nghiệp FDI đang ồ ạt đổ xô đầu tư vào ngành dệt may - ngành được hưởng lợi lớn nhất của Việt Nam từ Hiệp định TPP, Việt Nam nhận thấy cần phải nhanh chóng gia tăng tỷ trọng nội địa hóa các công đoạn từ sợi trở đi nếu không muốn “nhường phần bánh ngon nhất” cho các doanh nghiệp FDI.

Ngày 20-6, Tổng thống Mỹ Barack Obama cũng đã có cuộc gặp gỡ với thủ tướng New Zealand John Key về vấn đề TPP. Cả 2 bên đã đạt được một cam kết để nhanh chóng hoàn tất việc ký kết TPP trước năm 2015. Phía New Zealand cho biết thêm thỏa thuận này sẽ góp phần tăng trưởng kinh tế và tạo việc làm ở cả khu vực Châu Á-Thái Bình Dương.

Các nước Úc, Brunei, Chile, Singapore, Peru và Canada tháng qua vẫn tiếp tục không có động thái gì đáng kể. Nhìn chung kết thúc tháng 6 tiến trình đàm phán TPP cũng chưa đạt được những bước tiến dài do vẫn còn rất nhiều mâu thuẫn giữa các nước thành viên và thêm nhiều vấn đề mới phát sinh. Đại diện đàm phán TPP của các nước dự định sẽ tiếp tục họp mặt vào tháng 7 này với mục đích thảo luận phương pháp thu hẹp sự khác biệt trong quan điểm của các nước về các lĩnh vực như nông nghiệp và sở hữu trí tuệ.

Thanh Vy tổng hợp

Từ khóa: TPP, sở hữu, trí tuệ, hàng rào, kỹ thuật, vệ sinh, kiểm dịch, thực vật, thị trường, nông nghiệp, Mỹ, Nhật Bản