Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Các chuyên gia cho rằng, đối với các nền kinh tế châu Á đang phải vật lộn trước những tác động từ cuộc chiến thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc, việc tăng cường hợp tác với Châu Ấu có thể sẽ là một triển vọng vô cùng hấp dẫn, giúp đa dạng hóa các mối quan hệ đối tác và củng cố sức mạnh cho khu vực nhằm chống lại những biến động kinh tế trong tương lai.

Hiệp định Đối Tác Toàn diện và Tiến bộ Xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) là một hiệp ước được ký kết giữa 11 nước thành viên – bao gồm 5 nước ASEAN cùng với Nhật Bản, Australia, New Zealand, Canada, Mexico và Peru. Hiệp định này có thể mở rộng ra và kết nạp thêm Liên minh Châu Âu.

Tuần trước, Viện Chính sách Xã hội Châu Á đã đưa ra một bản báo cáo chi tiết về cách mà các nền kinh tế châu Á có thể tiếp tục hưởng lợi từ hoạt động thương mại, mặc cho những bất ổn đến từ cuộc chiến Mỹ-Trung. Bài báo cáo cho biết EU nên cân nhắc tham gia hiệp định CPTPP và trở thành một phần trong chuỗi cung ứng khu vực Thái Bình Dương.

EU đã và đang trong quá trình đàm phán hiệp định thương mại tự do với từng thành viên trong Hiệp định CPTPP, ngoại trừ Brunei, và EU hiện là đối tác có tổng kim ngạch xuất nhập khẩu lớn thứ ba của các nước thành viên CPTPP – chỉ đứng sau Trung Quốc và Hoa Kỳ.

Wendy Cutler, Phó Chủ tịch Viên Chính sách Xã hội châu Á và từng là nhà đàm phán thương mại Mỹ trong Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), phiên bản trước đây của CPTPP, cho biết “Các điều khoản tạo nên hiệp định CPTPP cũng tương đồng với những điều khoản mà EU đã ký kết trong những hiệp định với từng nước châu Á”.

Cassey Lee, một chuyên gia tại Viện ISEAS-Yusof Isha ở Singapore, cho biết căng thẳng thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc có thể kéo dài ít nhất là đến trung hạn, dẫn đến những biến động trong cấu trúc chuỗi cung ứng và sự suy giảm đầu tư vào khu vực.

Vì thế mà các nước châu Á cần phải mở rộng quan hệ đến các khu vực xa hơn như châu Âu, để đảm bảo tính ổn định nhờ vào các nhóm đối tác thương mại đa dạng.

Hiệp định CPTPP, hiện đã có hiệu lực tại 7 trên 11 các nước thành viên, và dự kiến sẽ được phê chuẩn bởi các nước thành viên còn lại vào cuối năm nay. Indonesia, Hàn Quốc, Thái Lan, và Anh Quốc cũng bày tỏ mong muốn được tham gia vào hiệp định này.

Là một trong những hiệp định thương mại tự do lớn nhất trên thế giới – chiếm hơn 13% GDP toàn cầu – hiệp định CPTPP giúp cắt giảm thuế quan, tăng cường kết nối thương mại giữa các nước thành viên, cung cấp các giải pháp để giải quyết tranh chấp, và bảo vệ dòng chảy tự do thông tin xuyên biên giới.

Hiệp định này được thừa nhận rộng rãi như là hiện thân cho các tiêu chuẩn thương mại quốc tế cao nhất, với các quy định cấm lao động trẻ em, lao động ép buộc, và phân biệt đối xử lao động. Nó cũng bao gồm các điều khoản chi tiết về bảo vệ môi trường, cũng như là hiệp định đầu tiên có điều khoản ngăm cấm trợ cấp cho các ngành đánh bắt cá để phòng tránh việc đánh bắt quá mức.

Ông Tu Xinquan, Viện trưởng Viện nghiên cứu về WTO tại Đại học Kinh doanh và Kinh tế Quốc tế ở Bắc Kinh, cho biết: “Hiệp định CPTPP có tiêu chuẩn cao, thúc đẩy đầu tư ở mức độ cao, và chắc chắn là nó tiến bộ hơn so với vô số các hiệp định thương mại đang hiện hành.”

Các chuyên gia cho rằng hội nhập kinh tế càng sâu rộng giữa châu Âu và châu Á – một phần giống với cách tiếp cận thương mại đa phương của Cộng đồng kinh tế châu Âu – có thể đem lại lợi ích cho cả hai nền kinh tế khu vực.

Trong một bài viết trên tạp chí kinh tế Intereconomics ở Châu Âu, ông Michael Plummer, giáo sư kinh tế quốc tế thuộc Khoa Nghiên cứu Quốc tế, Đại học Johns Hopkins ở Bologna, nhận định rằng cuộc chiến thuế quan ăn miếng trả miếng giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc không chỉ gây bất ổn và hủy hại hoạt động đầu tư tại châu Á – chúng còn đe dọa phá hoại toàn bộ hệ thống thương mại toàn cầu, thứ đã mang lại tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ cho châu Á.

