Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Thế giới đang theo dõi sát sao diễn biến của cuộc chiến thương mại do Hoa Kỳ khởi xướng, các rào cản của Mỹ đang khiêu kích sự trả đũa từ Trung Quốc, để lại nhiều cơ hội cũng như những rủi ro cho nhiều nước khác.

Chiến tranh thương mại

Từ năm 1998, Mỹ đã trở thành nhà nhập khẩu lớn nhất của Trung Quốc. Năm 2015, Trung Quốc cũng thay thế Canada, trở thành một trong những đối tác thương mại lớn nhất của Hoa Kỳ. Giá trị thương mại hàng hóa giữa hai nước đạt 500 tỷ USD, chiếm 15% tổng kim ngạch thương mại của Hoa Kỳ.

Giáo sư Kinh tế học, Đầu tư và Tài chính Quốc tế, đồng thời là Chủ tịch Diễn đàn Nghiên cứu Kinh tế Ai Cập, ông Rashad Abdo phát biểu trên tạp chí Egypt Today: “Tổng thống Mỹ Donald Trump đã tuyên bố rõ trong chiến dịch của mình rằng “Nước Mỹ là trên hết” và ông sẽ “chiến đấu đến cùng với Trung Quốc”. Giáo sư cũng nhắc đến việc tổng thống Mỹ tuyên bố áp thuế đối với mặt hàng thép nhập khẩu.

Giáo sư giải thích: “Sau khi ông Trump lên nắm quyền, cuộc chiến thương mại đã khởi động với việc tăng thuế 25% đối với thép và 10% đối với nhôm nhập khẩu. Những nước bị ảnh hưởng không chỉ có Trung Quốc - nhà xuất khẩu thép và nhôm lớn thứ năm đến Hoa Kỳ - mà còn bao gồm các đồng minh của Mỹ. Bốn nhà xuất khẩu nhôm thép lớn tiếp theo là Canada, Mexico, Hàn Quốc và Brazil. Sau đó, Canada cũng đã đe dọa sẽ tăng thuế trả đũa lên hàng hóa nhập khẩu từ Mỹ.”

Ông Abdo giải thích: “Trung Quốc là mục tiêu chính của đòn trừng phạt thuế quan, bởi vì nước này xuất khẩu số lượng hàng hóa lớn và đa dạng vào thị trường Hoa Kỳ trong khi nhập khẩu hàng Mỹ lại rất ít. Điều đó khiến cán cân thương mại Trung Quốc thặng dư với Mỹ. Mục tiêu của Mỹ là muốn Trung Quốc mua nhiều hàng hóa Mỹ hơn. Và một lý do khác khiến Mỹ khơi màu cuộc chiến thương mại này là vì Trung Quốc đang đánh cắp những sáng kiến công nghệ do các công ty Mỹ phát triển. Trung Quốc sử dụng những công nghệ này để tạo ra sản phẩm tương tự với giá thấp hơn.”

Vào tháng 5/2017, Mỹ đã phạt ZTE, công ty thiết bị viễn thông Trung Quốc, vì xuất khẩu hàng Mỹ đến Triều Tiên và Iran, vi phạm các lệnh trừng phạt của Mỹ đối với các nước này. Hình phạt bao gồm một khoản tiền phạt trị giá 1,19 tỷ USD và án phạt đối với các nhân viên liên quan. Công ty này đã không chấp nhận các án phạt dành cho nhân viên của họ, vì vậy Phòng Thương mại Mỹ đã đe dọa cấm tất cả các công ty Mỹ bán các linh kiện quan trọng, chẳng hạn như vi mạch, cho ZTE. Vào tháng 4/2018, Mỹ đã bắt đầu cấm các công ty Mỹ bán sản phẩm công nghệ cho ZTE trong 7 năm. Theo báo cáo của CNBC, hai tháng sau, lệnh cấm đã được dỡ bỏ và thay thế bằng khoản tiền phạt 1 tỷ USD, đồng thời các chuyên gia Mỹ cũng bố trí một nhóm nhân viên mới vào ZTE.

Ông Abdo kể rằng: “Mỹ đã áp thuế bổ sung 60 tỷ USD lên hàng Trung Quốc. Và Trung Quốc cũng đáp trả bằng cách đánh thuế ngược lại lên một số mặt hàng nhập khẩu từ Mỹ như đậu tương. Thông thường, thuế quan áp lên hàng nhập khẩu ở một nước sẽ tác động tiêu cực lên sức mua hàng hóa của nước này. Nói cách khác, điều đó cũng gây thiệt hại cho thị trường xuất khẩu Mỹ. Ví dụ, kim ngạch nhập khẩu xe hơi Mỹ vào châu Âu sẽ sụt giảm.”

