Châu Á nên hành động chung trong vấn đề thương mại

logistic18052018

Chủ nghĩa dân túy và chống toàn cầu hóa đang chiếm ưu thế ở các nước phương Tây. Mỹ và Anh là những ví dụ điển hình cho các nước đang mất niềm tin vào thương mại và toàn cầu hóa theo các cách khác nhau.

Chương trình “Nước Mỹ trên hết” của Tổng thống Donald Trump đã tạo ra nhiều bất định liên quan đến vai trò lãnh đạo nền kinh tế toàn cầu của Mỹ và các cam kết mà Mỹ đã dành cho hệ thống thương mại tự do đa phương. Và dường như xu hướng này vẫn chưa có hồi kết, khi các thành viên Đảng Dân chủ cũng tự nhốt mình vào lập trường tương tự như lập trường của Trump trong vấn đề thương mại cũng như vấn đề Trung Quốc, khi các bên chạy đua trong nội bộ Đảng Dân chủ để dành tấm vé tranh cử tổng thống nhiệm kỳ tiếp theo vào năm 2020. Tân thủ tướng Anh Boris Johnson cũng đang lèo lái Brexit vào tháng 10 tới theo hướng một cuộc li hôn không thỏa thuận với liên minh châu Âu.

Làn sóng nổi dậy ở Mỹ và Anh Quốc đã đem lại một bài học quan trọng cho các nhà làm chính sách kinh tế. Mở cửa kinh tế để đón nhận hàng hóa, ý tưởng, và người dân nhập cư từ các nước khác đã giúp hàng tỷ người thoát khỏi đói nghèo và mang lại thịnh vượng cho phần lớn các nước. Nhưng thành công đó đã phải đánh đổi bằng việc mất đi quyền thực hiện các chính sách trong nước.

Bài học sâu sắc nhất từ sự nổi lên của chủ nghĩa dân túy là rõ ràng: Các nước nào làm tốt việc phân phối lợi ích từ toàn cầu hóa ra toàn xã hội, duy trì tỷ lệ thất nghiệp thấp và đảm bảo mức độ an sinh xã hội cao nhất thì nước đó sẽ không phải chịu làn sóng phản đối tương tự như ở Mỹ.

Tuyến phòng thủ đầu tiên của các nước, vì vậy, đó là ưu tiên nước mình trên hết.

Nhưng trước một nước Mỹ đang bất chấp các quy định của WTO để tích cực đánh thuế hàng nhập khẩu từ những nước khác và đe dọa làm tê liệt hệ thống thực thi các quy tắc thương mại toàn cầu tại WTO, thì các nước nước còn lại cần phải làm gì? Brexit cũng là một đòn giáng vào hệ thống kinh tế toàn cầu, nhưng dù sao Vương Quốc Anh vẫn chỉ là một phần nhỏ trong kinh tế thế giới, và có lẽ với sự kiện Brexit, Anh thậm chí còn đang biến mình thành một nền kinh tế nhỏ hơn.

Điều cần làm nhất ở đây chính hành động cùng nhau, để bảo vệ hệ thống đa phương. Có một dấu hiệu sớm của việc này trong nhiệm kỳ của Trump, đó là việc Nhật Bản dẫn dắt hiệp định TPP đi đến kết quả cuối cùng mà không có Mỹ. Nhưng kể từ đó đến nay, nhiệm vụ này dần trở nên khó khăn hơn.

Tin tức không hoàn toàn xấu đến vậy. Như Peter Drysdale và Mari Pangestu giải thích: "Mười ngày qua đã chứng kiến hai diễn biến trong ngoại giao thương mại toàn cầu mà dường như sẽ cung cấp các biện pháp quan trọng để đối phó với tình trạng thiếu vắng sự dẫn dắt của Mỹ, và hi vọng là trong dài hạn, sẽ thu hút được Mỹ quay trở lại tham gia xây dựng kinh tế toàn cầu hiệu quả hơn”.

