Đông Á vật lộn với xã hội già hóa

Dân số già ở Đông Á đang tăng lên khi tỷ lệ sinh tiếp tục giảm. Khu vực này hiện có tỷ lệ sinh thấp nhất thế giới, làm dấy lên lo ngại về những bất ổn kinh tế và xã hội, đặc biệt là đối với giới trẻ.

"Tôi sợ có con," Seha, cư dân Seoul, thủ đô Hàn Quốc, nói với tờ DW. Mặc dù cảm thấy việc có con sẽ mang lại hạnh phúc cho mình nhưng cô gái 22 tuổi này tin rằng có con cũng có thể ngăn cản cô theo đuổi sự nghiệp.

“Tôi đã chứng kiến nhiều phụ nữ lập gia đình bỏ việc để chăm sóc con cái,” cô nói và cho biết thêm rằng các đồng nghiệp của cô cũng chia sẻ mối quan tâm như của cô.

Tỷ lệ sinh ở Hàn Quốc đã giảm đều kể từ năm 2015. Năm 2022 là năm thứ ba liên tiếp nền kinh tế lớn thứ tư châu Á chứng kiến số ca tử vong nhiều hơn số ca sinh nở.

Ngoài ra, quốc gia này gần đây đã phá vỡ kỷ lục của chính mình về tỷ lệ sinh thấp nhất thế giới. Số con trung bình của một phụ nữ ở Hàn Quốc dự kiến sẽ giảm xuống 0,78 vào năm 2022, giảm từ mức 0,81 vào năm 2021 — đây là mức thấp hơn nhiều so với tỷ lệ 2,1 cần thiết để duy trì tốc độ tăng dân số tự nhiên.

Đây không phải là hiện tượng chỉ có tại Hàn Quốc. Quốc gia láng giềng Nhật Bản từ lâu đã bị cản trở bởi các vấn đề về nhân khẩu học, đặc biệt là với dân số già đang tăng nhanh. Vấn đề này có ảnh hưởng đến mức Thủ tướng Nhật Bản, Fumio Kishida cho biết vào tháng 1 rằng đất nước đang trên bờ vực rối loạn chức năng xã hội.

Người Trung Quốc cũng sinh ít con hơn, trì hoãn việc sinh con hoặc thậm chí không có con. Năm 2022, dân số của nước này đã giảm lần đầu tiên sau sáu thập kỷ.

Chi phí sinh hoạt ngăn cản làm cha mẹ tương lai

Theo Cục Tham khảo Dân số, Đông Á hiện có tỷ lệ sinh thấp nhất so với bất kỳ khu vực nào trên toàn cầu, ở mức 1,2 ca sinh trên một phụ nữ, so với mức 2,3 trên toàn thế giới.

Những lý do khiến phụ nữ không muốn có con đều giống nhau trong khu vực: chi phí nhà ở cao ngất ngưởng, căng thẳng tài chính khi nuôi dạy con cái trong một xã hội cạnh tranh và phụ nữ ngày càng ưu tiên cho sự nghiệp của mình.

"Cần ít nhất 746.304 euro (800.000 USD) để mua một căn hộ gần hoặc tại Seoul", Heedoh Roh, một nhân viên đang lên kế hoạch cho đám cưới của mình, nói với DW. "Hiện tại, chúng tôi quyết định thuê một ngôi nhà."

Theo dữ liệu Khảo sát nhà ở Hàn Quốc năm 2021 gần đây cho thấy, một người lao động trung bình chỉ có thể mua bất động sản ở thủ đô nếu họ tiết kiệm toàn bộ thu nhập trong hơn 14 năm.

Roh và vị hôn phu của mình dự định sinh con và với tư cách là nhân viên chính phủ, họ có thể được hưởng chế độ nghỉ phép dành cho cha mẹ trong tối đa ba năm. Roh cho biết chính sách này có thể là "động lực lớn" để họ trở thành cha mẹ ở một đất nước mà nhiều công ty không cho nghỉ phép dành cho cha mẹ.

Ít con hơn làm dấy lên lo ngại về nỗi đau kinh tế

Tỷ lệ sinh giảm không phải là khó khăn duy nhất liên quan đến nhân khẩu học mà Đông Á đang phải đối mặt. Tại Nhật Bản, gần 1/3 dân số là những người từ 65 tuổi trở lên.

Đất nước này cũng là một trong những quốc gia có tuổi thọ trung bình cao nhất thế giới. Vào năm 2022, gần 1/1.500 người Nhật Bản ít nhất 100 tuổi, so với tỷ lệ 1/5.000 người trên toàn cầu.

dso

Thang Leng, phó giáo sư tại Khoa Nghiên cứu Nhật Bản tại Đại học Quốc gia Singapore, cho biết số lượng thanh niên bị thu hẹp đồng nghĩa với việc đất nước có lực lượng lao động ít hơn và sẽ không thể thu được nhiều tiền thuế, tác động tiêu cực đến nền kinh tế.

