Đàm phán về đánh bắt thủy sản tại WTO: Không được phép thất bại

danhbatca26032018

Mới đây, ông Roberto Azevêdo, Tổng Giám đốc của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), đã tuyên bố rằng, việc hoàn thành các cuộc đàm phán của WTO trước cuối năm là tối quan trọng, nhằm xóa bỏ hoạt động trợ cấp cho ngành đánh bắt thủy sản. Hoạt động này là một trong những nguyên nhân gây ra nạn đánh bắt cá bất hợp pháp, thiếu kiểm soát và không được báo cáo (IUU), nạn đánh bắt quá mức cùng sự dư thừa đội tàu đánh cá và cơ sở hạ tầng.

Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp của Liên Hợp Quốc (FAO), 33% lượng cá trên toàn thế giới đang bị đánh bắt quá mức, 60% đang bị đánh bắt vượt ngưỡng bền vững, và tỷ lệ tăng trưởng sản lượng cá được phép đánh bắt ở mức biên chỉ bằng 7% trên toàn bộ sản lượng cá trên thế giới (cái còn được gọi là “số cá chưa được đánh bắt”). Và trợ cấp ngành đánh bắt thủy sản được coi nguyên nhân chính dẫn đến nạn đánh bắt quá mức. Ví dụ, các nhà kinh tế đã chỉ ra rằng, nếu không có sự hỗ trợ của chính phủ, một số nghề đánh cá ở những vùng biển sâu (khu vực nằm ngoài phạm vi lãnh hải quốc gia 200 dặm) sẽ không thể tồn tại được, bởi vì việc di chuyển đường dài khiến chi phí nhiên liệu tăng cao.

Điều này dẫn đến một tình trạng tréo ngoe rằng người tiêu dùng ở nhiều quốc gia đang trả tiền gấp đôi cho số cá họ mua: đầu tiên là phải nộp thuế, và sau đó là cho người bán cá. Môi trường cũng đang phải trả giá gấp đôi: quá nhiều tàu thuyền cùng tranh giành một số lượng cá ít òi, và nguồn cá cạn kiệt là điều không thể tránh khỏi.

Trong bài viết tháng này, Azevêdo nhấn mạnh các lý do xã hội, môi trường và kinh tế dẫn đến yêu cầu chấm dứt các khoản trợ cấp gây hại này: “Ngoài việc bảo vệ đại dương của chúng ta, một thỏa thuận hạn chế trợ cấp cho nghề cá sẽ giúp đảm bảo khả năng tồn tại của các doanh nghiệp nhỏ hơn, và tạo điều kiện phát triển kinh tế tốt hơn ở các vùng ven biển.” Hiện tại, các đội tàu đánh cá công nghiệp lớn nhất nhận khoảng 85% tổng giá trị trợ cấp trên toàn thế giới, trong khi những dân chài quy mô nhỏ hưởng lợi ít hơn con số 15%.

Ông Azevêdo cũng nhận định rằng các cuộc đàm phán này “minh họa cho phép thử cực kỳ quan trọng về việc liệu rằng WTO có thể tiếp tục tạo ra các thỏa thuận đa phương hay không.” Đây là một vấn đề cấp bách vào thời điểm cơ chế thương mại của WTO đang bị đe dọa bởi cuộc chiến thương mại.

Cuối cùng, ông Azevêdo nhắc nhở chúng ta rằng “các nhà lãnh đạo từ hơn 190 quốc gia đã đồng thuận vào năm 2015 rằng họ sẽ nỗ lực đạt được một phần của các Mục tiêu Phát triển Bền vững vào năm 2020.” Ông đang đề cập đến mục tiêu số 6 của SDG 14 (về môi trường biển), theo đó chính phủ các nước đồng ý rằng họ sẽ “nghiêm cấm một số hình thức trợ cấp đánh bắt cá gây ra nạn đánh bắt quá mức và dư thừa, loại bỏ các khoản trợ cấp gây ra nạn đánh bắt cá bất hợp pháp, không báo cáo và không được kiểm soát, trước năm 2020.”

Hầu hết các mục tiêu SDG được đặt ra để hoàn thành vào năm 2030, nhưng 6 mục tiêu của SGD 14 bắt buộc phải đạt được hoàn thành “trước năm 2020” – đồng nghĩa trước khi kết thúc năm nay. Nếu WTO không thể hoàn thành mục tiêu này, đây sẽ là tiền lệ xấu cho các chính phủ khi thực hiện tất cả những mục tiêu khác của SDG, vốn dự kiến phải đạt được trong thập kỷ tới!