Giáo sư Kinh tế học tại Đại học Ain Shams, ông Yomn al-Hamaky cho biết trên Egypt Today: “Hoa Kỳ thậm chí đang thiết lập các rào cản đối với những nước mà Mỹ có thỏa thuận thương mại tự do như các nước trong NAFTA, và EU. Hành động của Mỹ đã vi phạm các quy tắc tự do thương mại và quy định của WTO. Chủ nghĩa bảo hộ luôn gây tổn thất cho tất cả mọi người.”

Tác động quy mô toàn cầu

Giáo sư Abdo cho biết: “Quy mô của nền thương mại quốc tế sẽ thu hẹp. Nhiều quốc gia sẽ sản xuất ít hơn và lượng nguyên liệu đầu vào nhập khẩu từ các nước khác cũng sẽ sụt giảm.”

Ông Ahmed Ghoneim, giáo sư Kinh tế học thuộc Khoa Khoa học Kinh tế và Chính trị của Đại học Cairo cho biết: “Trong ngắn hạn, giá trị nền thương mại quốc tế và tốc độ tăng trương kinh tế quốc tế sẽ sụt giảm. Về lâu dài, tình hình thật khó dự đoán. Tuy nhiên, không có dấu hiệu cho thấy ông Trump sẽ ban hành những chính sách để hạ nhiệt cuộc chiến. Trung Quốc sẽ không tăng nhập khẩu từ Mỹ. Cuộc suy thoái diễn ra vào cuối thế kỷ trước có thể sẽ lặp lại một lần nữa.”

Giáo sư Abdo dự đoán một cuộc chiến tiền tệ có thể xảy ra khi một số nước tự phá giá đồng tiền nhằm gia tăng xuất khẩu. Ông nhấn mạnh đây là vai trò của IMF trong việc giám sát những động thái này. Ông nói thêm rằng các ngân hàng sẽ chịu tác động tiêu cực. Do sự sụt giảm số lượng giao dịch khiến tiền hoa hồng ngân hàng nhận được từ các giao dịch cũng sẽ giảm đi.

Ông Abdo giải thích: “Các nước có thể hưởng lợi sẽ là Mexico, và các nước có chi phí sản xuất thấp. Giá dầu và khoáng sản sẽ giảm vì sản xuất sụt giảm. Mỹ hiểu những thực tiễn đó nên nước này cân nhắc việc đánh thuế hàng nhập khẩu từ các nước trên.” Ông đã đưa ra ví dụ về Mexico, nơi được các nhà sản xuất ô tô Mỹ ưa chuộng đặt nhà máy lắp ráp xe. Kết quả là hồi tháng 5 vừa qua, ông Trump đã đe đọa sẽ áp thuế 25% đối với ô tô nhập khẩu từ Mexico.

Ông Abdo nhận xét về tình trạng của các công ty Mỹ sản xuất tại Trung Quốc và sản phẩm của họ hiện đang bị áp thuế: “Các công ty này có thể bán phần lớn sản phẩm của họ cho những nước khác ngoài Mỹ, tuy nhiên Mỹ vẫn là một thị trường lớn có thể áp các lệnh trừng phạt lên các nước trên khắp thế giới như nhưng gì đã xảy ra với Iran.”

Ngược lại, ông Hamaky cho biết, “một số các công ty Mỹ đang giảm đầu tư vào Trung Quốc và dịch chuyển sang các nước láng giềng như Việt Nam, Cambodia, Indonesia, Philippines và các nước châu Á khác.”

Tác động đến Hoa Kỳ

Ông Ghoneim cho biết: “Không có nước nào thay thế được Trung Quốc vì giá hàng hóa nước này là rẻ nhất trên thế giới. Các công ty Hoa Kỳ thà giảm lợi nhuận biên, vẫn tiếp tục sản xuất ở các nước đang phát triển, và những công ty đang hoạt động ở Trung Quốc sẽ vẫn duy trì ở đây vì họ đã quen với thị trường này và quyết định dịch chuyển chuỗi sản xuất là điều không hề dễ dàng.”

Ông Abdo cho biết: “Các nhà sản xuất Mỹ sẽ là người chịu thiệt vì họ nhập khẩu một số nguyên liệu đầu vào được sản xuất từ Trung Quốc. Cổ phiếu của các công ty công nghệ hàng đầu của Mỹ đã giảm mạnh trên thị trường chứng khoán.”

