Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) đang quyết tâm hoàn tất Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) – dự kiến sẽ là một hiệp định tự do thương mại (FTA) lớn nhất thế giới.

Vòng đàm phán gần nhất đã được tổ chức vào ngày 4/11/2019, trong lúc diễn ra hội nghị thượng đỉnh RCEP lần thứ 3 tại Bangkok. Trong những vòng đàm phán, 15 trong số 16 quốc gia liên quan đã hoàn tất “văn kiện đàm phán cơ bản”, và lần ký kết chính thức dự kiến sẽ diễn ra trong năm 2020.

Động lực hoàn tất bản thỏa thuận đang tăng lên cấp bách đối với ASEAN bởi các nước thành viên của nó đang phải gánh chịu ảnh hưởng kinh tế từ cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung. Với vai trò đối phó với chủ nghĩa bảo hộ, thỏa thuận RCEP có thể mang lại lợi ích cho các nước mong muốn ổn định nền kinh tế trong tình hình bất ổn đang diễn ra.

Sơ lược về RCEP

Được đề xuất bởi ASEAN vào năm 2012, việc ký kết hiệp định RCEP sẽ củng cố vai trò then chốt của khối này trong việc thúc đẩy hội nhập khu vực. Thỏa thuận thương mại tự do được đề xuất sẽ kết nối các nước thành viên ASEAN với 6 đối tác FTA của nó – bao gồm Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia, New Zealand, và Ấn Độ. Tuy nhiên, Ấn Độ gần đây đã rút khỏi RCEP với lý do lo sợ rằng thị trường này sẽ tràn ngập trong hàng tiêu dùng Trung Quốc cũng như nông sản New Zealand và Australia.

RCEP được cho là một thỏa thuận thương mại nhìn xa trông rộng. Trái ngược với các luật lệ của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), thỏa thuận này có sự cân bằng giữa cam kết “WTO nâng cao” về việc hạ thấp các rào cản thương mại ở biên giới và điều khoản “WTO tăng cường” về việc giải quyết các vấn đề pháp lý sau biên giới. Do đó, thỏa thuận RCEP đặt mục tiêu đạt được một mối quan hệ đối tác kinh tế toàn diện đề cập đến một loạt các vấn đề như thương mại, đầu tư, hợp tác công nghệ, quyền sở hữu trí tuệ, cạnh tranh, thương mại điện tử, giải quyết tranh chấp, và nhiều cái khác.

Tác động lên thương mại và chuỗi cung ứng trong ASEAN

Hiện tại, ASEAN đang có vô số “+1” thỏa thuận thương mại với các đối tác FTA. Để có thể đưa ra những cam kết tiếp cận thị trường và đầu tư cụ thể, RCEP sẽ đơn giản hóa các quy tắc và thủ tục cho từng FTA chỉ trong một thỏa thuận duy nhất và xóa bỏ những thiếu hiệu quả trong thương mại hiện có. Việc này sẽ giải quyết một vấn đề có-thể-gọi-là “bát mì” khi mà ASEAN phải liên quan đến quá nhiều FTA cùng những luật lệ khác nhau với từng quốc gia.

RCEP có khả năng mang cơ hội khổng lồ đến với các nước tham gia bởi theo dự kiến, thỏa thuận này sẽ bao gồm khoảng 45% dân số thế giới (3.4 tỷ) và 1/3 sản phẩm quốc nội toàn cầu (GDP) (khoảng 20 nghìn tỷ đô). Hơn nữa, khối này chiếm đến 10 nghìn tỷ đô tổng thương mại và 26% dòng chảy đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI).

RCEP sẽ hạ thấp rào cản thương mại và thúc đẩy tiếp cận thị trường cho hàng hóa và dịch vụ, thu hút những công ty nước ngoài mong muốn mở rộng sang một ASEAN hội nhập hơn. Việc này sẽ nâng cao tính minh bạch trong thương mại và đầu tư, cũng như tạo điều kiện cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) của ASEAN tham gia vào chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu – theo Ban Thư ký ASEAN, các SME ở ASEAN đang sử dụng từ 52% đến 97% tổng lao động.

