Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Sau một loạt trì hoãn, cuối cùng, Vương quốc Anh đã rời Liên minh châu Âu vào cuối tháng 1. Dù Tokyo không bao giờ muốn thấy Brexit diễn ra nhưng khi sự kiện xảy đến thì nước này cần suy tính tận dụng hoàn cảnh tối đa để đạt được lợi ích.

Ngoại trưởng Anh Dominic Raab đã đến thăm Tokyo vào đầu tháng 2 trong khuôn khổ chuyến công du nước ngoài đầu tiên sau Brexit và hội đàm với người đồng cấp, Bộ trưởng Ngoại giao Nhật Bản Toshimitsu Motegi. Hai bên đã tái khẳng định cam kết xây dựng một "quan hệ đối tác mới đầy tham vọng, tiêu chuẩn cao và cùng có lợi như EPA Nhật Bản - EU (Hiệp định đối tác kinh tế)". Tuy vậy, các kết luận đạt được còn khá mơ hồ và dài dòng. Các bên chưa thảo luận về bản chất chính xác của thỏa thuận song phương mà hai nước sẽ đàm phán - một hiệp định thương mại tự do (FTA) hoặc một hình thức nào khác, chẳng hạn như Anh sẽ tham gia Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP / CPTPP).

Trong khi Nhật Bản và Vương quốc Anh sẵn sàng theo đuổi một thỏa thuận song phương có nhiều tham vọng hơn EPA Nhật Bản-EU thì có nhiều ý kiến cho rằng các vấn đề liên quan tới các các cuộc đàm phán song phương Nhật Bản - Anh sẽ sẽ bị ảnh hưởng bởi các cuộc đàm phán FTA EU-Anh, bao gồm cả giai đoạn chuyển tiếp.

Xét về tương lai quan hệ đối tác kinh tế Nhật Bản - Anh, Tokyo đề ra hai mục tiêu. Đầu tiên, cần phải bảo vệ lợi ích của các công ty Nhật Bản hoạt động tại Vương quốc Anh. Mặc dù kết quả của các cuộc đàm phán FTA EU-Anh thường sẽ có tác động lớn hơn nhưng việc ký kết FTA chính thức được coi như một yếu tố đảm bảo quyền lợi cho doanh nghiệp tại nước sở tại.

Thứ hai, Tokyo và London cũng không muốn đàm phán kết thúc mà không có FTA nào trong giai đoạn chuyển tiếp. Trong giai đoạn này, EPA Nhật Bản-EU vẫn áp dụng cho Vương quốc Anh, nhưng EPA sẽ hết hiệu lực sau khi kết thúc thời kỳ chuyển đổi. Khi đó, hai nước sẽ chiếu theo các điều khoản của WTO để áp dụng đối với hàng hóa của nhau, như vậy có thể gây ra sự gián đoạn thương mại, trừ khi đạt được một thỏa thuận song phương Nhật Bản - Anh.

Đối với FTA Nhật Bản-Anh, có một sự đánh đổi giữa: (1) sự cần thiết phải đảm bảo hạn chế thiệt hại - để thay thế EPA Nhật Bản-EU kịp lúc; và (2) mong muốn tham vọng hơn - đạt được một FTA tiên tiến nhất trên thế giới, từ đó có thể thiết lập một tiêu chuẩn mới cho các nền kinh tế phát triển khác. Việc hai nước cần ký kết thỏa thuận và sẵn sàng thực hiện nó vào cuối giai đoạn chuyển tiếp chắc chắn sẽ hạn chế những gì có thể đạt được, vì việc ký kết một thỏa thuận phức tạp với phạm vi rộng hơn đương nhiên tốn thời gian hơn.

Dường như Tokyo cũng chưa mấy đồng thuận về cách tiếp cận ưa thích. Trước yêu cầu thực tế về giới hạn của giai đoạn chuyển tiếp, Tokyo và London có thể cần phải hạ thấp tầm nhìn và tập trung vào giải quyết các vấn đề tức thời, nhất là đưa ra được những ý tưởng được phần đông cộng đồng kinh doanh của cả hai nước ủng hộ.

Tuy nhiên, đây cũng là lúc thích hợp để Nhật Bản và Anh đồng thời suy nghĩ về một mô hình hợp tác kinh tế mới giữa các nền kinh tế trưởng thành và tiên tiến, không chỉ bao gồm thương mại hàng hóa, mà còn điều chỉnh cả về đầu tư, dịch vụ, thương mại điện tử và công nghệ mới như như trí tuệ nhân tạo (AI), big data và công nghệ sinh học. Nếu Tokyo và London có thể đạt được hợp tác kinh tế mới ở cấp độ này, thì đó sẽ là một thông điệp chiến lược được nhắn gửi với toàn thế giới.

