Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Chỉ mới vài tuần trôi qua kể từ khi thỏa thuận thương mại Mỹ - Trung Giai đoạn Một có hiệu lực, nhưng những tin tốt lành về tiến độ thực thi thỏa thuận đã hiện ra. Trung Quốc đã có những động thái triển khai các khoản mục trong hiệp định theo như lộ trình cam kết, và trong một số trường hợp còn diễn ra nhanh hơn cả dự kiến.

Trung Quốc đã nới lỏng các lệnh hạn chế nhập khẩu nông sản Mỹ, bao gồm khoai tây, gia cầm, thức ăn cho động vật. Trung Quốc cũng đã cấp phép cho các dịch vụ thanh toán điện tử của Mỹ hoạt động tại nước này sau nhiều lần trì hoãn, và đã ngừng áp thuế quan tăng cường lên một số mặt hàng nhập khẩu Mỹ, bao gồm các loại thịt heo, thịt bò, đậu nành, và các sản phẩm năng lượng.

Trung Quốc đã hoàn thành các cam kết này trong bối cảnh cả nước đang cả nước đang đối mặt với một cuộc khủng hoàng về y tế - đại dịch COVID-19. Ngay cả khi các quan chức Trung Quốc cấp cao đang dồn sức đối phó với cuộc khủng hoảng y tế, và nhiều nhân viên chính phủ không thể ra khỏi nhà, Trung Quốc vẫn cho thấy sự nghiêm túc trong việc thực thi các cam kết của thỏa thuận song phương.

Cột mốc đáng chú ý tiếp theo là vào giữa tháng 3, khi Trung Quốc ban hành một Kế hoạch Hành động về vấn đề Bảo vệ Tài sản Trí tuệ (IPR), nhằm tăng cường nỗ lực thực thi điều khoản IPR, cùng với những thời hạn cụ thể cho việc thực thi các cam kết IPR trong Thỏa thuận Giai đoạn Một. Dựa trên tiến độ hiện tại, ta có thể kỳ vọng các cam kết này sẽ được hoàn thành đúng thời hạn.

Tuy nhiên, những tin tốt có thể phải dừng lại tại đây. Mặc dù các điều khoản "quy tắc" trong hiệp định đang được thực thi một cách chân thành, Trung Quốc rõ ràng sẽ khó hoàn thành cam kết mua sắm 200 tỷ USD hàng nông sản, công nghiệp, năng lượng và dịch vụ Mỹ trong 2 năm tiếp theo. Ngay cả trong trường hợp khả quan nhất, việc đàm được mục tiêu này có vẻ cũng vô cùng khó khăn. Khi mà thiệt hại kinh tế từ đại dịch Corona vẫn chưa đạt đỉnh điểm, những cam kết của Trung Quốc ngày càng trở nên xa vời. Khi mà các nhà máy của Trung Quốc đang phải đóng cửa, hoặc hoạt động dưới công suất, các chuyên bay bị hủy, cảng biển đóng cửa, sức tiêu dùng suy yếu và người lao động không thể ra khỏi nhà, việc mua sắm hàng chục tỷ hàng hóa và dịch vụ Mỹ trong năm 2020 không phải là điều khả thi.

Đó là chưa kể đến tác động kinh tế của COVID-19 lên Mỹ một khi đại dịch bùng nổ tại nước này. Vẫn không rõ liệu các công ty Mỹ có thể cung cấp được hàng hóa và dịch vụ cho Trung Quốc theo đúng số lượng đã đề ra trong thỏa thuận nếu người lao động Mỹ không thể ra khỏi nhà, và các trang trại, công ty không thể hoạt động hết công suất.

