Covid-19 và RCEP: kiến tạo hay phá hủy?

27.07-18

Đầu năm 2020, Hiệp định Đối tác Kinh tế toàn diện khu vực (RCEP) dự kiến sẽ được ký kết vào cuối năm. Đây là thỏa thuận thương mại tự do lớn nhất thế giới cho tới thời điểm này. Tuy nhiên, đại dịch do virus corona gây ra đã làm chậm quá trình đàm phán. Nhiều người đặt ra câu hỏi, thỏa thuận này sẽ chính thức được ký kết vào thời điểm nào trong tương lai?

RCEP bao gồm sự tham gia của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc và New Zealand. Còn Ấn Độ đã tuyên bố rút khỏi đàm phán vào năm ngoái. Có vẻ hiệp định này là minh chứng cho sự vượt trội của chủ nghĩa đa phương.

Tại Hội nghị thượng đỉnh RCEP lần thứ ba, được tổ chức tại Bangkok vào tháng 11, các bên đã thông báo về việc đạt được sự đồng thuận trên tất cả các lĩnh vực của thỏa thuận thương mại tự do, các cam kết thực hiện tiếp cận thị trường đối với hàng hóa, dịch vụ và đầu tư.

Tuy nhiên, đại dịch COVID-19 xảy ra đã ảnh hưởng mạnh mẽ tới môi trường thương mại toàn cầu. Theo Tổ chức Thương mại Thế giới, thương mại toàn cầu sẽ giảm từ % đến 32% trong năm nay do các lệnh hạn chế đi lại và đóng cửa biên giới làm gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu, thúc đẩy sự dịch chuyển sản xuất của các nhà máy trên toàn thế giới.

Dù vậy, các thành viên tham gia RCEP vẫn cam kết theo đuổi thỏa thuận. Tại nghị thượng đỉnh ASEAN lần thứ 36 được tổ chức trực tuyến vào cuối tháng 6, Thủ tướng Thái Lan Prayut Chan-o-cha đã kêu gọi các nước thành viên ASEAN đẩy nhanh việc ký kết RCEP vào cuối năm 2020.

Lá cờ đầu cho thương mại tự do khu vực

Các cuộc đàm phán chính thức về RCEP chính thức bắt đầu vào tháng 11 năm 2012 tại Hội nghị thượng đỉnh ASEAN.

Từ lâu, Việt Nam đã được công nhận về các nỗ lực cải cách thị trường và độ mở với thương mại, đầu tư quốc tế. Năm 2020, Việt Nam đảm nhận vai trò chủ tịch ASEAN, đồng thời tuyên bố sẽ nỗ lực hết sức để chống lại các mối đe dọa đối với thương mại tự do. Do đó, nhiều người dự đoán RCEP có khả năng cao sẽ được ký kết cuối năm nay.

ASEAN cần phải trở thành một cộng đồng gắn kết và hội nhập

Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Việt Nam Nguyễn Quốc Dũng, đồng thời là người chủ trì Hội nghị các quan chức cấp cao ASEAN đã phát biểu như vậy. Ông Dũng tuyên bố: "Chúng ta nên thúc đẩy ASEAN hỗ trợ chủ nghĩa đa phương, thương mại tự do và mở cửa, giúp mọi thành viên đều được hưởng lợi từ các hiệp định như RCEP".

Tại thời điểm này, tranh chấp thương mại Mỹ-Trung vẫn đang căng thẳng, nền kinh tế Trung Quốc đang giảm tốc, các nhà hoạch định chính sách đang cố gắng tái cân bằng theo mô hình tăng trưởng do tiêu dùng.

Đại dịch virus corona đã làm bộc lộ những điểm yếu của chủ nghĩa đa phương. Trong bối cảnh này, việc ký kết RCEP sẽ tạo nên niềm tin về xu hướng toàn cầu hóa và sự hội nhập của các nền kinh tế vào hệ thống toàn cầu.

Một số lãnh đạo doanh nghiệp tin rằng tăng cường mở cửa thương mại chính là trọng tâm của kế hoạch phục hồi kinh tế hậu đại dịch. Khin Maung Win, chủ tịch của Myan Shwe Pyi Tractors và AmCham Myanmar, phát biểu: "Việc đa dạng hóa hợp tác tại các thị trường khu vực như là một phần của việc thúc đẩy thương mại và đầu tư chắc chắn sẽ giúp tăng tốc phục hồi kinh tế”.

Cam kết bền vững?

Tháng 4 năm 2020, vòng đàm phán lần thứ 29 của RCEP được tổ chức thông qua hội nghị trực tuyến.

