Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Đối mặt với thách thức cấp bách của biến đổi khí hậu, Hoa Kỳ và Liên minh châu Âu (EU) đang thực hiện các chương trình trợ cấp của riêng mình để thúc đẩy đầu tư tái tạo vào khu vực tư nhân. Đạo luật Giảm lạm phát Hoa Kỳ (IRA) đã cam kết đầu tư và trợ cấp 400 tỷ USD để cắt giảm lượng khí thải nhà kính của đất nước và đẩy nhanh việc áp dụng các công nghệ tái tạo. Bằng cách cắt giảm chi phí cho người tiêu dùng và các công ty, IRA có khả năng cắt giảm đáng kể lượng khí thải nhà kính của Hoa Kỳ và tăng cường đầu tư vào năng lượng tái tạo.

Tuy nhiên, một số điều khoản của dự luật, đặc biệt là các yêu cầu sản xuất trong nước đối với pin và ô tô điện, đã bị chỉ trích là các biện pháp hạn chế thương mại vi phạm các thỏa thuận làm nền tảng cho hệ thống thương mại tự do đa phương. Các đối tác thương mại của Hoa Kỳ, bao gồm Liên minh Châu Âu và Nhật Bản, đã lập luận rằng khoản tín dụng thuế 7.500 đô la của IRA dành cho việc mua xe điện của người tiêu dùng và trợ cấp sản xuất cho các nhà sản xuất pin và tua-bin gió vi phạm các quy tắc của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) bằng cách cung cấp cho các công ty trong nước những lợi thế không công bằng.

“Đạo luật này khuyến khích việc (tái) chuyển địa điểm của ngành công nghiệp sang Hoa Kỳ, do đó có khả năng đặt cơ sở công nghiệp tại EU về công nghệ sạch vào thế bất lợi”, Valdis Dombrovskis, Ủy ban Thương mại Châu Âu, Frans Timmermans, Phó Chủ tịch Ủy ban Châu Âu và Margrethe Vestager, Ủy viên Châu Âu về Cạnh tranh, trong một bài bình luận trên Financial Times đã viết.

Đáp lại, Liên minh Châu Âu đã đề xuất gói trợ cấp xanh trị giá 250 tỷ euro của riêng mình - Kế hoạch Đầu tư Thỏa thuận Xanh - sẽ đưa ra các khoản giảm thuế mới và nới lỏng các quy tắc viện trợ nhà nước của khối để thúc đẩy hơn nữa đầu tư tái tạo của khu vực tư nhân.

Mặc dù cả hai chương trình trợ cấp đều là những bước tiến mạnh mẽ hướng tới giảm khí thải nhà kính và thúc đẩy hành động vì khí hậu, nhưng chúng có thể làm leo thang căng thẳng thương mại và khiến các nền kinh tế đang phát triển và mới nổi đứng ngoài cuộc. Hợp tác toàn cầu rộng rãi hơn về thương mại và khí hậu sẽ là cần thiết để đạt được tăng trưởng bền vững và toàn diện cho tất cả mọi người.

Thời điểm chưa từng có cho hành động khí hậu

Là tổ chức phát thải khí nhà kính lớn thứ hai thế giới, IRA đưa ra mức hỗ trợ tài chính chưa từng có từ chính phủ liên bang Hoa Kỳ cho năng lượng sạch và giảm thiểu biến đổi khí hậu. Các báo cáo ban đầu cho thấy 100.000 việc làm xanh đã được tạo ra kể từ khi dự luật được công bố vào năm 2022.

Jonathan Fried, cựu Đại sứ Canada tại WTO và Cộng tác viên cao cấp, Chương trình Kinh tế, Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) cho biết: “Càng có chi phí hợp lý để theo đuổi đổi mới, bạn càng thúc đẩy đổi mới nhiều hơn. Ông cho biết: “Bạn sẽ nhận được sự tăng tốc trong các công nghệ khác nhau, công nghệ sạch ở các quốc gia hoặc khu vực nhận trợ cấp này. Người ta cũng ước tính rằng IRA sẽ thu hẹp 2/3 khoảng cách khí phát thải nhà kính giữa chính sách hiện tại và mục tiêu năm 2030 của Hoa Kỳ.

