Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Việt Nam khó giành được chiến thắng trong một cuộc chiến thương mại, ngay cả khi các doanh nghiệp đang trao cơ hội.

Động cơ tăng trưởng của Việt Nam đến từ một tầng lớp trung lưu trẻ và đang phát triển, một loạt các hiệp định thương mại tự do và một nền công nghiệp sản xuất đang bùng nổ. Các doanh nghiệp từ Alphabet của Google Google đến Crate & Barrel Holdings đang xếp hàng để đầu tư vào Việt Nam khi các chuỗi cung ứng dịch chuyển từ nước láng giềng Trung Quốc, vốn là công xưởng của thế giới trong suốt hai thập kỷ qua.

Nhưng kỳ vọng đang bắt đầu vượt xa thực tế. Ngày càng có nhiều doanh nghiệp phàn nàn về việc các cảng và đường xá bị tắc nghẽn, chi phí đất đai và lao động tăng vọt, và các quy định không được nới lỏng đủ nhanh. Tapestry, chủ sở hữu của các thương hiệu Coach and Kate Spade, đã than phiền rằng việc đầu tư cơ sở hạ tầng không đủ, khiến một số container phải neo lại trên tàu (vì cảng không đủ kho bãi). Eclat Textile, một nhà cung cấp cho Nike, cho biết họ đang nhắm tới các nước khác, ngoài Việt Nam, đặc biệt là các nước có chi phí sản xuất rẻ hơn.

Gerry Mattios, phó giám đốc của Bain&Co tại Singapore, nhận định nếu Việt Nam không thể đẩy nhanh tiến độ thu hẹp khoảng cách cơ sở hạ tầng, thì nước này có nguy cơ đánh mất vị thế “Trung Quốc thu nhỏ”, vốn dĩ thu hút rất nhiều khách hàng cung cấp sản phẩm đồ chơi của Bain & Co kể từ năm 2015. Nếu chi phí sản xuất tiếp tục tăng và không đủ tạo ra lợi nhuận, các nhà sản xuất sẽ tính đến Sri Lanka hoặc Campuchia, ông nói.

Hiện tại, lượng tiền đổ vào Việt Nam vẫn tiếp tục tăng. Trong 8 tháng đầu năm, tổng số vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đã giải ngân tăng 6,3% so với cùng kỳ năm 2018, lên 12 tỷ USD, theo số liệu của chính phủ Việt Nam, với số dự án đăng ký mới tăng mạnh 25 %, lên 2.406 dự án.

Cơ sở hạ tầng là thách thức lớn đối với Việt Nam, đặc biệt là tại các cảng biển. Trung Quốc tuyên bố sở hữu 6 trong số 10 cảng hàng đầu về lưu lượng container trên thế giới - bao gồm Thượng Hải ở vị trí số 1 - trong khi Việt Nam có hai cảng lớn nhất là cảng biển Hồ Chí Minh và cảng Cái Mép, lần lượt xếp thứ 25 và 50.

Việt Nam chỉ chiếm 2,5% lưu lượng container toàn cầu trong năm 2017, so với mức 40% của Trung Quốc.

Năng lực vận chuyển container sẽ cần tăng trưởng gần gấp đôi tốc độ hiện tại là 10-12%, đồng thời, các hoạt động giao nhận và vận chuyển hàng hóa của bên thứ ba cũng phải tăng gấp đôi, để theo kịp nhu cầu mới.

Chính phủ Việt Nam ước tính sẽ tốn khoảng 80 - 100 nghìn tỷ đồng (3,44 - 4,31 tỷ USD) để phát triển các cảng. Các dự án cảng biển lớn – gồm xây các cảng mới hoặc cải tạo các cảng cũ - vẫn chưa có kết quả.

Sự tắc nghẽn tại các cảng thường có nghĩa là chi phí tồn kho tăng lên, và dây chuyền sản xuất ít đa dạng hơn, vì sẽ không phù hợp với các loại hàng hóa cần vận chuyển nhanh (như thực phẩm tươi sống). Giải pháp được đưa ra là phải đầu tư lớn cho kho bãi, cảng biển, nhà ga đường sắt và kho container nội địa.

Nhu cầu chắc chắn đang tăng lên. Hơn 530 triệu tấn hàng hóa đã được vận chuyển qua cảng biển Việt Nam vào năm ngoái, tăng 20% ​​so với một năm trước đó, theo Cục Hàng hải Việt Nam. Khối lượng hàng hóa xuất khẩu được xử lý tăng 15%, lên tới 142,8 triệu tấn. Và 18,1 triệu TEU container đã được vận chuyển vào năm ngoái, tăng 26% so với năm ngoái.

“Với tình hình hiện tại, Việt Nam chắc chắn không thể đáp ứng nhu cầu của những công ty muốn chuyển đến,” theo Tsai Wen Jui, chủ tịch nhà sản xuất yên xe đạp DDK Group có trụ sở tại Đài Loan.

Ngay cả khi chỉ 5% các công ty Đài Loan ở Trung Quốc chuyển đến Việt Nam, cơ sở hạ tầng ở Việt Nam vẫn sẽ bị quá tải, ông nói.

DDK Group đã liên doanh với Becamex IDC do Warburg Pincus hậu thuẫn để quản lý một khu đất công nghiệp rộng 200 mẫu tại tỉnh Bình Dương dành riêng cho các công ty Đài Loan. Mặc dù Tsai nói rằng ông hài lòng với chất lượng của những con đường bên trong khu công nghiệp, ông vẫn than phiền về việc thiếu đường cao tốc để đối phó với tình trạng giao thông ngày càng tắc nghẽn.