Hiệp định CPTPP sẽ cắt giảm hầu như toàn bộ các mức thuế quan, cho phép các dòng chảy hàng hóa, dịch vụ và đầu tư di chuyển tự do hơn giữa thị trường các nước thành viên.

Ví dụ, theo như thỏa thuận, nó sẽ xóa bỏ 99% thuế quan trong hoạt động thương mại giữa Canada với Singapore, và 88% thuế quan giữa Mexico với Singapore. Hiệp định CPTPP là hiệp định thương mại ưu đãi đầu tiên của Singapore với các nước này.

Trung Quốc đang đàm phán một hiệp định thương mại đa phương cho riêng mình: Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP), bao gồm các nước ASEAN cùng với Ấn Độ, Nhật Bản, Hàn Quốc, và Australia. Tuy nhiên, Trung Quốc cũng đang xem xét tham gia vào CPTPP.

Ông Tu, cố vấn chính sách thương mại của Bộ thương mại Trung Quốc cho biết: “Chúng tôi vẫn đang trong quá trình nghiên cứu những tác động mà CPTPP có thể tạo ra cho Trung Quốc. Hiện tại, hiệp định này có vẻ tích cực, nhưng nó vẫn tồn tại những điều khoản khó có thể chấp nhận.”

Viện nghiên cứu Kinh tế quốc tế Peterson cho rằng nếu như Trung Quốc tham gia hiệp định CPTPP, tổng thu nhập toàn cầu từ hiệp định này có khả năng sẽ tăng gấp 4 lần, lên thành 632 tỷ USD.

Báo cáo của Viện Xã hội Châu Á chỉ ra rằng một vài điểm vướng mắc tiềm năng đối với châu Âu có thể bao gồm các điều khoản thương mại nông nghiệp và tiêu chuẩn lao động. Theo như ông Lee tại ISEAS, những hiệp định thương mại đang hiện hành giữa EU với các nước CPTPP đã cho thấy trước những khó khăn mà EU có thể gặp nếu muốn tham gia CPTPP trong tương lai.

“Nếu những hiệp định này khác biệt nhau trong các vấn đề quan trọng, đặc biệt là nông nghiệp, khả năng EU gia nhập CPTPP trong ngắn hạn có thể bị loại bỏ,” ông Lee nói.

Hiệp định CPTPP không cho các nước thành viên loại bỏ vấn đề thương mại nông nghiệp khỏi thỏa thuận. Ngay cả Nhật Bản, đất nước từ lâu đã bảo hộ sản xuất gạo trong nước, cũng phải đồng ý áp dụng mức hạn ngạch nhập khẩu gạo dưới hiệp định này. Tuy nhiên, EU đã có lập trường khét tiếng về bảo hộ nông nghiệp trong các hiệp định thương mại của mình, và chính sách “không ngoại lệ” của hiệp định CPTPP có thể gây khó khăn cho EU, bà Cutler nói.

Tuy nhiên, bà cho biết thỏa thuận mà các nước thành viên CPTPP cuối cùng đã thống nhất với Australia và New Zealand có thể được dùng làm hình mẫu để EU để tham gia vào khối này.

Các chuyên gia cho biết, tiềm năng mở rộng của hiệp định thương mại đa phương này tạo cơ hội cho châu Á và châu Âu dẫn đầu trong việc thiết lập các tiêu chuẩn thương mại toàn cầu, khi mà Hoa Kỳ dưới thời Donald Trump đang chọn cách tiếp cận hướng nội.

Bà Cutler cũng cho biết: “Việc các cuộc đàm phán về thương mại điện tử vừa được bắt đầu tại WTO cho thấy sự tụt hậu đáng báo động của luật lệ quốc tế trước tốc độ phát triển công nghệ. Nhìn về tương lai, chúng ta không chỉ cần quan tâm đến việc xây dựng hệ thống luật lệ mà còn phải tạo ra một hình mẫu chung cho các hiệp định thương mại.”

Ông Plummer của Đại học Johns Hopkins cũng đồng tình với điều này.

Ông Plummer cho biết: “Với những điều khoản tiến bộ, CPTPP sẽ là cách tuyệt vời để EU gắn kết với khu vực, và điều này có lợi cho chủ nghĩa đa phương,” mặc dù ông hi vọng rằng hiệp định CPTPP vẫn tập trung vào châu Á trong tương lai gần.

“Quy trình ra quyết định của EU rất phức tạp, và chắc chắn sẽ gặp phải những điểm vướng mắc. Nhưng ý tưởng này không những khả thi – mà nó còn là một bước đi thông minh.”

Nguồn: SCMP

Từ khóa: CPTPP, hiệp định tự do thương mại, chiến tranh thương mại, Liên minh châu Âu