Tương tự như trên, hợp tác công nghệ với các nước công nghiệp hóa tiên tiến như Nhật Bản, Hàn Quốc, New Zealand, và Australia sẽ hỗ trợ các SME của ASEAN trong việc phát triển các sản phẩm tốt hơn và cạnh tranh hơn – ngành dịch vụ viễn thông và ngành nông nghiệp nhiều khả năng sẽ bùng nổ với các doanh nghiệp cạnh tranh trong khu vực.

Đông Nam Á là một trong những khu vực có mức thương mại nội ngành – thương mại giữa các sản phẩm giống nhau cùng thuộc một ngành công nghiệp – cao nhất trên thế giới, chủ yếu nhờ vào lĩnh vực điện tử đang phát triển mạnh mẽ cùng các chuỗi cung ứng được thiết lập kĩ càng. RCEP sẽ thúc đẩy xu hướng này bằng cách cắt giảm thuế quan và ứng dụng các cải tiến mới để tạo ra giá trị gia tăng cho những sản phẩm địa phương.

RCEP sẽ mang lại lới ích cho các nước ASEAN như thế nào?

Singapore

Qúa trình hội nhập sâu rộng này dự kiến sẽ mang lại lợi ích cho Singapore với tư cách là nước đóng vai trò quan trọng trong thương mại và chuỗi cung ứng của khu vực ASEAN. Tuy nhiên, RCEP có thể sẽ không ảnh hưởng nhiều đến thương mại của Singapore trong ngắn hạn. Nước này đã ký kết hiệp định song phương với tất cả các đối tác không thuộc ASEAN, chẳng hạn như Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia, New Zealand, và Trung Quốc. Không những thế, bất kì sự cắt giảm thuế quan có giá trị nào đối với các mặt hàng xuất khẩu chủ chốt nhiều khả năng chỉ được thực thi qua nhiều giai đoạn trong nhiều năm. Một lần nữa, rất khó để xuất khẩu có thể tăng trưởng mạnh mẽ trong ngắn hạn.

Thái Lan

Thái Lan – đất nước có lượng hàng xuất khẩu chiếm đến 70% GDP – có thể hưởng lợi từ RCEP do nền kinh tế nước này sẽ hội nhập sâu rộng hơn với chuỗi cung ứng cùng các thị trường lớn hơn ở châu Á-Thái Bình Dương. Các nhà xuất khẩu Thái Lan có thể hưởng lợi về thương mại, giá trị gia tăng, và đổi mới, còn các nhà sản xuất cũng có thể mua được nguyên liệu thô rẻ hơn từ một nguồn lớn hơn.

Philippines

RCEP sẽ mở ra thị trường dành cho 92% số sản phẩm được sản xuất bởi Philippine. Con số này bao gồm cả ngành thuê ngoài quy trình kinh doanh. Ngoài ra, nhân viên dịch vụ tại Philippine, như thủy thủ, giáo viên, lập trình viên IT, và kiến trúc sư có thể hưởng lợi đến từ nhu cầu dành cho nhân viên dịch vụ của các nước như Nhật Bản và Hàn Quốc.

Indonesia

Tương tự như vậy, Indonesia – nền kinh tế lớn nhất trong ASEAN – sẽ hưởng lợi từ tăng trưởng trong tiếp cận thị trường, đầu tư, và cơ hội tham gia vào chuỗi cung ứng khu vực. Đổi lại, những tiến bộ này sẽ dẫn đến tăng trưởng trong xuất khẩu – yếu tố quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của một quốc gia. Giữa cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung, chính phủ nước này đang ưu tiên hoàn tất các thỏa thuận thương mại với nhiều quốc gia và tổ chức khác nhau để thúc đẩy xuất khẩu.