Giáo sư Kinh tế học tại Đại học Ain Shams, ông Yomn al-Hamaky cho biết: “Nông dân Mỹ xuất khẩu sang Trung Quốc sẽ chịu tác động tiêu cực bất chấp chính sách trợ cấp của ông Trump. Mỹ cũng gặp bất lợi trong một số lĩnh vực, như ngành dệt may, vì chi phí tiền lương cao. Đồng thời, các lao động thu nhập thấp ở Trung Quốc cũng sẽ chịu ảnh hưởng tiêu cực từ việc này.”

Ông Abdo cũng cho biết: “Mỹ đã tìm cách cấm Huawei tiếp cận hệ điều hành android để khiến công ty này sụp đổ. Tuy nhiên, Huawei có thể tạo ra một phần mềm thay thế trong ba tháng tới. Và sau đó, ít nhất một nửa các quốc gia trên thế giới có thể sẽ bỏ rơi Google và chọn Huawei. Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) và Hàn Quốc đã ký một hợp đồng với Huawei để có được công nghệ 5G. Công ty này cũng đang sở hữu một hợp đồng một phần với Vương quốc Anh.”

Ông Abdo nói thêm: “Công nghệ 5G mà Huawei có được không có liên quan gì đến Mỹ. Nhược điểm lớn của 5G là công nghệ này sẽ tiêu diệt nhiều ngành công nghiệp truyền thống, và sinh ra những ngành khác như ngành công nghiệp xe hơi tự lái. Mỹ chỉ mạnh trong lĩnh vực sản xuất xe hơi truyền thống. Công nghệ 5G liên hệ mật thiết với dòng chảy dữ liệu và thông tin, vì vậy công nghệ này có thể tạo điều kiện thúc đẩy các hoạt động gián điệp thu thập bí mật quốc gia.”

Ông Abdo chỉ rõ: “Thất nghiệp tại Mỹ có thể giảm từ 9% xuống còn 3.5%. Mỹ cũng đã nghiên cứu ra các nguồn cung khí đốt mới. Vì Trung Quốc cần phải mua khí đốt từ Hoa Kỳ, nên việc này có thể giảm bớt áp lực cho Hoa Kỳ. Tuy nhiên, Mỹ không phải lúc nào cũng hưởng lợi. Trong chiến tranh, mọi người đều là kẻ thua cuộc.”

Ông Hamaky đánh giá về thỏa thuận đình chiến thương mại Mỹ- Trung: “Trung Quốc sẽ gia tăng nhập khẩu từ Hoa Kỳ. Điều này có thể khiến Hoa Kỳ phần nào giảm leo thang chiến tranh thương mại. Nó sẽ mang lại một chút thời gian để nghiên cứu về tác động tiêu cực từ thuế quan, và hạ nhiệt các cuộc đối thoại. Bảo hộ thương mại sẽ gây hại cho tất cả các bên.”

Tháo rời

Theo báo cáo của Financial Times, Tổng cục Hải quan Việt Nam cam kết sẽ kiểm soát việc gian lận dán nhãn hàng hóa Trung Quốc thành “made in Vietnam”. Trong một báo cáo trên trang Quartz, bà Wei Yao, chuyên gia Kinh tế Trung Quốc của Ngân hàng Societe Generale, cho biết xuất khẩu linh kiện điện tử từ Trung Quốc sang Đài Loan và Việt Nam đã tăng đáng kể so với năm ngoái. Societe Generale dự đoán có dấu hiệu về việc “tháo rời”, trong đó một sản phẩm được tháo rời ở Trung Quốc và sau đó được lắp ráp lại ở nước ngoài.

Ông Abdo cho biết thủ thuật như tháo rời chỉ có thể hiệu quả trong ngắn hạn. Mặt khác, ông Ghoneim nhấn mạnh rằng các sản phẩm phải tuân thủ quy tắc xuất xứ, nên việc đặt nhãn dán “sản xuất ở bất cứ nước nào” cũng không thể che giấu sự thật rằng hàng hóa được sản xuất ở Trung Quốc. Ông Ghoneim giải thích: “Các nước nhập khẩu có thể áp dụng các phương pháp xác minh nguồn gốc. Nhiều trường hợp bán phá giá được làm sáng tỏ bằng cách sử dụng phương pháp này.”

Ông Hamaky giải thích: “Việc tháo rời ban đầu là một sự lựa chọn kinh doanh và điều chỉnh theo các điều kiện kinh tế. Trung Quốc đầu tư vào các thị trường ở châu Phi, châu Âu, và châu Á phụ thuộc vào tình hình của từng thị trường, khả năng tiêu thụ sản phẩm, và các mối quan hệ giữa Trung Quốc và các nước đó.”