Đó cũng có thể được coi là thành công của ý tưởng về một "Vương quốc Anh toàn cầu". London mong muốn đạt được các FTA với Hoa Kỳ, Úc, Ấn Độ và các đối tác thương mại khác. Tuy nhiên, sự lạc quan ban đầu của chính phủ Boris Johnson đã thoái trào, đặc biệt liên quan đến thỏa thuận với Mỹ, khiến cho thỏa thuận với Nhật Bản sắp tới trở nên quan trọng hơn.

Các chuyên gia Nhật Bản cho rằng cuộc đàm phán với Anh có thể sẽ thuận lợi hơn nhiều so với các cuộc đàm phán thương mại khác mà Tokyo đã tiến hành trong thập kỷ qua (nhất là TPP) vì tỷ trọng ngành nông nghiệp trong các cuộc đàm phán thương mại giữa hai nước không nhiều. Đó là một trong những nguyên do tại sao các nhà đàm phán thương mại Nhật Bản tham vọng có thể đòi hỏi nhiều nhượng bộ từ Anh hơn là từ EU dù thực tế là thị trường Nhật Bản lớn hơn thị trường Anh. Đồng thời, các nhà đàm phán Nhật Bản vẫn còn hoài nghi về khả năng của Vương quốc Anh khi nước này cần phải xử lý đồng thời nhiều cuộc đàm phán FTA nên phía Nhật vẫn mang thái độ chờ theo dõi trước tiên.

Từ các phân tích trên, có thể tạm kết luận thỏa thuận giữa hai nước nhiều khả năng sẽ chọn cách tiếp cận theo từng giai đoạn: ký kết thỏa thuận ban đầu hoặc tạm thời, sau đó sẽ tiếp tục theo đuổi một thỏa thuận toàn diện và tiên tiến hơn. Đối với giai đoạn đầu của phương pháp này, có hai lựa chọn. Thứ nhất, hai bên có thể chọn cách đơn giản nhất là sao chép EPA Nhật Bản-EU để duy trì các điều khoản hiện có nhằm đảm bảo tính liên tục thương mại. Thứ hai, Nhật Bản và Vương quốc Anh có thể tạo ra một FTA với các nội dung cơ bản, bao gồm những ngành quan trọng nhất giữa hai nước để tránh gián đoạn thương mại.

Trong cả hai trường hợp, một trong những vấn đề hành chính lớn nhất ở phía Nhật Bản là bất kỳ thỏa thuận nào liên quan đến nhượng bộ thuế quan sẽ cần phải được quốc hội phê chuẩn, nghĩa là phải tốn nhiều thời gian và công sức. Do đó, rất ít nhà đàm phán Nhật Bản khuyến khích việc có hai thỏa thuận riêng, vì cả hai đều cần sự chấp thuận của quốc hội. Thay vào đó, họ thích tích hợp nhiều nội dung trong cùng một thỏa thuận.

Một lần nữa, phần lớn phụ thuộc vào các cuộc đàm phán EU-Anh, vì hiện các bên đang tạm đóng cửa biên giới để vật lộn với đại dịch COVID-19. Nếu Brussels và London đồng ý gia hạn thời gian chuyển đổi trong một hoặc hai năm dựa trên Thỏa thuận Rút khỏi Liên minh, điều đó sẽ giúp London và Tokyo có thêm thời gian, và không cần phải thực hiện phương pháp phân chia theo từng giai đoạn.

Kịch bản khó khăn và phức tạp nhất sẽ là một tình huống trong đó EU và Anh chỉ đồng ý với một thỏa thuận tạm thời nhằm mục đích tránh gia hạn chính thức của giai đoạn chuyển tiếp. Điều này nghe có vẻ giống như một sự thỏa hiệp thực dụng đối với Brussels và London, đặc biệt là với cam kết của chính phủ Johnson không kéo dài thời gian chuyển đổi, và có thể khiến mọi thứ trở nên phức tạp đối với các quốc gia khác, bao gồm cả Nhật Bản. KHi giai đoạn chuyển tiếp chính thức kết thúc, EPA EU-Nhật Bản sẽ ngừng áp dụng đối với Vương quốc Anh, do đó yêu cầu hai bên phải tìm kiếm một thỏa thuận thay thế đúng hạn. Tuy nhiên, điều hiển nhiên là không có quốc gia nào muốn ký kết thỏa thuận thương mại dứt khoát với Anh mà không biết chắc về kết quả cuối cùng liên quan tới quan hệ đối tác EU-Anh.

Đại dịch COVID-19 hiện là một yếu tố mới ảnh hưởng đến các cuộc đàm phán EU-Anh. Nhiều người tin rằng thời hạn chuyển tiếp sẽ được kéo dài hơn. Dù lý do là gì thì việc gia hạn thời gian chuyển đổi là tin tốt cho các cuộc đàm phán Nhật Bản-Anh khi cho phép hai bên có nhiều thời gian thảo luận hơn. Tuy nhiên, sự bùng phát COVID-19 cũng đồng thời khiến chính phủ hai bên gặp khó khăn khi tiến hành đàm phán FTA.

Nguồn: The Diplomat

Từ khóa: Brexit, CPTPP, Hiệp định tự do thương mại, Khủng hoảng y tế