Malaysia

Phần lớn thương mại của Malaysia là với các nước thành viên của RCEP, và thỏa thuận này sẽ mang lại cho các doanh nghiệp và người tiêu dùng Malaysia nhiều cơ hội thương mại và hợp tác hơn. Những doanh nghiệp chuyên về các ngành như viễn thông, ngân hàng và tài chính, và tư vấn sẽ hưởng lợi từ việc mở rộng hợp tác. Các doanh nghiệp Malaysia cũng sẽ tiếp cận nhiều hơn với nguồn nguyên liệu thô chất lượng với giá cả cạnh trạnh.

Việt Nam

Thỏa thuận RCEP sẽ mang đến cho các doanh nghiệp Việt Nam cơ hội thúc đẩy xuất khẩu, tham gia vào chuỗi giá trị mới, và thu hút nhiều đầu tư nước ngoài hơn. Việc cắt giảm thuế nhập khẩu sẽ mở ra nhiều cơ hội mới dành cho sản phẩm trong các lĩnh vực chính của nước này như viễn thông, CNTT, dệt may và giày dép, và nông nghiệp – tất cả lĩnh vực này đều đang tiếp tục tăng trưởng trong doanh thu xuất khẩu.

Các nền kinh tế nhỏ hơn trong ASEAN

Hiệp định này cũng sẽ tạo điều kiện cho các nền kinh tế nhỏ hơn trong ASEAN – như Lào, Myanmar, Brunei, Campuchia – để củng cố lại các FTA của chúng, cũng như giảm đi khoảng cách phát triển giữa các nước thành viên ASEAN với nhau.

Thay đổi viễn cảnh cho doanh nghiệp trong khu vực

Cuối cùng, nếu như không có văn bản chính thức, rất khó để xác định mức độ chuyển đổi của khu vực dưới ảnh hưởng của thỏa thuận RCEP. Chúng ta vẫn phải chờ xem liệu RCEP sẽ tạo ra một hệ thống thương mại dựa vào luật lệ giúp giao dịch trở nên công bằng và sâu rộng hơn – đóng vai trò như tiền thân của một thị trường đơn lẻ - hay nó sẽ chỉ đơn thuần là một bản nâng cấp khiêm tốn của các bản thỏa thuận hiện có.

Tương tự như vậy, chúng ta cũng không thể chắc chắn liệu RCEP sẽ phù hợp với dự định của ASEAN hay là nó sẽ thay bằng việc thúc đẩy Hán hóa – sự lan rộng ảnh hưởng từ Trung Quốc - trong Đông Nam và Đông Á. Đến hiện tại, RCEP đang là một dự án dẫn dắt bởi ASEAN và nguyên lý ‘Các Nguyên tác Hướng dẫn và Mục tiêu Đàm phán Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực’ của khối này một lần nữa công nhận “Vị trí trung tâm của ASEAN” trong suốt quá trình đàm phán.

Tuy nhiên, nếu những luật lệ và quy trình của RCEP không đủ nghiêm ngặt, nó có thể khiến những nước khác đi sâu hơn vào quỹ đạo của Trung Quốc, đưa cho Trung Quốc đòn bẩy đàm phán đáng kể so với các đối tác của nó, và tạo điều kiện cho Trung Quốc và các doanh nghiệp nhà nước (SOE) của nó ngồi vào vị trí bá chủ trong thương mại khu vực.

Một mình Trung Quốc đã trở thành đối tác thương mại lớn nhất ASEAN. Tổng thương mại đã tăng trung bình 10% mỗi năm kể từ năm 2009, và tổng giá trị lên đến 483 tỷ đô vào năm 2018.

Quyết định không tham gia của Ấn Độ sẽ là một yếu tố khác tác động đến bản chất Hán hóa có thể có trong RCEP, bởi việc rút 1.3 tỷ dân khỏi hiệp định có thể làm tăng sức ảnh hưởng của Trung Quốc – một viễn cảnh mà các nước thành viên khác không hề muốn xảy ra. Sự vắng mặt của Ấn Độ cũng sẽ làm giảm tham vọng mở rộng sang khu vực Ấn Độ - Thái Bình Dương của ASEAN.

Nguồn: ASEAN Briefing

Từ khóa: Hội nhập kinh tế, tự do thương mại, RCEP