Hệ quả của thuế quan cho đến hiện tại

Hơn 20% lượng hàng nhập khẩu vào Hoa Kỳ từng được sản xuất ở Trung Quốc. Trong bốn tháng đầu năm 2019, con số này đã giảm xuống dưới 18%. Theo số liệu do Ủy bản Thương mại Quốc tế Hoa Kỳ cung cấp, bảy quốc gia đạt tăng trưởng xuất khẩu cao nhất sang Mỹ trong cùng giai đoạn đó so với cùng kỳ năm ngoái là Mexico (0.75%), Việt Nam (0.7%), Hàn Quốc (0.48%), Đài Loan (0.37%), Pháp (0.33%), Ấn Độ ( 0.26%) và Nhật Bản (0.21%).

Thuế quan chủ yếu nhắm vào các mặt hàng đồ điện tử, máy móc tiên tiến và linh kiện công nghiệp. Do đó, thị phần xuất khẩu đồ điện tử của Việt Nam sang Mỹ dự kiến cũng sẽ tăng. Thị phần của Hàn Quốc và Đài Loan sẽ tăng trong hai nhóm mặt hàng còn lại.

Một báo cáo của Cục Dữ trữ Liên bang New York cho thấy những mức thuế quan đó sẽ khiến một hộ gia đình Mỹ tốn thêm 831 USD mỗi năm. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Steven Mnuchin đã phát biểu trước Hạ viện hồi tháng 5 rằng tác động sẽ được giảm nhẹ bởi một số yếu tố. Một trong số các yếu tố đó là các công ty Mỹ sẽ chuyển sang thu mua các sản phẩm từ các quốc gia khác ngoài Trung Quốc. Tuy nhiên, báo cáo của Cục Dữ trữ Liên bang cũng cho thấy các công ty Mỹ có thể phải tốn nhiều chi phí hơn khi chuyển qua những quốc gia khác, và khiến tiền thu thuế từ hàng hóa Trung Quốc giảm xuống. Các yếu tố khác được Bộ trưởng Tài chính đề cập đến là sự ảnh hưởng lên giá trị tiền tệ và việc giảm lợi nhuận biên, cùng nhiều vấn đề khác.

Hồi tháng 1, Reuter đã báo cáo rằng Trung Quốc dự tính tăng cường nhập khẩu từ Hoa Kỳ trong vòng 6 năm cho đến năm 2024 nhằm loại bỏ thặng dư thương mại - đạt 324 tỷ USD vào năm ngoái. Để cán cân thương mại trở về không trước 2024, giá trị hàng hóa mà Trung Quốc phải mua từ Mỹ trong 6 năm ước tính tăng đến 1 nghìn tỷ USD.

Ngân hàng Societe Generale cho biết đầu tư nước ngoài vào Việt Nam và Thái Lan đã tăng vọt từ đầu năm nay. Công ty điện tử Foxconn- Đài Loan, nhà lắp ráp thiết bị điện tử gia dụng lớn nhất thế giới cho các công ty như Apple, đang chuyển sản xuất từ Trung Quốc sang Ấn Độ và Việt Nam.

Tháng 5 vừa qua, CEO của Hãng giày thể thao Brooks Running đã thông báo công ty này đang dịch chuyển hoạt động từ Trung Quốc đến Việt Nam vì thuế giày cao. Hoàn cảnh tương tự cũng xảy ra với các công ty khác vì tiền lương nhân công ở các nước khác thấp hơn so với lao động Trung Quốc.

Những mức thuế mà Mỹ đã áp đặt

Tháng 2/2018, Mỹ áp mức thuế 30% lên tất cả mặt hàng pin mặt trời nhập khẩu, miễn trừ đối với Canada, và mức thuế 20% đối với máy giặt.

Tháng 3/2018, Mỹ áp mức thuế 25% lên mọi sản phẩm thép nhập khẩu, miễn trừ đối với Argentina, Úc, Brazil, và Hàn Quốc, và 10% lên nhôm nhập khẩu, miễn trừ Argentina và Úc.

Tháng 7-8/2018, Mỹ đã tăng thuế bổ sung lên các sản phẩm công nghệ cao Trung Quốc trị giá 50 tỷ USD, từ mức thuế quan 10% lên thành 25%. Số lượng mặt hàng công nghệ cao bị ảnh hưởng là 1,300 loại sản phẩm. Đây là lần đầu tiên Mỹ nhắm mục tiêu cụ thể vào các sản phẩm của Trung Quốc.