Các cuộc thảo luận về chủ đề trợ cấp đánh bắt thủy sản tại WTO đã diễn ra gần 20 năm, bắt đầu từ Hội nghị Bộ trưởng WTO lần thứ 3, được tổ chức tại Seattle năm 1999. Các cuộc đàm phán chính thức bắt đầu hai năm sau đó như một phần của “Vòng đàm phán Doha” về tự do hóa thương mại. Trong khi các cuộc thảo luận này kéo dài, sản lượng cá vẫn tiếp tục bị thu hẹp và các nhà khoa học đã đánh lên hồi chuông cảnh báo về sự thay đổi môi trường vĩ mô trên biển. Chúng ta không nên xem nhẹ những cảnh báo này.

May mắn thay, kể từ năm 2015, khi Đại hội đồng Liên Hợp Quốc (UNGA) thông qua mục tiêu loại bỏ trợ cấp hoạt động đánh bắt thủy sản có hại vào năm 2020, WTO đã cảm nhận được sức nóng. Trước thềm Hội nghị Bộ trưởng WTO lần thứ 11 được tổ chức tại Buenos Aires vào tháng 12 năm 2017, các nhà môi trường đã thực hiện một chiến dịch mang tên The Low Hanging Fish, hàm ý các chính phủ thường ngó lơ những vấn đề phức tạp và ám chỉ việc trợ cấp đánh bắt cá là hành động thiếu suy nghĩ. Đáp lại, hội nghị bộ trưởng đã nhất trí cam kết về thời hạn đàm phán đến năm 2020, và giao Ủy ban Quy tắc WTO chịu trách nhiệm xây dựng một bản kế hoạch chi tiết.

Một số đề xuất loại bỏ hoặc giới hạn trợ cấp đánh bắt thủy sản đã được đưa ra trong những tháng gần đây tại các cuộc họp của Ủy ban Quy tắc WTO. Trung Quốc - một siêu cường đánh bắt cá toàn cầu - gần đây đã đề xuất hạn chế trợ cấp đánh bắt thủy sản ngoại trừ một số loại trợ cấp nhất định được đưa vào “green box” – phần những nội dung được miễn trừ. Nhiều quốc gia cho rằng Trung Quốc đề xuất “green box” quá rộng, tạo ra quá nhiều kẽ hở. Tuy vậy, về cơ bản thì thật đáng khích lệ khi thấy Trung Quốc tích cực đóng góp vào các cuộc đàm phán. Vẫn còn những quan ngại rằng Trung Quốc sẽ yêu cầu được hưởng lợi từ quy tắc “đối xử khác biệt” so với các nước đang phát triển theo quy định của WTO và được phản ánh trong văn bản của mục tiêu SDG 14.6. Nhưng hy vọng điều này sẽ không xảy ra nếu các bên đạt được một thỏa thuận trên cơ sở “green box” của Trung Quốc.

Nếu ý tưởng “green box” được chấp nhận, các chính phủ nên đảm bảo rằng các khoản trợ cấp duy nhất được phép là nhằm cải thiện và bảo tồn đa dạng sinh học, ví dụ: các chương trình giảm quy mô đội tàu đánh cá, cải thiện giám sát và kiểm soát, hoặc để thúc đẩy nghiên cứu khoa học. Dĩ nhiên sẽ có những kẻ hở trong các điều khoản chi tiết, nhưng một cách tiếp cận theo kiểu “green box” vẫn có giá trị, vì nó khiến những vẫn đề khó kiểm soát trở nên rõ ràng hơn.

Việc đạt được thỏa thuận trong một tổ chức quốc tế đa phương thông qua nguyên tắt nhất trí luôn là một thách thức. Thậm chí thách thức này còn lớn hơn trong WTO, khi mà tổ chức này đang phải đấu tranh để ngăn chặn các xu hướng bảo hộ hiện tại ở các nước thành viên lớn nhất. Nhưng chính vì thế mà cuộc đấu tranh này không được phép thất bại. Bây giờ là lúc để chứng minh rằng các cuộc đàm phán đa phương - và chính WTO - có thể đóng một vai trò tích cực trên vũ đài toàn cầu.

Tác giả: Rémi Parmentier, Giám đốc của Tập đoàn Varda. Ông là người ủng hộ bảo vệ môi trường tại WTO trong suốt 20 năm qua.

Nguồn: ISSD

Từ khóa: WTO, phát triển bền vững, đánh bắt cá, IUU