Brexit không thỏa thuận: EU và Anh Quốc đã sẵn sàng đối mặt?

brexit1611

Thủ tướng Anh Boris Johnson đã yêu cầu các bộ trưởng và quan chức chính phủ tiến hành các bước chuẩn bị “hết tốc lực” cho một Brexit không thỏa thuận, một quyết định làm rối loạn thị trường tiền tệ và doanh nghiệp – và khiến các lãnh đạo bên phía EU hoang mang rằng liệu ông Boris có đang bốc phét.

Tuyên bố của tân thủ tướng về việc nước Anh sẽ rời khỏi EU vào ngày 31/10, bất chấp đạt được thỏa thuận hay không thỏa thuận, đồng nghĩa với việc cả hai bên đã đứng rất gần bờ vực của mối quan hệ, mở ra một viễn cảnh thuốc men thiếu hụt, các chuyến bay bị gián đoạn, và hàng dài xếp hàng làm thủ tục xuất nhập cảnh tại biên giới.

Để nhấn mạnh thêm quyết tâm của Anh, Bộ trưởng tài chính Sajid Javid trong tuần qua cũng đã thông báo sẽ chi thêm 1 tỷ Bảng Anh để chuẩn bị cho Brexit không thỏa thuận – nâng số tiền mà chính phủ Anh đã chi cho Brexit tính đến nay là 4.2 tỷ Bảng Anh.

Ủy ban châu Âu khẳng định không có kế hoạch đàm phán lại thỏa thuận từ giờ cho đến 31/10, nhằm ngăn không cho phe ủng hộ Brexit có được một cú đáp “êm ái”.

Các quan chức EU tính toán, một sự ra đi trong hỗn loạn sẽ khiến các nhà đàm phán của Anh quay trở lại Brussel từ 1/11 để tìm cách duy trì tính liên tục cho doanh nghiệp.

Dưới đây là các tác động lớn nhất mà một viễn cảnh Brexit không thỏa thuận đem lại, theo đánh giá của tờ Financial Times.

Dòng chảy dữ liệu

Một lượng khổng lồ dữ liệu số cá nhân của công dân EU và Anh đang được các doanh nghiệp và các cơ quan công quyền chuyển đổi qua lại hàng ngày giữa hai miền.

Trong trường hợp ra đi không thỏa thuận, tính pháp lý của việc chuyển đổi dữ liệu sẽ bị đặt dấu chấm hỏi, gây ảnh hưởng cho các doanh nghiệp, bao gồm các tập đoàn công nghệ, các công ty chăm sóc sức khỏe, hay bất kỳ dịch vụ nào khác có liên quan đến khách hàng EU.

Sự gián đoạn trong việc trao đổi dữ liệu sẽ là một rào cản lớn cho thương mại và, trong tình huống tệ nhất, có thể buộc các công ty Anh phải dừng các hoạt động tại EU.

Một hệ thống các điều khoản giao kèo mà Brussels đưa ra, cho phép các công ty không thuộc EU có thể tiến hành chuyển đổi dữ liệu miễn là tuân thủ luật pháp EU, có thể cung cấp một giải pháp thay thế.

Các doanh nghiệp lớn với các bộ phận pháp lý chuyên nghiệp đã dự đoán trước về một tình huống ra đi trong hỗn loạn có thể cũng đã tham gia các biện pháp thay thế như trên. Nhưng CBI, hiệp hội doanh nghiệp Anh, đã cảnh báo các doanh nghiệp với quy mô nhỏ và vừa thì có ít thông tin về tác động từ Brexit cứng, cũng như không có kịch bản dự phòng để đối phó.

Về dài hạn, Anh Quốc nói rằng nước này muốn ký kết một hiệp định về di chuyển dữ liệu với EU, giúp Anh Quốc được đối đãi như thể vẫn là một thành viên của EU. Chỉ có trên đầu ngón tay các thỏa thuận “tương thích” giữa EU với các nước thứ ba, nhưng quan chức Brussel đã cảnh báo có thể mất “nhiều năm” để có thể đi đến một thỏa thuận như vậy.