Tháng 5/2019, Mỹ đã tăng thuế đối với 200 tỷ USD hàng Trung Quốc, từ mức 10% lên thành 25%.

Cùng tháng đó, Tổng thống Mỹ đã thông báo trên tweeter rằng: mức thuế quan dành cho 325 tỷ USD hàng nhập khẩu Trung Quốc cũng sẽ tăng lên.

Theo báo cáo của Bloomberg, cho đến hiện tại, những mặt hàng Trung Quốc bị tăng thuế quan là thiết bị viễn thông (19.1 tỷ USD), bảng mạch máy tính (12.5 tỷ USD), bộ xử lý máy tính (5.6 tỷ USD), nội thất kim loại (4.1 tỷ USD), linh kiện máy tính (3.1 tỷ USD), nội thất gỗ (2.9 tỷ USD), bộ biến đổi điện tĩnh (2.7 tỷ USD), trải sàn vinyl (2.5 tỷ USD), ghế có khung gỗ (2.5 tỷ USD), và phụ tùng ô tô (2.3 tỷ USD).

Hoa kỳ cũng đã thúc giục Trung Quốc xây dựng chính sách bảo vệ tài sản trí tuệ của các công ty Mỹ. Hoa Kỳ cáo buộc Trung Quốc đang áp dụng chính sách buộc các công ty Mỹ chuyển giao công nghệ cho các công ty Trung Quốc. Do đó, một trong những yêu cầu của Mỹ để chấm dứt chiến tranh thương mại là Trung Quốc phải dừng các hành động này lại.

Thuế quan trả đũa bởi Trung Quốc

Tháng 4/2018, Trung Quốc đã đánh thuế từ 15%-25% lên 128 sản phẩm, bao gồm trái cây, rượu vang, ống thép, thịt lợn và nhôm tái chế. Đây là động thái trả đũa cho mức thuế quan mà Mỹ áp lên thép và nhôm.

Tháng 8/2018, Trung Quốc đã áp thuế 25% lên 545 mặt hàng Mỹ, trị giá 34 tỷ USD, bao gồm các sản phẩm nông nghiệp, ô tô và thủy sản.

Tháng 6/2019, Trung Quốc đã tăng thuế lên 25%, 20% và 10% đối với 5,140 sản phẩm của Mỹ trị giá 60 tỷ USD. Nước này cũng úp mở dự định hạn chế xuất khẩu đất hiếm cho đối thủ của mình. Trung Quốc hiện đang cung cấp 80% sản lượng đất hiếm cho toàn thế giới.

Liên minh châu Âu (EU)

Tháng 2 vừa qua, Tổng thống Donald Trump đã viết trên tweeter rằng nước Mỹ sẽ áp thuế lên 11 tỷ USD các sản phẩm từ EU như một đòn trừng phạt nhắm vào các khoản trợ cấp của EU cho hãng máy bay Airbus. Liên minh châu Âu cho biết họ đang chuẩn bị một danh sách các mức thuế quan trả đũa việc Mỹ trợ cấp cho hãng Boeing.

Các chuyên gia khẳng định cuộc chiến trên giữa Boeing và Airbus đã diễn ra trong nhiều thập kỷ. Ông Hamaky cũng chỉ rõ các quy định của WTO trong từng trường hợp tranh chấp của hai hãng máy bay.

Hôm thứ tư vừa qua (10/7), ông Trump đã cáo buộc EU và Trung Quốc phá giá đồng tiền. Ông Ghoneimnhận xét: “Ông Trump đang cố gắng làm tê liệt WTO. Ông từ chối bổ nhiệm các thẩm phán cho Cơ quan phúc thẩm - cơ quan chuyên thực hiện các cơ chế giải quyết tranh chấp.”

Giáo sư Abdo nói thêm: “Nếu bạn tự hỏi WTO ở đâu khi Mỹ mặc sức tăng thuế quan, câu trả lời là ông Trump đã đe dọa rút khỏi WTO sau khi Trung Quốc đệ đơn khiếu nại Mỹ lên WTO.”

Tháng 8/2018, Trung Quốc đã gửi một vụ kiện chính thức chống lại Mỹ lên WTO vì việc áp thuế quan cao đối với sản phẩm pin mặt trời và một bản khiếu nại về mức thuế 25% lên hàng hóa Trung Quốc trị giá 16 tỷ USD.

Nguồn: egypt today

Từ khóa: chiến tranh thương mại, thuế quan, tác động, cơ hội