Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Mặc dù Tổng thống Trump, hôm thứ Sáu tuần trước đã tuyên bố tăng thuế đánh lên 200 tỷ đô la giá trị hàng hóa xuất khẩu từ Trung Quốc, việc chấm dứt tranh cãi thương mại giữa 2 nền kinh tế lớn nhất thế giới vẫn còn là điều trong tầm tay của cả Hoa Kỳ và cường quốc số 1 châu Á. Nếu điều đó xảy ra, câu hỏi là liệu Mỹ có thể thể đạt được một mối liên kết giao thương thuận hòa với Trung Quốc về dài lâu hay không.

Tổng thống Trump không phải là chủ nhân Nhà Trắng đầu tiên cảm thấy bực bội về Trung Quốc, tuy nhiên chiến lược tăng thuế áp lên hàng hóa xuất khẩu từ nền kinh tế lớn nhất châu Á không phải là giải pháp cho vấn đề. Ngược lại nâng mức thuế quan sẽ gây phương hại đến người tiêu dùng và doanh nghiệp Mỹ, đồng thời cản trở việc xuất khẩu nông sản của nông dân xứ cờ hoa vào thị trường hơn 1 tỷ dân. Chiến lược đánh thuế của người đứng đầu ngành hành pháp cũng đã đặt Washington vào phía đối nghịch với các đồng minh của mình – những quốc gia Hoa Kỳ cần có sự phối hợp để đối phó với Trung Quốc và duy trì tính mở của nền kinh tế toàn cầu.

Nếu nhìn xa hơn mớ hỗn độn hiện thời, có thể thấy Tổng thống Trump muốn Trung Quốc nhượng bộ về vấn đề tiếp cận thị trường, trợ cấp chính phủ và sở hữu trí tuệ. Ba vấn đề đã nêu đều là những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến thương mại song phương; tuy nhiên để buộc Trung Quốc phải xuống thang chấp nhận thay đổi, cần có nỗ lực trên nhiều phương diện chứ không phải cách thức mà Tổng thống Trump đang áp dụng.

Những nhà xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ của xứ cờ hoa mong muốn nhìn thấy lộ trình rõ ràng để tiến vào thị trường Trung Quốc. Bên cạnh đó các công ty Mỹ cũng không hài lòng khi phải phải cạnh tranh bất bình đẳng với những doanh nghiệp xứ Trung, đặc biệt là nhóm các công ty nhà nước vốn đang được chính phủ nước này trợ cấp. Tuy vậy, những vấn đề nêu trên không thể giải quyết triệt để với sự tham gia của chỉ hai quốc gia. Họ cần một cơ chế đa phương, có thể tại Tổ chức thương mại Thế giới hoặc thông qua đối thoại nhiều bên như cách thức tiến hành đàm phán Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương.

Dù vậy, ở một phương diện, đối thoại song phương có thể mang lại lợi ích cho phía Mỹ, đó chính là đàm phán về một hiệp định đầu tư nhằm bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Các cuộc thảo luận thương mại do Hoa Kỳ tiến hành trước đây đã không hiệu quả khi đã làm ngơ trước việc Trung Quốc yêu cầu doanh nghiệp nước ngoài phải chuyển giao công nghệ - quy định buộc những hãng, xưởng của Mỹ phải chia sẻ ý tưởng với đối thủ Trung Quốc để được quyền bán hoặc đầu tư tại nền kinh tế lớn thứ hai thế giới. Cụm từ “ý tưởng” bao gồm tất cả hình thức sở hữu trí tuệ mà phía Mỹ có thể định nghĩa – đây là xương sống của một nền kinh tế với ý tưởng là cốt lõi của sự phát triển bao gồm: thiết kế, phát minh, tiến bộ y học và sản phẩm sáng tạo.

Phương Tây muốn tiếp cận thị trường Trung Quốc nhưng phải trên cơ sở quyền sở hữu trí tuệ của họ được bảo vệ. Sự bảo đảm phải được thực hiện trên cả hai phương diện thương mại và đầu tư – vì những yếu tố này có tầm quan trọng như nhau. Nếu Hiệp định thương mại Hoa Kỳ - Trung Quốc muốn thực sự bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, nó cần phải thiết lập một cơ chế thực thị đầy đủ. Nếu không, hai nước có thể rơi vào một cuộc tranh cãi khác.

Lợi ích của việc xây dựng một hiệp định đầu tư là nó có thể đảm bảo chủ sở hữu của các sản phẩm trí tuệ có thêm một cơ chế bảo vệ ý tưởng của mình. Lý do là vì phiên bản mẫu của hiệp định đầu tư do phía Mỹ đề xuất vào năm 2012 – phiên bản mà Washington sử dụng cho các hiệp định mà họ đàm phán sau này – đã định nghĩa “ý tưởng” cũng là một hình thức đầu tư; đồng thời, nghiêm cấm việc buộc chuyển giao công nghệ; bên cạnh đó, về phía cạnh thực thi, hiệp định mới có thể đảm bảo rằng các nhà đầu tư có thể yêu cầu bồi thường khi phía Trung Quốc có những hành vi không phù hợp thông qua cơ chế giải quyết tranh chấp giữa nhà nước và nhà đầu tư, tại một địa điểm trung lập như Ngân hàng Thế giới.

Hoa Kỳ có hơn 40 hiệp định bảo hộ đầu tư với các đối tác trên toàn thế giới. Từ năm 2008, Washington đã bắt đầu đàm phán về một hiệp định tương tự với Trung Quốc và Ấn Độ. Tuy nhiên, yếu tố chính trị đã khiến các cuộc thảo luận rơi vào bế tắc. Đây là thời điểm để Mỹ yêu cầu Bắc Kinh và New Dehli quay trở lại bàn đàm phán.

Sự thật là lợi ích từ việc ký kết hiệp định đầu tư với Trung Quốc là khá rõ ràng, do vậy câu hỏi là tại sao Nhà Trắng không tiến hành bàn thảo với Trung Quốc về một thỏa thuận như vậy. Trong suốt quá trình đàm phán hiệp định ba bên Mỹ-Mexico-Canada, Tổng thống Trump rõ ràng đã ngó lơ cơ chế bảo vệ quyền lợi cho nhà đầu tư với suy nghĩ rằng làm như vậy có thể khiến doanh nghiệp Mỹ chùn bước khi đầu tư ra nước ngoài do lo ngại quyền sở hữu trí tuệ không được bảo vệ cũng như các hành vi vi phạm của quốc gia tiếp nhận đầu tư không bị trừng phạt. Do vậy, để thúc đẩy các ngành công nghiệp sáng tạo phát triển, Mỹ cần đưa những điều khoản đầu tư vào nội dung các hiệp định thương mại.

Cuộc chiến thương mại với Trung Quốc đã tàn phá nền kinh tế cũng như gây thiệt hại về mặt chính trị đối với Hoa Kỳ, đồng thời phá vỡ sự liên kết của nền kinh tế toàn cầu. Các doanh nghiệp Mỹ có quyền hy vọng rằng họ có thể tiếp cận thị trường hơn 1 tỷ dân trong khi đó vẫn được đảm bảo về quyền sở hữu trí tuệ. Thế giới sẽ trở thành một nơi tốt đẹp, an toàn và đoàn kết hơn nếu những vấn đề nêu ra ở phần trên được thực hiện.

Nguồn: CNN

Từ khóa: sở hữu trí tuệ, hiệp định đầu tư, Trung Quốc, chiến tranh thương mại