Nhận định: Cả Anh và EU đều đối mặt thiệt hại như nhau

Dịch vụ tài chính

Nếu như Brexit không thỏa thuận, khu vực dịch vụ tài chính sinh lợi của Vương Quốc Anh sẽ mất đi “tấm giấy thông hành” – cho phép các doanh nghiệp có trụ sở ở Anh quyền được hoạt động trong thị trường chung EU.

Viễn cảnh gián đoạn thị trường trên diện rộng sau một Brexit cứng đồng nghĩa với việc dịch vụ tài chính sẽ là một trong số ít các lĩnh vực mà các nhà điều hành như Ngân hàng Trung ương châu Âu và Ngân hàng Trung ương Anh phải hợp tác để phòng tránh rủi ro trước khi điều đó diễn ra.

Trong khi các công ty đang chịu gánh nặng phải chuẩn bị cho kịch bản không thỏa thuận, Brussels đã tiến hành các bước dự phòng quan trọng.

Các biện pháp trên bao gồm: quyền tiếp cận tạm thời các cơ quan thanh toán bù trừ hoạt động ở Anh đến tháng 3/2020, các trung tâm lưu ký chứng khoán trong 18 tháng, và 6 tháng để thay đổi các hợp đồng chứng khoán phái sinh OTC.

Bản thân các tập đoàn dịch vụ tài chính cũng đối mặt với vấn đề hậu cần gai góc trong ngày nước Anh rời EU. Ngày 31/10 rơi vào thứ Năm, có nghĩa là các doanh nghiệp Anh sẽ đối mặt khó khăn khi phải chuyển đổi hệ thống sử dụng để báo cáo giao dịch giữa tuần – mặc dù nhiều nước EU có ngày nghỉ vào 1/11.

Trong dài hạn, có hay không có thỏa thuận ly hôn, thì London vẫn sẽ phải nỗ lực để có được quyền tiếp cận thị trường hạn chế thị trường EU sau Brexit. Sẽ có lợi cho các doanh nghiệp không thuộc EU nếu ủy ban châu Âu quyết định rằng các quy định tài chính của nước Anh tương thích với các quy định của Brussels.

Nhưng thậm chí có là như vậy, khu vực tài chính của Anh cũng sẽ không thể tiếp cận sâu thị trường EU như khi Anh còn lại 1 thành viên của khối – và tính tương thích có thể được Ủy ban châu Âu rút lại bất kỳ lúc nào mà không cần báo trước.

Nhận định: Kinh tế Anh sẽ bị gián đoạn nhiều hơn trong lĩnh vực này.

Hải quan

Anh Quốc sẽ không còn là thành viên của liên minh hải quan EU nếu như Brexit không thỏa thuận diễn ra, nghĩa là các công ty Anh sẽ phải điền tờ khai hải quan, thay đổi nhãn dán trên hàng hóa thực phẩm và phải tiến hành kiểm dịch đối với hàng hóa liên quan đến động vật.

Một chiến dịch truyền thông ở Anh đã được phát động để cung cấp thông tin cho doanh nghiệp về những gì họ cần phải chuẩn bị.

Nhưng các doanh nghiệp Anh đã chỉ trích chính phủ vì thiếu thông tin về các biện pháp chuẩn bị cho tình huống nguy cấp, ví dụ như làm thế nào để đối phó với các thay đổi thuế quan, hay các thủ tục kiểm tra hải quan sẽ vận hành như thế nào tại biên giới với Ireland. Hiện đang có một đường biên giới vô hình giữa phía Bắc và phía Nam, nhưng một sự ra đi không thỏa thuận có thể đồng nghĩa với việc đường biên giới cứng sẽ quay trở lại.

