Cơ quan trọng yếu của WTO có thể bị vô hiệu hóa từ ngày 11 tháng 12

29.11-11

Khi Hoa Kỳ ngăn quá trình bổ nhiệm thành viên mới cho Cơ quan phúc thẩm, số lượng thành viên của cơ quan này có thể chỉ còn một người.

Theo lời đại sứ thương mại các nước, cơ quan đảm nhiệm vai trò giải quyết tranh chấp toàn cầu của WTO có thể ngừng hoạt động từ ngày 11 tháng 12 năm nay khi xứ cờ hoa tiếp tục từ chối cử thẩm phán cho Hội đồng phúc thẩm giải quyết tranh chấp.

Trong suốt 2 năm qua, Mỹ liên tục chặn quá trình cử thành viên mới cho Cơ quan phúc thẩm giải quyết tranh chấp WTO (AB) – cơ quan có tiếng nói cuối cùng đối với các tranh cãi thương quốc tế. Số lượng thành viên của AB sẽ giảm xuống chỉ còn 1 thành viên so với quy định 7 thẩm phán đương nhiệm từ ngày 11 tháng 12.

Kết quả là, yêu cầu phải có đủ 3 thẩm phán để giải quyết các vụ kiện thương mại giữa các thành viên WTO không thể thực hiện được. Hai thẩm phán của Cơ quan Phúc thẩm - Thomas Graham (Hoa Kỳ) và Ujal Singh Bhatia (Ấn Độ) sẽ về hưu từ ngày 11 tháng 12 năm nay sau khi kết thúc nhiệm kỳ 4 năm, thành viên còn lại Hong Zhao (Trung Quốc) sẽ nối bước 1 năm sau đó.

Vai trò của Hoa Kỳ

Nhiều nỗ lực đã được thực hiện nhằm hỗ trợ 2 thành viên sắp rời nhiệm sở cùng thẩm phán còn lại giải quyết 13 vụ việc đang trong quá trình xem xét tại AB. Washington đã liên tục phàn nàn về cơ chế hoạt động của AB, nhấn mạnh rằng cơ quan này đã không tuân thủ những quy định được đề ra trong hệ thống giải quyết tranh chấp WTO.

Ví dụ, xứ cờ hoa cáo buộc AB thuờng xuyên vi phạm thời gian đưa ra phán quyết cuối cùng (thời gian yêu cầu là 90 ngày). Washington cũng chỉ trích AB về việc đưa ra những giải thích sai lầm liên quan đến luật áp dụng trong nhiều vụ kiện thương mại.

Trong nhiều phàn nàn được nêu ra vào hôm thứ Sáu (ngày 22 tháng 11), Hoa Kỳ nêu ra quan ngại liên quan đến thu nhập của các thành viên cơ quan Phúc thẩm WTO. Đại diện thương mại Mỹ Dennis Shea đặt câu hỏi khi lương trả cho thẩm phán của AB không đúng với quy định của WTO; tuy nhiên cáo buộc này – theo bà Shea- không nhắm vào bất kỳ cá nhân cụ thễ nào.

Nội dung chính chỉ trích của Hoa Kỳ liên quan đến đến việc các thành viên hiện hữu hoặc đã về hưu của AB thường yêu cầu khoản thu nhập cao hơn những gì đã được cam kết bởi các quốc gia trong tổ chức. Theo lời phía Mỹ, phí trả cho các thẩm phán mang tính liên tục và ở mức rất cao – hơn 300,000 franc Thụy Sĩ (300,720 USD) mỗi năm mặc dù họ chỉ làm bán thời gian cũng như chỉ phán quyết được từ 5 đến 6 vụ việc trong một năm.

Mỹ, Trung bất đồng

Nhiều quốc gia thành viên WTO gồm Liên minh châu Âu và Trung Quốc bất đồng sâu sắc về quan ngại nêu trên từ phía Mỹ. Ví dụ, EU cho rằng thật khôi hài khi phía Mỹ liên tục nói về thu nhập của các thẩm phán AB nhưng lại từ chối bổ nhiệm mới thành viên mới cho cơ quan này. Theo lời một đại sứ thương mại giấu tên, những quan ngại của Hoa Kỳ là vô căn cứ khi tiền lương của đội ngũ thẩm phán Cơ quan phúc thẩm WTO vẫn không thay đổi kể từ khi tổ chức này thành lập vào năm 1995.

Trung Quốc cũng nhận định những cáo buộc từ Mỹ đã biến AB từ một “cơ quan được kính trọng trong hệ thống WTO” trở thành “một tổ chức đầy vấn đề”, đồng thời chỉ ra rằng thu nhập của các thẩm phán AB thấp hơn nhiều so với những đồng nghiệp của họ tại các cơ quan tài phán quốc tế khác.

Nhằm giải toả quan ngại từ xứ cờ hoa, chủ tịch cơ quan giải quyết tranh chấp WTO – ông David Walker – đại sứ New Zealand, với vai trò điều phối viên giữa các quốc gia đã chuẩn bị một bản đề xuất các cải cách đối với cơ quan giải quyết tranh chấp WTO.

Vậy nhưng Hoa Kỳ đã phản đối những đề xuất của Walker viện lý do các quan ngại cơ bản của họ đã không được tính đến.

Vào ngày 12 tháng 11, Hoa Kỳ tiếp tục chặn việc thông qua ngân sách hai năm cho AB, lấy lý do có nhiều điểm bất thường trong việc phân bổ ngân sách cho AB, cũng như hành vi chi dùng không phù hợp đối với quỹ chung do các quốc gia thành viên WTO đóng góp.

giữa các Bộ trưởng thương mại vào ngày 5 tháng 11 năm nay tại Thượng Hải, Ấn Độ nêu quan ngại rằng “mặc dù đã có nhiều cuộc tiếp xúc với cường độ cao trong suốt gần 2 năm qua, lời giải cho những bế tắc liên quan đến AB vẫn không rõ ràng, và vì vậy, vào tháng sau, cơ quan này sẽ gần như bị vô hiệu.

Vì lý do đã nêu, các nước cần đặt ưu tiên khôi phục lại hệ thống giải quyết tranh chấp trong WTO. Đồng thời, trong thời gian tới, chúng ta cũng cần quan tâm đến những quan ngại của phần lớn thành viên trong tổ chức cũng như nỗ lực gấp đôi để đưa ra được một nghị trình bao trùm, minh bạch, và có tính định hướng phát triển”

Nguồn: The Hindu Business Line

Từ khóa: Hoa Kỳ, Cơ quan phúc thẩm WTO, thẩm phán, ngân sách