Bất chấp các biện pháp bảo hộ trong nước đối với các sản phẩm do Hoa Kỳ sản xuất, nhiều nhà lãnh đạo coi đây là một điều tích cực đối với hành tinh. Thủ tướng Bỉ, Alexandre De Croo phát biểu tại Hội nghị thường niên của Diễn đàn Kinh tế Thế giới tại Davos rằng: “Tôi nghĩ thế giới chỉ có thể vui mừng khi Hoa Kỳ chuyển sang phía bên phải của bàn đàm phán – và chúng tôi (Châu Âu) đang chờ đợi điều đó”. “Cuối cùng, cường quốc kinh tế số một nói rằng khử cacbon là một phần trong chương trình nghị sự thương mại của họ.”

Các nhà lãnh đạo châu Âu khác coi IRA là chất xúc tác cho sự cạnh tranh giữa các quốc gia bằng cách đơn giản hóa luật khí hậu và đẩy nhanh các nỗ lực khử cacbon. “Để giữ cho ngành công nghiệp châu Âu hấp dẫn, cần phải cạnh tranh với các ưu đãi và các ưu đãi hiện có sẵn bên ngoài EU,” Ursula von der Leyen cho biết trong bài phát biểu đặc biệt của mình tại Hội nghị thường niên của Diễn đàn Kinh tế Thế giới. "Đây là lý do tại sao chúng tôi sẽ đề xuất tạm thời điều chỉnh các quy tắc viện trợ của nhà nước để tăng tốc và đơn giản hóa. Tính toán dễ dàng hơn, thủ tục đơn giản hơn, phê duyệt nhanh hơn," bà nói.

EU đã cung cấp tài chính và trợ cấp năng lượng tái tạo tập trung vào sự phát triển giai đoạn đầu của các dạng công nghệ mới. Không giống như IRA, các chính sách trợ cấp hiện tại của EU, chẳng hạn như chương trình năng lượng tái tạo của Đức, không bao gồm yêu cầu sản xuất trong nước.

Điều gì đang đe dọa các nền kinh tế đang phát triển?

Tuy nhiên, khi cuộc đua trợ cấp xanh giữa Mỹ và EU nóng lên, một số lo ngại rằng các quốc gia khác sẽ bị bỏ lại phía sau, đặc biệt là các nền kinh tế đang phát triển và mới nổi. Kamala Dawar, Độc giả Luật Thương mại tại Đại học Sussex giải thích: “Với tất cả những khoản trợ cấp này, bạn phải có tiền. “Bạn có nghĩ rằng ngay cả một quốc gia như Romania sẽ có thể trợ cấp năng lượng xanh của họ ở mức độ mà Đức và Pháp có thể? Thế còn một quốc gia như Burkina Faso hay Paraguay thì sao?” cô ấy nói.

Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế, các nền kinh tế đang phát triển chiếm hơn 2/3 lượng khí thải nhà kính toàn cầu và đặc biệt dễ bị tổn thương trước tác động của biến đổi khí hậu. Chẳng hạn, đối mặt với lãi suất tăng và gánh nặng nợ ngày càng tăng do đại dịch COVID-19, các nền kinh tế đang phát triển buộc phải thắt chặt ngân sách để hỗ trợ triển khai năng lượng tái tạo. Ngay cả trước khi xảy ra đại dịch, dòng tài chính quốc tế đổ vào các nước đang phát triển dành cho năng lượng tái tạo đã giảm từ 24,7 tỷ USD năm 2017 xuống còn 10,9 tỷ USD vào năm 2019, theo Báo cáo Mục tiêu Phát triển Bền vững của Liên Hợp Quốc.

Khoảng cách tài trợ này và áp lực nợ gia tăng dẫn đến lời kêu gọi về các cơ chế tài chính thay thế từ các nền kinh tế đang phát triển. Đáng chú ý nhất, quốc đảo Barbados đã đề xuất một cuộc cải tổ lớn đối với hệ thống tài chính phát triển quốc tế, được gọi là Sáng kiến Bridgetown, nhằm trang bị cho các nền kinh tế đang phát triển các công cụ và nguồn lực để đối phó và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Các khoản trợ cấp xanh của Hoa Kỳ và EU có nguy cơ làm gia tăng khoảng cách giữa các nền kinh tế đang phát triển và các nền kinh tế phát triển bằng cách bảo vệ các ngành công nghiệp và người tiêu dùng trong nước của chính họ. Dawar cho biết: “Các nền kinh tế đang phát triển luôn bị tụt lại phía sau trong cuộc đua năng lượng xanh và họ không có quyền sở hữu trí tuệ để thực hiện. Và tất cả những điều này sẽ làm trầm trọng thêm sự phân chia Bắc-Nam khi nói đến biến đổi khí hậu.