Đến năm 2050, cứ ba người ở Đông Á thì có một người trên 65 tuổi, theo Triển vọng Dân số Thế giới của Liên hợp quốc.

Trung Quốc đang phải đối mặt với một thách thức thậm chí còn khó khăn hơn. Với hơn 1,4 tỷ người, dân số của nước này đang "già đi ở quy mô chưa từng thấy". Theo Sabrina Luk, phó giáo sư Chính sách công và Các vấn đề toàn cầu tại Đại học Công nghệ Nanyang của Singapore cho biết.

Xã hội ngày càng có nhiều người già cùng với cơ cấu gia đình “4-2-1” (4 ông bà, 2 cha mẹ và 1 con), kết quả từ chính sách một con, đồng nghĩa với gánh nặng “tài chính và chăm sóc” đè nặng lên vai thế hệ trẻ. Luk nói với DW.

Trung Quốc hoạt động dưới cái bóng của chính sách một con

Các chuyên gia lo ngại chính sách một con của Trung Quốc bị dỡ bỏ quá muộn. Sau khi thực thi các chính sách kế hoạch hóa gia đình nghiêm ngặt trong nhiều thập kỷ, việc cho phép các cặp vợ chồng có tới ba con hiện nay đã không dẫn đến sự gia tăng số ca sinh.

Trên thực tế, ngoài sự gia tăng vào năm 2016, khi chính sách hai con được áp dụng, số trẻ sinh ra ở Trung Quốc đã giảm gần một nửa, từ 17,86 triệu vào năm 2016 xuống chỉ còn 9,56 triệu vào năm 2022.

Những nỗ lực của Hàn Quốc nhằm làm chậm xu hướng này cũng có kết quả tương tự. Trong 16 năm qua, quốc gia này đã chi 195,6 tỷ euro (210 tỷ USD) để cố gắng tăng tỷ lệ sinh, nhưng không xoay chuyển được tình thế, Tổng thống Yoon Suk Yeol cho biết vào cuối năm ngoái.

Ngoài các ưu đãi về tài chính, nỗ lực giảm bớt gánh nặng chăm sóc con cái cho các bậc cha mẹ đang đi làm cần có "sự hỗ trợ thực sự từ người sử dụng lao động", ông Thang cho biết và chỉ ra rằng nhiều ông bố không muốn nghỉ vì lo ngại những bất lợi trong công việc.

Trong khi đó, thời gian nghỉ thai sản ở Trung Quốc kéo dài ít nhất 98 ngày, phụ nữ không có con hoặc chỉ có một con thường phải đối mặt với sự phân biệt đối xử tại nơi làm việc. Luk cho biết một số người sử dụng lao động lo lắng về việc không có lao động nữ sau khi sinh.

Liệu lao động nước ngoài có đưa ra giải pháp?

Trong khi nhiều quốc gia ở các khu vực khác đã chuyển sang sử dụng lao động nước ngoài để bổ sung cho lực lượng lao động đang bị thu hẹp của họ, thì các quốc gia Đông Á vẫn chưa hoàn toàn chấp nhận ý tưởng này.

Tại Nhật Bản, người nước ngoài chỉ chiếm 1,5% dân số đã đăng ký - một con số thấp hơn nhiều so với các quốc gia công nghiệp hóa khác. Ví dụ, ở Đức, tỷ lệ này là khoảng 15,8%.

Tuy nhiên, ông Thang kỳ vọng sẽ thấy sự phụ thuộc nhiều hơn vào lao động nước ngoài trong tương lai. Hàn Quốc đã áp dụng các chính sách thân thiện với người di cư hơn, với các kế hoạch đang được tiến hành để thành lập một cơ quan nhập cư.

Mặt khác, Trung Quốc không phải là "điểm đến phổ biến của người nhập cư", Luk nói.

Vào năm 2020, ngay cả khi cộng thêm cư dân nước ngoài của Hồng Kông và Macao, thì tỉ lệ người nước ngoài chỉ chiếm 0,1% tổng lực lượng lao động.

Vấn đề càng tồi tệ hơn khi nhiều người đang rời khỏi Trung Quốc hơn là nhập cư vào. Kể từ khi Liên Hợp Quốc bắt đầu tổng hợp số liệu thống kê vào năm 1950, Trung Quốc có số lượng người di cư ròng là số âm. Hiện tại, các chính phủ ở Đông Á sẽ tiếp tục tìm kiếm các giải pháp khả thi để đối mặt với tình trạng dân số ngày càng giảm của họ.

Nguồn: DW

Từ khóa: dân số già, tỉ lệ sinh, lực lượng lao động, chính sách