Giá đất cũng là một hạn chế, Tsai nói. Chi phí đất đai tại khu công nghiệp Bàu Bàng đã tăng gấp đôi lên 80 đô la Mỹ mỗi mét vuông so với ba năm trước. Giá đất tại một số khu công nghiệp ở tỉnh Bình Dương đã tăng lên 150 đô la Mỹ mỗi mét vuông, từ mức 65 đô la Mỹ năm 2016, Tsai cho biết.

Không chỉ có Bình Dương rơi vào cơn sốt đất. Giá cho thuê bất động sản công nghiệp đã tăng gấp đôi so với cùng kỳ trong nửa đầu năm 2019 ở nhiều tỉnh thành, trong đó có 54,6% ở Bình Dương và 31,1% tại Tây Ninh, tỉnh nằm phía tây bắc thành phố Hồ Chí Minh. Tại Hải Dương, tỉnh nằm phía đông Hà Nội, giá cho thuê đã tăng 29,4%, theo số liệu được thu thập bởi nhà cung cấp dịch vụ bất động sản Savills. Tỷ suất sử dụng ở những khu vực này cũng tăng vọt, khiến mức giá cho thuê ở tỉnh Tây Ninh tăng 63,6%, dữ liệu cho biết.

Chi phí nhà chung cư ở Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh cũng đã tăng: tại Hà Nội, giá nhà chung cư trong quý II/2019 đã tăng 20% so với cùng kỳ năm trước; tại thành phố Hồ Chí Minh, mức tăng là 4%.

Việt Nam cũng đã đạt những bước tiến trong thước đo Chỉ số Thuận lợi Kinh doanh của Ngân hàng Thế giới và Chỉ số cạnh tranh của Diễn đàn Kinh tế Thế giới. Đó là nhờ vào quá trình cải cách đầu tư, tư nhân hóa các thực thể nhà nước và các chính sách thương mại tự do của Việt Nam trong thời gian qua.

Các doanh nghiệp phản bác rằng, vẫn còn một chặng đường dài để Việt Nam thoát khỏi tình trạng tham nhũng, và mạng lưới quan liêu có thể gây khó khăn cho những doanh nghiệp bên ngoài.

Việt Nam đạt 33 điểm trên thang điểm từ 0 đến 100 - với 0 là “rất tham nhũng” và 100 là rất “trong sạch” - trong Chỉ số tham nhũng hàng năm của Tổ chức Minh bạch Quốc tế năm 2018. Số điểm trên đã thay đổi rất ít kể từ năm 2015, nói lên một điều rằng chính phủ Việt Nam đang đạt tiến bộ rất chậm chạp trong công tác phòng chống tham nhũng, mặc dù đã có một chiến dịch dẹp trừ tham nhũng rất mạnh tay trong thời gian gần đây, theo nhóm phân tích.

Việt Nam đang có lợi thế về nhân khẩu học. Theo số liệu từ Phòng Dân số Liên Hợp Quốc, tỷ lệ dân số trong độ tuổi lao động ở Việt Nam – tức những người từ 15 đến 64 tuổi - sẽ vượt xa mức trung bình trên toàn châu Á và trên toàn thế giới cho đến năm 2025. Chính phủ cam kết nâng cao kỹ năng cho người lao động, từ các trường học đến các nhà máy.

Tuy nhiên, rất khó để Việt Nam cung ứng lao động có trình độ cao cho các công ty công nghệ đang dịch chuyển, kể cả khi cải thiện quá trình đào tạo, theo Huang Yung Cheng, Chủ tịch Hội đồng Thương mại Đài Loan tại tỉnh Bắc Ninh cho biết. Và tham nhũng công khai vẫn là một mối lo cho doanh nghiệp.

Các công ty Đài Loan cho biết họ cần thêm từ 20% đến 30% công nhân để đáp ứng các nhu cầu sản xuất, theo biên bản cuộc họp ngày 21 tháng 8 giữa các công ty Đài Loan và chính quyền Bình Dương được đăng lên trang web của chính phủ. Cuộc chiến cạnh tranh nhân lực chất lượng cao có nghĩa là chi phí lao động cao hơn, trong đó tiền lương cho các ứng viên thành thạo tiếng Quan Thoại tăng khoảng 60% mỗi năm ở Bình Dương.

Nhìn rộng hơn, mức lương tối thiểu của Việt Nam năm 2018 ở mức 180 đô la Mỹ một tháng, thấp hơn nhiều so với ở Thái Lan (274 đô la Mỹ) và cạnh tranh với Campuchia (170 đô la Mỹ), theo Suan Teck Kin và Manop Udomkerdmongkol, nhà phân tích tại United Overseas Bank. Mức lương tối thiểu của Campuchia đã tăng lên 182 đô la Mỹ vào đầu năm 2019, và dự kiến sẽ tiếp tục tăng trong thời gian tới.

“[Việt Nam] khó có thể sánh được với Trung Quốc đại lục về lực lượng lao động, lực lượng tiêu dùng và/hoặc cơ sở hạ tầng,” ông Sean King, phó chủ tịch cấp cao của Park Strategies LLC cho biết. “Hơn nữa, tỷ lệ năng suất của Việt Nam thấp hơn 25-30% so với tỉ lệ năng suất của Trung Quốc. Nói tóm lại, không nơi nào có thể thay thế Trung Quốc đại lục.”

Nguồn: South China Morning Post

Từ khóa: Thương chiến, Mỹ-Trung, Việt Nam, cơ hội vàng, cơ sở hạ tầng, theo kịp