Mặc dù rõ ràng là các nền kinh tế mới nổi không có khả năng tương tự để tài trợ cho các khoản trợ cấp xanh, nhưng họ có thể hưởng lợi từ "sự lan tỏa kiến thức" hoặc tăng nhu cầu sản xuất từ Hoa Kỳ và Liên minh Châu Âu từ các chương trình này. Fried giải thích: “Họ là những người chấp nhận, không phải là người tạo ra những đổi mới."Tuy nhiên, bạn vẫn có thể bắt đầu thấy sự phổ biến - trong trung hạn về năng lực sản xuất ở các nền kinh tế đang phát triển, bên cạnh những yếu tố sản xuất khác như chi phí lao động và nhân tài được giáo dục tốt để thu hút với chi phí rẻ hơn, " ông nói.

Thời điểm cho WTO?

Kế hoạch đầu tư IRA và Thỏa thuận xanh cũng có thể thách thức các quy tắc làm nền tảng cho Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và thương mại tự do đa phương. Đáng chú ý nhất, các quy định của WTO về cấm trợ cấp và các biện pháp bóp méo thương mại khác nhằm tạo thuận lợi cho các nhà sản xuất trong nước hơn các đối thủ cạnh tranh nước ngoài. WTO đã kêu gọi Mỹ, EU và các quốc gia thành viên khác cùng nhau giải quyết các tranh chấp thương mại liên quan đến trợ cấp xanh.

“Vấn đề là những khoản trợ cấp này sẽ đi đến đâu và làm thế nào để chúng ta có thể khuyến khích mọi người tham gia,” Tổng Giám đốc WTO, Ngozi Okonjo-Iweala cho biết tại Hội nghị thường niên của Diễn đàn Kinh tế Thế giới. “Nếu đây là một cuộc đua, thì các thị trường mới nổi và các nền kinh tế đang phát triển sẽ không thể cạnh tranh trong cuộc đua trợ cấp này. Tôi hy vọng rằng chúng ta sẽ nhìn thấy một cách tiếp cận trợ cấp cân bằng và có sắc thái chứ không phải những điều gì khác,” bà nói.

Theo Điều I của Hiệp định chung về Thuế quan và Thương mại (GATT), các thành viên WTO cam kết không phân biệt đối xử với các đối tác thương mại nhằm thúc đẩy cạnh tranh công bằng và tự do. IRA đại diện cho lần đầu tiên Hoa Kỳ có các yêu cầu về hàm lượng nội địa (LCR) vi phạm các quy tắc của WTO, mặc dù đây không phải là lần đầu tiên LCR được WTO chú ý. Về lý thuyết, bất kỳ thành viên WTO nào cũng có thể phản đối IRA tại Cơ quan phúc thẩm của WTO – hệ thống giải quyết tranh chấp của tổ chức. Tuy nhiên, Cơ quan phúc thẩm của WTO đã bị tê liệt kể từ năm 2019 khi Hoa Kỳ tiếp tục ngăn chặn việc bổ nhiệm thành viên mới.

“WTO có thể đóng một vai trò rõ ràng. Cho dù là trong tương lai - và liệu tổ chức này có thể đạt được bất cứ điều gì về mặt chính trị hay không thì đây là một câu hỏi riêng biệt hoàn toàn,” Emily Benson, Chủ tịch Scholl Chair về Kinh doanh Quốc tế tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế. “Chúng tôi đang dần chuyển từ cách tiếp cận đa phương, dựa trên luật lệ sang cách tiếp cận tập trung hơn vào các thỏa thuận ngành song phương và đa phương,” bà nói.

Nguồn: World Economic Forum

Từ khóa: trợ cấp xanh, WTO, IRA, GATT