Vấn đề - và hệ quả - của cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung Quốc

trungquocmy2711

Cuối tuần trước, Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump tăng nhiệt cuộc chiến thương mại với Trung Quốc bằng việc tăng thuế từ 10% lên 25% đối với 200 tỷ USD hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc, tương đương 40% kim ngạch nhập khẩu từ Trung Quốc. Trung Quốc cũng đã nhanh chóng đáp trả bằng cách tăng thuế đối với hàng nhập khẩu từ Mỹ.

Nguyên nhân và hệ quả của việc đánh thuế

Một trong những nguyên nhân dẫn đến chiến tranh thương mại là vì Trump xem thâm hụt thương mại là cơ sở để đánh giá tình trạng nền kinh tế, và ông tin rằng thuế quan có thể làm giảm mức thâm hụt 500 tỷ USD hiện nay của Mỹ với Trung Quốc (chiếm hơn 2% GDP của Mỹ). Cách xác định vấn đề có thể đúng, nhưng cách mà Trump giải quyết vấn đề lại giống như trò chơi “đập chuột chũi” (whack-a-mole). Trong trò chơi này, khi người chơi cố đập con chuột chũi chui lên ở lỗ này, nó sẽ lại chui lên từ một lỗ khác. Tương tự, khi Trump chặn đứng việc nhập khẩu hàng hóa từ Trung Quốc, các nhà nhập khẩu Mỹ sẽ chuyển sang mua hàng từ những nước khác. Và vì nhiều nguyên nhân khác nhau (tăng trưởng của Mỹ mạnh hơn, kéo theo đồng đô la tăng giá, và cả hai yếu tố này đều làm tăng nhập khẩu ròng), thâm hụt thương mại của Mỹ có khả năng vẫn sẽ tiếp tục được nới rộng trong năm tới. Khi xem xét các tác động kinh tế, chúng ta phải dựa trên bức tranh tổng thể - tức tổng thâm hụt thương mại, chứ không phải chỉ dựa trên cán cân cụ thể với từng nước.

Một nguyên nhân nữa khiến Trump phát động cuộc chiến – và đây cũng là quan điểm chủ đạo trong giới học giả lẫn giới chủ doanh nghiệp – đó là việc Trung Quốc coi thường luật lệ thương mại quốc tế. Trung Quốc trợ cấp cho các ngành công nghiệp của nước này, yêu cầu các tập đoàn đa quốc gia phải ký các thỏa thuận liên doanh trong đó quy định việc chuyển giao công nghệ, và dựng lên các rào cản để ngăn cản doanh nghiệp nước ngoài tiếp cận thị trường tài chính (chẳng hạn như các giới hạn nghiêm ngặt về tỷ lệ đầu tư nước ngoài).

Cuối cùng, nguyên nhân trực tiếp nhất dẫn đến việc tăng thuế đó là, theo các cáo buộc của đoàn đàm phán Mỹ, phía Trung Quốc đã rút lại các cam kết minh bạch và sửa đổi luật pháp trong bản thảo thỏa thuận giữa hai nước, vốn được thiết kế để chặn đứng những tập quán trên của Trung Quốc.

Phần lớn các chuyên gia đều đồng tình rằng, chính quyền Trump đã đúng khi quyết tâm giải quyết các tập quán thương mại của Trung Quốc, nhưng nhà Trắng lại sai ở cách làm. Đầu tiên, tăng thuế nhanh như hiện nay sẽ không phát huy hiệu quả, mà ngược lại, còn làm thiệt hại cho người tiêu dùng và doanh nghiệp Mỹ. Thứ hai, thay vì xa lánh các đối tác thương mại bằng việc đồng thời đánh thuế họ, Mỹ nên hình thành một mặt trận thống nhất để chống lại Trung Quốc.

Nhưng liệu quan điểm được đồng thuận rộng rãi có phải lúc nào cũng đúng?

Bất chấp Tổng thống Trump nhiều lần lặp lại rằng Trung Quốc sẽ là người phải trả thuế, nhưng sự thật là, thuế được trả bởi người Mỹ, không phải Trung Quốc (đầu tiên, thuế được trả bởi các doanh nghiệp nhập khẩu, và sau đó, các doanh nghiệp này sẽ cố đẩy chi phí sang cho người tiêu dùng). Bằng chứng cho thấy thuế quan đang đẩy giá cả các hàng hóa bị đánh thuế lên cao, và làm thiệt hại cho những ngành đang sử dụng hàng hóa trung gian nhập khẩu bị đánh thuế cũng như cho những doanh nghiệp xuất khẩu của Mỹ bị Trung Quốc trả đũa lại (tức là nông dân Mỹ). Cho dù là vậy, tình hình hiện nay cho thấy, những tác động này chưa đủ lớn để khiến nền kinh tế Mỹ trật nhịp.