Sam Lowe, thành viên nghiên cứu cấp cao tại Trung tâm Cải cách châu Âu, nhận định các công ty đã không kịp chuẩn bị, bởi vì họ đã không tin Brexit không thỏa thuận sẽ trở thành hiện thực.

Ông Lowe nói thêm: “từ trước đến nay, chiến lược tổng quát đòi hỏi các công ty phải tham gia và tiến hành, nhưng họ đã không làm việc đó ở mức độ cần thiết”.

Lấy ví dụ, nhiều doanh nghiệp đã không đăng ký “danh sách các nhà xuất khẩu” để cho phép các công ty của họ tiếp tục nhập khẩu và xuất khẩu sau Brexit.

Đầu năm nay, chính phủ Anh đã viết thư gửi đến 145,000 công ty có giao dịch xuất khẩu nhập với EU rằng, họ phải tham gia vào một hệ thống mà sẽ cho phép họ đơn giản hóa khai báo hải quan và chậm nộp thuế nhập khẩu. Theo Robert Hardy, một chuyên gia hải quan từ công ty logistics Oakland Invicta, chỉ khoảng 10,000 công ty đăng ký tham gia.

Về phía EU, Brussels cố tình đưa ra các biện pháp hải quan dự phòng một cách thưa thớt. Ủy ban châu Âu đã thông qua đạo luật cho phép điều chỉnh thời gian khai báo hải quan, nhưng không đưa ra bất kỳ miễn trừ đặc biệt nào cho các cảng Ro-Ro bận rộn của Anh Quốc (cảng cho phép xe cộ lên xuống phà/tàu hỏa để vận chuyển hàng hóa sang đầu bên kia, mà không cần phải bốc dở sang một phương tiện khác), một trong các biện pháp tiết kiệm nhất và được sử dụng rộng rãi nhất để vận chuyển hàng hóa giữa Anh và EU.

Các nước thành viên EU có biên giới trực tiếp với Anh, như Hà Lan, Bỉ, Pháp, đã tuyển thêm các nhân viên hải quan có kinh nghiệm để đối phó với tình huống thủ tục hành chính tăng thêm.

Nhận định: Nước Anh có khả năng sẽ bị gián đoạn nhiều hơn EU đáng kể trong lĩnh vực hải quan.

Vận tải

Mặc dù ngành vận tải vẫn luôn hi vọng sẽ có một thỏa thuận, các doanh nghiệp trong ngành có hoạt động xuyên biên giới - như các hãng hàng không và Getlink (đơn vị điều hành dịch vụ đường sắt Eurotunnel) - cũng đã lên phương án chuẩn bị cho kịch bản không thỏa thuận, để giảm thiểu sự gián đoạn.

Các hãng hàng không vẫn có thể tiếp tục hoạt động, nhưng sẽ bị giới hạn. Ủy ban châu Âu đã thông qua hai đạo luật cho phép các chuyến bay trực tiếp giữa các thành phố ở Anh và châu Âu. Quyền bay cơ bản này sẽ kéo dài đến tháng 3/2020. Nhưng các nhà điều hành bay sẽ không thể bay đến các sân bay khác ở EU, hay đón hành khách mới để vận chuyển đến một sân bay khác ngoài Anh.

Thời hạn 6 tháng sẽ cũng cấp một bước đệm cho cả Anh và EU để đàm phán về thỏa thuận hàng không mới, tuy nhiên, tương lai của các thỏa thuận này vẫn khá mơ hồ.

Các hãng hàng không như Ryanair, EasyJet và IAG, công ty mẹ của British Airways, cũng cần phải đám ứng các quy định về kiểm soát và sở hữu hàng không của EU, trong đó yêu cầu các hãng hàng không quốc gia EU phải sở hữu chính.

Dịch vụ vận tải đường sắt Eurotunnel của Getlink, dịch vụ vận chuyển 20 triệu hành khánh, 2.6 triệu ô tô và 1.6 triệu xe tải mỗi năm giữa Anh và lục địa châu Âu, sẽ vẫn tiếp tục hoạt động. Getlink đã chi 15 triệu Euro, trước cả thời điểm Brexit đầu tiên là 29/3/2019, để lắp đặt hạ tầng mới.