Mặc dù hoan nghênh nỗ lực thực thi thỏa thuận của Trung Quốc, Đại diện Thương mại Mỹ Robert Lighthizer và Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp Sonny Perdue đã đưa ra thông điệp rõ ràng trong một tuyên bố hôm 25/2 rằng họ "kỳ vọng Trung Quốc sẽ hoàn thành đầy đủ tất cả các điều khoản của thỏa thuận". Sau khi trải qua một quá trình đàm phán căng thẳng kéo dài, cũng dễ hiểu khi chính phủ chịu áp lực phải hoàn thành thỏa thuận. Nhưng việc đặt ra những kỳ vọng phi thực tế trong bối cảnh khủng hoàng y tế toàn cầu sẽ không giúp cải thiện tình hình hơn chút nào. Sự ngờ vực giữa Mỹ và Trung Quốc có khả năng sẽ gia tăng, khiến cả thế giới lo ngại về sự sụp đổ của mối quan hệ thương mại song phương vừa định hình, trong một thời điểm mà nền kinh tế toàn cầu đang vô cùng mong manh dễ vỡ.

Mỹ và Trung Quốc cần nhận ra tình hình này và gửi một thông điệp đến thế giới rằng họ sẽ cùng nhau hợp tác để điều chỉnh lại những kỳ vọng đối với việc thực thi thỏa thuận. Đặc biệt, họ cần áp dụng Điều khoản 7.6.2 của hiệp định - với nội dung yêu cầu đàm phán lại "trong trường hợp xảy ra một thảm họa tự nhiên hoặc những sự kiện không lường trước, nằm ngoài tầm kiểm soát của các bên, khiến thời gian thực thi thỏa thuận bị kéo dài". Đại dịch Corona rõ ràng phù hợp với mô tả của điều khoản này. Nhưng có vẻ như hai bên đang muốn giữ thể diện, và không bên nào muốn đề cập đến điều khoản này. Hai nước nên từ bỏ sự bảo thủ này, và cùng nhau tuyên bố họ sẽ họp mặt lại vào thàng này (nếu cần thiết), để thảo luận về những thách thức đối với việc thực thi thỏa thuận, đặc biệt tập trung vào các cam kết mua sắm.

Sau cuộc đàm phán này, hai bên có thể ban hành một tuyên bố chung, thừa nhận rằng những diễn biến phức tạp hiện tại có thể ngăn chặn việc thực thi thỏa thuận đúng hạn, và họ sẽ tiếp tục giữ liên lạc để ứng phó với những diễn biến tiếp theo. Họ cũng có thể mạnh dạn mở rộng thời hạn thực thi hiệp định thêm 6 thàng - dời thời điểm hoàn thành mục tiêu mua sắm đến ngày 30 tháng 7/2020.

Một gợi ý cuối cùng liên quan đến vấn đề thuế quan: Mặc dù một số chuyên gia ủng hộ việc Mỹ và Trung Quốc tháo gỡ các mức thuế quan đã áp nhằm giải nhiệt cho nền kinh tế toàn cầu, Bộ trưởng Bộ Ngân Khố Mỹ Steve Mnuchin đã tuyên bố rõ vào đầu tuần này rằng nước Mỹ "không cân nhắc đến khả năng này trong thời điểm hiện tại".

Nhưng sẽ hợp lý nếu hai bên bắt đầu với việc thu hẹp phạm vi áp thuế. Mỗi nước có thể ưu tiên giảm thuế quan cho những sản phẩm thiết yếu đối với người dân nước họ, nhằm hỗ trợ người dân trước sự bùng nổ của đại dịch. Danh mục sản phẩm có thể bao gồm hàng y tế, tẩy rửa, chăm sóc sức khỏe, cũng như những mặt hàng có thể giúp người lao động và doanh nghiệp chống chọi với tác động của đại dịch. Điều này sẽ giúp giảm áp lực, đặc biệt là cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ, những đối tượng bị ảnh hưởng nhiều nhất tại Trung Quốc, cũng như tại Mỹ một khi đại dịch lan rộng.

Nguồn: The Hill

Từ khóa: Corona, khủng hoàng kinh tế, hiệp định tự do thương mại, chiến tranh thương mại Mỹ Trung