Ngoài ra, chỉ trích “biện pháp đánh thuế là không hiệu quả” cũng trở nên thiếu thuyết phục, vì không chỉ ra được biện pháp nào khác tốt hơn. Đối với những người đã quan sát đàm phán Mỹ-Trung từ đó đến nay, có thể thấy được Robert E. Lighthizer (trưởng đoàn đàm phán Mỹ) là người dồn Trung Quốc mạnh mẽ nhất, và khiến Trung Quốc nhượng bộ nhiều nhất, so với những người tiền nhiệm. Dưới góc độ của những nhà đàm phán, có lẽ đúng khi cho rằng, muốn buộc Trung Quốc chơi công bằng, họ phải sử dụng các biện pháp mà có thể gây ra thiệt hại tạm thời cho người tiêu dùng và doanh nghiệp sản xuất Mỹ.

Lập luận cho rằng Mỹ nên bắt tay với các nước đồng minh truyền thống để thành lập một mặt trận thống nhất chống lại Trung Quốc chỉ là sự mơ tưởng vì đã bỏ qua một trong những nguyên tắc của Trump: Nước Mỹ trên hết! Trong suy nghĩ của Trump, thuế quan là một công cụ để chống lại bất kỳ nước nào hoặc tất cả nước đang bán hàng cho Mỹ (Tổng thống có thể tự do sử dụng thuế quan theo thẩm quyền được Quốc hội Mỹ giao). Một thực tế giản đơn là ông Trump không thích nhập khẩu, và tin rằng việc thay thế hàng nhập khẩu, tức là sản xuất trong nước các hàng hóa mà hiện nay đang phải nhập khẩu, là một giải pháp dễ làm và có lợi cho cả hai. Cuộc chiến giữa Mỹ với Trung Quốc thực chất là một trận chiến giữa hai nước theo tư tưởng trọng thương và bảo hộ.

Vì tất cả những lí lẽ trên, chúng ta nên tin rằng chừng nào Trump vẫn còn là tổng thống và chứng nào kinh tế Mỹ vẫn còn mạnh, chiến tranh thương mại vẫn sẽ tiếp diễn. Các nhà đàm phán của Trump tin rằng không ai trước họ chơi rắn với Trung Quốc đến như vậy, và rằng hành động trên sẽ lay chuyển được Bắc Kinh. Và Trump sẽ tiếp tục chơi trò yo-yo với thị trường chứng khoán, trong lúc chờ đợi trong vô vọng phép màu thay thế nhập khẩu diễn ra.

Đối với người Mỹ, chiến tranh thương mại có nghĩa là lạm phát sẽ tăng một chút, nhưng giá cả đã tăng quá chậm đến nỗi hầu hết người tiêu dùng sẽ khó mà cảm nhận được mức tăng 0.2% của lạm phát. Một số nhà sản xuất và một số nhà xuất khẩu, cũng như lực lượng lao động trong các công ty này, sẽ bị thiệt hại. Nhưng so với các nền kinh tế phát triển khác, nước Mỹ được xem là quốc gia ít giao thương. Nhập khẩu của Mỹ chỉ chiếm 15% GDP và xuất khẩu chiếm 12%. Trong khi ở hầu hết các đối tác thương mại của Mỹ, tỷ trọng này là gấp đôi hoặc gấp ba.

Để hiểu về thiệt hại thực sự, chúng ta phải hỏi các nhà sử học chuyên nghiên cứu về các cuộc chiến tranh thương mại, đặc biệt là những cuộc chiến có liên hệ với các rủi ro địa chính trị bởi sự giao nhau giữa chủ nghĩa dân tộc, dân túy và bảo hộ mà ra. Lịch sử đã cho thấy các lực đẩy trên có thể dẫn đến nhiều vấn đề, từ việc khiến cho các ngành công nghiệp phát triển dưới mức cho đến việc hình thành các liên minh chính trị nguy hiểm. Nhà sử học Marc-William Palen nói rằng, những người thắng cuộc trong chiến tranh thương mại là những người ngồi ngoài cuộc chiến.

Nguồn: Washington Post

Từ khóa: chiến tranh thương mại Mỹ-Trung, thuế quan, nguyên nhân, hệ quả