Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Độ mở thương mại tăng sau Chiến tranh thế giới thứ hai, nhưng đã chậm lại sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu

Ý tưởng, nhân lực, hàng hóa, dịch vụ và vốn tạo thành dòng chảy tự do xuyên biên giới giữa các quốc gia thúc đẩy hội nhập kinh tế ngày càng lớn. Nhưng toàn cầu hóa, một xu hướng nhằm hướng tới sự di chuyển tự do giữa các quốc gia, đã chứng kiến những đợt lên xuống thất thường trong nhiều thập kỷ.

Những xu hướng đó càng trở nên rõ nét hơn trong năm nay, khi các nhà hoạch định chính sách đang nỗ lực tìm hiểu và giải quyết viễn cảnh phân mảnh địa kinh tế, có khả năng hủy hoại quá trình hội nhập vốn đã cải thiện cuộc sống và sinh kế của hàng tỷ người trên thế giới.

Nhìn lại dữ liệu trong hơn một thế kỷ rưỡi qua, các giai đoạn chính của toàn cầu hóa có thể thấy rõ bằng cách sử dụng chỉ số độ mở thương mại - tổng xuất khẩu và nhập khẩu của tất cả các nền kinh tế so với tổng sản phẩm quốc nội toàn cầu.

Theo Biểu đồ Chart of the Week cho thấy, toàn cầu hóa đã chững lại trong một thập kỷ rưỡi kể từ sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu. Kỷ nguyên mới này thường được gọi là Slowbalization - “toàn cầu hóa chậm lại”.

Trong năm giai đoạn thể hiện trên biểu đồ, thì mỗi giai đoạn được đặc trưng bởi các hình dạng khác nhau về sức mạnh kinh tế, tài chính cũng như các quy tắc và cơ chế khác nhau để ràng buộc về kinh tế, tài chính giữa các quốc gia, một lưu ý gần đây của IMF cũng nhấn mạnh về tác động của sự phân mảnh thương mại cũng như sự tách rời công nghệ.

1. Kỷ nguyên Công nghiệp hóa là kỷ nguyên mà thương mại toàn cầu - được chi phối bởi Argentina, Úc, Canada, Châu Âu và Hoa Kỳ thống trị - được tạo điều kiện thuận lợi nhờ bản vị vàng. Nó được thúc đẩy bởi những tiến bộ trong giao thông vận tải giúp giảm chi phí thương mại và gia tăng khối lượng thương mại.

2. Thời kỳ giữa hai cuộc chiến cho thấy sự đảo ngược mạnh mẽ của quá trình toàn cầu hóa do xung đột quốc tế và sự trỗi dậy của chủ nghĩa bảo hộ. Bất chấp việc Hội Quốc Liên (tiền thân của Tổ chức Liên Hiệp Quốc) thúc đẩy hợp tác đa phương, thương mại đã trở nên khu vực hóa trong bối cảnh giữa các rào cản thương mại và sự phá vỡ bản vị vàng thành các khối tiền tệ.

3. Kỷ nguyên Bretton Woods chứng kiến Hoa Kỳ nổi lên như một cường quốc kinh tế chi phối bởi đồng đô la, sau đó được chốt bằng vàng, làm cơ sở cho hệ thống với các tỷ giá hối đoái khác được chốt bằng đồng bạc xanh. Sự phục hồi sau chiến tranh và tự do hóa thương mại đã thúc đẩy sự mở rộng nhanh chóng ở châu Âu, Nhật Bản và các nền kinh tế đang phát triển, đồng thời các quốc gia đã nới lỏng kiểm soát vốn. Nhưng chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ mở rộng của Hoa Kỳ đã thúc đẩy chi tiêu xã hội và chi tiêu quân sự, cuối cùng đã khiến hệ thống trở nên không bền vững. Hoa Kỳ đã chấm dứt khả năng chuyển đổi đô la sang vàng vào đầu những năm 1970 và nhiều quốc gia đã chuyển sang chế độ tỷ giá hối đoái thả nổi.

4. Kỷ nguyên Tự do hóa cho thấy việc dỡ bỏ dần các rào cản thương mại ở Trung Quốc và các nền kinh tế thị trường mới nổi lớn khác và hợp tác kinh tế quốc tế diễn ra mạnh mẽ chưa có tiền lệ, bao gồm cả sự hội nhập của khối Xô Viết cũ. Tự do hóa đã tạo nên sự gia tăng lớn trong thương mại và Tổ chức Thương mại Thế giới, được thành lập vào năm 1995, đã trở thành cơ quan giám sát đa phương mới của các hiệp định thương mại, đàm phán và giải quyết tranh chấp. Dòng vốn xuyên biên giới tăng mạnh, làm tăng tính phức tạp và tính liên kết của hệ thống tài chính toàn cầu.

5. Quá trình “toàn cầu hóa chậm lại” diễn ra sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu được đặc trưng bởi sự chậm đổi mới trong cải cách thương mại kéo dài và giảm sự ủng hộ chính trị đối với tự do thương mại trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị gia tăng.

Nguồn: IMF

Từ khóa: toàn cầu hóa, tự do hóa