Các bên tham gia đàm phán đã nhắc lại cam kết đối với vấn đề hội nhập khu vực về thương mại, đầu tư và hợp tác kinh tế, đồng thời thúc giục Ấn Độ quay trở lại bàn đàm phán. Trong một tuyên bố chung, các bên thông báo rằng: “RCEP sẽ cung cấp một môi trường kinh tế ổn định hơn và có thể dự đoán được, nhằm hỗ trợ thương mại và đầu tư khu vực phục hồi hiệu quả”.

Vòng đàm phán lần thứ 30 được tổ chức vào tháng Năm. Tiếp đó, ASEAN cũng đã tổ chức hội nghị bộ trưởng vào ngày 23 tháng 6 thông qua kênh trực tuyến, do Bộ trưởng Bộ Công thương Việt Nam Trần Tuấn Anh chủ trì.

Tại cuộc họp, các nhà lãnh đạo đã nhấn mạnh tới những thách thức liên quan đến Covid-19 và mức độ bảo hộ ngày càng tăng, tuy vậy, các bên vẫn mong muốn sẽ đạt được thỏa thuận tại hội nghị thượng đỉnh RCEP lần thứ tư tại Hà Nội vào tháng 11 năm nay.

Các bộ trưởng cho hay, việc mở rộng hội nhập kinh tế sẽ giúp thiết lập trạng thái “bình thường mới” trên toàn khu vực. Trong một tuyên bố chung, các bên nhất trí rằng: “Trong bối cảnh đại dịch Covid-19 đang diễn ra, RCEP đã chứng tỏ tầm quan trọng của nó. Chúng tôi chia sẻ quan điểm rằng việc ký kết thỏa thuận sẽ đóng vai trò như một tín hiệu rõ ràng cho thấy sự hỗ trợ không ngừng của các bên đối với hệ thống thương mại đa phương, hội nhập quốc tế cũng như phát triển kinh tế trên toàn khu vực”.

Tiếng nói quan trọng

Trong Báo cáo Giám sát thương mại toàn cầu được công bố vào tháng 5, Moody’s lưu ý rằng các nhà đàm phán của RCEP đang ở một tình thế hết sức khó xử: “Các nước đang tập trung chủ yếu vào các vấn đề về virus corona, điều này làm xao lãng các cuộc đàm phán RCEP. Trong khi RCEP nhằm mục đích tạo ra khối thương mại tự do lớn nhất thế giới thì cú sốc Covid-19 đã làm bộc lộ rõ rệt những khó khăn trong việc ký kết thỏa thuận vào cuối năm 2020”.

Ngoài ra, một số nhà phê bình lo ngại rằng một thỏa thuận thương mại tự do đa phương có thể gây tổn hại cho các công nhân và một số ngành công nghiệp dễ bị tổn thương nhất tại một số quốc gia, đồng thời, thỏa thuận này có thể hạn chế quyền tự do của các chính phủ quốc gia trong việc đưa ra các chính sách tài khóa và công nghiệp nhằm giảm thiểu ảnh hưởng của đại dịch.

Ấn Độ đã rút lui khỏi bàn đàm phán vì lo ngại khả năng các công ty trong nước không thể cạnh tranh với hàng nhập khẩu, trong điều kiện nước này vốn đã thâm hụt thương mại với phần lớn các nước RCEP.

Tuy vậy, không phải tất cả các thành viên ASEAN đều thể hiện sự ủng hộ dành cho thương mại tự do. Một số nước vẫn duy trì hàng rào phi thuế quan để bảo vệ các ngành công nghiệp quốc gia khỏi sự cạnh tranh của nước ngoài. Việc Việt Nam trở thành chủ tịch ASEAN năm 2020 đang làm dấy lên hi vọng về việc thỏa thuận RCEP sẽ được ký kết thành công.

Chủ tịch Hội đồng tư vấn kinh doanh ASEAN (BAC) 2020 Đoàn Duy Khương cho biết: “RCEP được xem là một cột mốc quan trọng đối với ASEAN, giúp nâng cao khả năng tiếp cận thị trường và mang lại những cơ hội lớn cho các nước thành viên, từ đó, tăng khả năng cạnh tranh của ASEAN”.

Việc ký kết RCEP thậm chí còn trở nên cấp bách hơn trong bối cảnh thế giới lâm vào suy thoái kinh tế và hứng chịu tổn thất do đại dịch mang lại. Bất kỳ sự chậm trễ nào cũng sẽ gây bất lợi cho ASEAN. ASEAN BAC đang thúc đẩy tích cực việc thông qua RCEP ngay cả khi không có Ấn Độ. Tuy nhiên, các nước thành viên vẫn xem Ấn Độ là một đối tác quan trọng, một thị trường tiềm năng, và dĩ nhiên vẫn để trống cơ hội tham gia RCEP cho nước này tới cuối năm 2020.

Nguồn: Oxford Business Group

Từ khóa: Covid-19, RCEP, kiến tạo, phá hủy