Eurostar (dịch vụ đường sắt cao tốc nối Anh, Pháp và Bỉ) hi vọng sẽ duy trì được dịch vụ của mình. Hãng cho biết đã làm việc sát sao với Pháp và Bỉ để tránh tình trạng gián đoạn và đã ký kết thỏa thuận để đảm bảo có được giấy phép hoạt động, chứng nhận an toàn và đăng ký tài xế.

Các tài xế lái xe tải của Anh, nguồn sống cho hoạt động thương mại hàng hóa với EU, sẽ được hưởng quyền chuyên chở tạm thời để đảm bảo “sự kết nối cơ bản”, từ đó giảm thiểu tình trạng gián đoạn và xếp hàng dài tại các cảng như cảng Calais. Các quyền tạm thời trên có thời hạn đến cuối năm 2019, nhưng hàng hóa được chuyên chở bằng xe tải từ Anh đến EU cũng sẽ bị giới hạn trong một chừng mực nào đó.

Nhận định: Cả hai phía sẽ đối mặt với gián đoạn tạm thời

Đánh bắt cá

Nếu Brexit không thỏa thuận diễn ra, Anh sẽ không còn nằm trong chính sách đánh bắt cá chung của liên minh, nghĩa là các tàu cá của EU không còn được tiếp cận vùng đánh bắt cá của Anh.

Vì số lượng cá mà các tàu cá của các nước thành viên EU đánh bắt được trên vùng biển Anh thì nhiều hơn số lượng cá mà các tàu cá của Anh khai thác được trên vùng biển của EU, cho nên đánh bắt cá sẽ là một trong số ít các lĩnh vực mà EU phải chịu mũi giùi nếu không có thỏa thuận.

EU ước tính hoạt động đánh bắt cá của EU trên vùng biển Anh trị giá 585 triệu Euro, riêng hoạt động đánh bắt cá của Bỉ phải phụ thuộc 50% vào vùng biển Anh.

Tuy nhiên, ngành hải sản xuất khẩu của Anh cũng bị ảnh hưởng trước tình trạng gián đoạn tại biên giới, vì ngành này vốn phụ thuộc vào việc vận chuyển nhanh chóng để đảm bảo hải sản còn tươi ngon khi đến được thị trường EU.

Hơn 1.3 tỷ Bảng trong tổng số gần 1.89 tỷ Bảng hải sản xuất khẩu của Anh trong năm 2017 là vào EU – trong đó, riêng xuất khẩu vào Pháp và Tây Ban Nha đã là 727 triệu Bảng.

Nhiều ngư dân Anh hi vọng mình sẽ hưởng lợi, khi các tàu cá EU sẽ bị giới hạn trên vùng biển Anh. Tuy nhiên, đội tàu của Anh sẽ không đủ năng lực để tận dụng ngay được lợi thế này, và bất kỳ sự tái phân bổ nào chắc chắn cũng sẽ vấp phải tranh cãi dữ dội trong các cuộc đàm phán thương mại sắp tới.

Đối với lĩnh vực đánh bắt cá, EU chỉ đưa ra được kế hoạch dự phòng khiêm tốn. Theo đó, Ủy ban châu Âu đã thông qua dự luật khẩn cấp cho phép ngư dân EU nhận được đền bù “trong trường hợp Anh thình lình đóng cửa vùng biển đối với các tàu đánh bắt cá của EU”. Brussels cũng đã tuyên bố, EU sẽ cho phép ngư dân Anh tiếp cận vùng biển của EU cho đến cuối năm 2019 nếu phía Anh cũng cho phép điều ngược lại.

Nhận định: EU chịu thiệt hại nhiều hơn Anh.

Nguồn: Financial Times

Từ khóa: Brexit, không thỏa thuận, EU, Anh Quốc, đối mặt