Diễn biến đầu tiên chính là sáng kiến được đề xuất bởi liên minh châu Âu (EU) và Canada. Như Peter Drysdale và Mari Pangestu giải thích, EU và Canada đã nhất trí “một biện pháp để giải quyết sự phong tỏa của Mỹ đối với việc bổ nhiệm thẩm phán cho Tòa Phúc thẩm của WTO. Giải pháp đưa ra là tạo ra một cơ quan phúc thẩm không chính thức để xử lý các tranh chấp trong tương lai giữa EU và Canada, sử dụng các thẩm phán của tòa phúc thẩm đã nghỉ hưu”. Quan trọng là, “Brussels và Ottawa đã mở rộng cánh cửa, mời gọi các chính phủ khác cùng tham gia”.

Đây là giải pháp từ dưới lên (bottom-up) mà WTO đang trông đợi. Thay vì đợi đến tháng 12, khi mà Mỹ phủ quyết toàn bộ thẩm phán cho cơ quan phúc thẩm, khiến toàn bộ hệ thống giải quyết tranh chấp trở nên mất hiệu lực, các nước có thể tái tạo và hoàn thiện hệ thống hiện tại. Quy tắc của WTO có thể lỗi thời và cơ chế giải quyết tranh chấp cũng có các vấn đề của riêng nó, nhưng WTO vẫn có thể ràng buộc 164 nước thành viên tuân thủ các quy tắc thương mại đa phương. Trung Quốc, quốc gia thương mại lớn nhất thế giới, là nước hưởng lợi từ các quy tắc này nhiều hơn bất kỳ nước nào khác.

Diễn biến còn lại chính là cuộc họp bộ trưởng mới đây của các nước Đông Á tại Bắc Kinh để nỗ lực hoàn tất Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) vào cuối năm nay. Đây là cuộc họp bộ trưởng RCEP lần thứ hai được tổ chức bên ngoài ASEAN, bên cạnh cuộc họp cho Nhật Bản chủ trì vào năm ngoái.

Gồm Trung Quốc, Ấn Độ, Australia, Nhật Bản, Hàn Quốc, New Zealand và 10 nước ASEAN, RCEP chiếm gần 40% thương mại toàn cầu và 45% dân số thế giới. Chỉ xét về quy mô, RCEP đã là hiệp định có tầm quan trọng chiến lược toàn cầu về cải cách và mở cửa, và tạo ra một lực đẩy cho chủ nghĩa đa phương.

Các bộ trưởng dường như nhận ra tính cấp bách của việc ký kết hiệp định đã kéo dài quá lâu này. Các diễn biến khác ở Bắc Mỹ và châu Âu đang ảnh hưởng đến triển vọng tăng trưởng trên khắp thế giới. Đông Á cần hiệp định này để có được bước tiến giữa các nước trong một khu vực mà các căng thẳng song phương luôn dai dẳng.

Các hiệp định song phương giữa các nước/nhóm nước trong RCEP thì quá khó đạt được về mặt chính trị, nhưng một hiệp định theo hướng đa phương thì sẽ dễ dàng hơn. Minh chứng là Nhật Bản và Hàn Quốc đang lún sâu vào một cuộc chiến kinh tế cả hai cùng thiệt hại. Nhưng một hiệp định chung trên toàn khu vực có thể giúp các cặp quốc gia đang căng thẳng trên cải thiện quan hệ kinh tế.

Nước phá rối cuộc chơi nhiều nhất là Ấn Độ. Nước này lo sợ việc mở cửa thị trường cho Trung Quốc và sợ các ngành công nghiệp trong nước không trụ nổi. Theo kinh nghiệm của ASEAN mà nói, các nỗi sợ này có rất ít cơ sở. Ấn Độ cần đưa ra các quyết định quan trọng vì tương lai của nền kinh tế nước này. Vào lúc thương mại đa phương đang gặp khủng hoảng, toàn bộ khu vực Đông Á không đủ sức để cầm cự lâu hơn được nữa. Tính khẩn thiết phải kết thúc RCEP trong năm nay để bảo vệ thương mại đa phương là một mục tiêu đòi hỏi sự hợp lực trên khắp khu vực.

Nguồn: East Asia Forum

Từ khóa: Chủ nghĩa đa phương, RCEP, hành động chung