Cảnh giác với đám mây đen đang che phủ bầu trời thương mại

toancauhoa1206

Khi triển vọng Trung Quốc và Mỹ sớm đạt được một thỏa thuận toàn diện để giải quyết nhiều bất đồng kinh tế giữa hai nước là khá sáng sủa, một vấn đề khác lại đang nổi lên, đó là tình trạng căng thẳng trong các liên kết thương mại toàn cầu.

Hầu hết các nền kinh tế phát triển và mới nổi dường như đang mất dần động lực tăng trưởng. Các chỉ số kinh tế vĩ mô gần đây từ Trung Quốc, Đức, và thậm chí là Hoa Kỳ, đều cho thấy dấu hiệu của việc tăng trưởng chậm lại. Mất động lực tăng trưởng ở các nền kinh tế phát triển và mới nổi là điềm báo đáng lo ngại, vì chúng sẽ tác động trực tiếp đến nhu cầu nhập khẩu và kèm theo đó là dòng chảy thương mại quốc tế.

Ngoài ra, sự tự tin của người tiêu dùng và doanh nghiệp cũng đang yếu dần, kéo các nhân tố kinh tế nhạy cảm theo chu kỳ khác, như cầu tiêu dùng hàng hóa lâu bền và đầu tư tài sản cố định của doanh nghiệp, cũng suy giảm theo. Các căng thẳng thương mại đang tiếp diễn và các bất ổn địa chính trị khác cũng đang thôi thúc doanh nghiệp đánh giá lại cơ cấu trong các chuỗi cung ứng quốc tế.

Để hiểu thêm về một số diễn biến thương mại như trên, chúng tôi dùng đến DHL Global Trade Barometer, một chỉ số được tính toán dựa trên một tập hợp dữ liệu có độ phân tán cao về thương mại ở 7 nền kinh tế lớn của thế giới. Khi chỉ số có giá trị trên 50, điều đó cho thấy thương mại đang tăng trưởng, và khi chỉ số có giá trị dưới 50, hoạt động thương mại đang suy giảm.

Bản cập nhật mới nhất của chỉ số này cho thấy, khối lượng thương mại trên toàn cầu vẫn tiếp tục tăng trưởng nhưng với tốc độ chậm, đồng thời dự báo tốc độ tăng trưởng thương mại sẽ tiếp tục suy yếu trong những tháng tới.

Dự báo này là thống nhất với dự báo của WTO, rằng tăng trưởng thương mại toàn cầu sẽ suy yếu dần từ đây cho đến hết năm 2019. Tương tự, chỉ số Baltic Dry, một chỉ số dựa trên tỷ lệ vận chuyển hàng rời khô, đã gần như giảm một nửa về giá trị so với đầu năm 2019.

Viễn cảnh chung ảm đảm này cũng phù hợp với diễn biến kinh tế ở từng nền kinh tế lớn trên thế giới. Mỹ vẫn duy trì được tốc độ tăng trưởng GDP ở mức khá. Nhưng các dấu hiệu xấu bắt đầu xuất hiện ở một vài chỉ số dự báo quan trọng, chẳng hạn như chỉ số về mức độ tự tin của doanh nghiệp và người tiêu dùng, đồng thời, FED cũng đã ám chỉ cơ quan này sẽ rút lại kế hoạch tăng lãi suất.

Trung Quốc vẫn duy trì một tỷ lệ GDP vững chắc, mặc dù các chỉ số như doanh số bán lẻ, đầu tư tài sản cố định và sản lượng công nghiệp đều cho thấy tốc độ mở rộng kinh tế đang chậm lại. Các biện pháp kích thích tiền tệ và tài khóa mới gần đây của Trung Quốc, mặc dù khiêm tốn, cũng báo hiệu các nhà làm chính sách nước này đang lo ngại về sự suy giảm trong động lực tăng trưởng. Số liệu thương mại trong tháng 1 và tháng 2 năm nay cho thấy, xuất khẩu của Trung Quốc đã giảm khoảng 5% và nhập khẩu giảm 3% so với cùng kỳ năm ngoái, phản ánh nhu cầu trong nước và quốc tế đều đang suy yếu.

Phù hợp với các dữ liệu vĩ mô trên, chỉ số Global Trade Barometer cũng cho thấy khối lượng thương mại vẫn đang tăng trưởng ở hầu hết các nền kinh tế lớn, nhưng với tốc độ giảm dần qua từng tháng.

Mặc dù rất khó xác định các nguyên nhân chính, nhưng rõ ràng, xung đột thương mại Mỹ-Trung và căng thẳng giữa Mỹ với các nước lớn khác là nguyên nhân góp phần gây ra tình trạng bất ổn, tạo tâm lý bất an cho doanh nghiệp và người tiêu dùng. Đặc biệt đối với Trung Quốc, căng thẳng thương mại xảy đến đúng vào giai đoạn khó khăn, khi cầu trong nước bắt đầu sa sút.

Môi trường thương mại toàn cầu bất ổn, cộng với căng thẳng địa chính trị ở nhiều nơi trên thế giới, cũng đang ảnh hưởng đến các chuỗi cung ứng quốc tế.

Một ví dụ điển hình nhất về xu hướng trên có thể được tìm thấy trong số liệu của Hàn Quốc, một quốc gia mắt xích quan trọng trong nhiều chuỗi cung ứng quốc tế, đặc biệt là về hàng hóa điện tử và các hàng hóa lâu bền chất lượng cao khác. Tháng 2/2019, xuất khẩu và nhập khẩu của Hàn Quốc giảm tương ứng 11% và 13%.

Chỉ số Global Trade Barometer đối với thương mại hàng hóa vốn và hàng hóa công nghệ của Hàn Quốc là gần 30, nằm trong khu vực suy giảm mạnh. Còn đối với toàn bộ hoạt động thương mại của Hàn Quốc, chỉ số Global Trade Barometer cũng giảm mạnh so với năm ngoái, và hiện đang ở mức gần 50, cho thấy không có tăng trưởng.

Thậm chí Ấn Độ, nền kinh tế lớn tăng trưởng nhanh nhất thế giới, cũng không tránh khỏi tai ương. Chỉ số Global Trade Barometer index của Ấn Độ đã giảm sâu 16 điểm so với 3 tháng trước, và hiện ở mức 59 điểm.

Sự đổ vỡ trong quan hệ thương mại Mỹ-Trung và các quan hệ thương mại khác lại là điều tốt đối với một số nước. Bangladesh và Việt Nam đã thế chỗ Trung Quốc trong một số mặt hàng xuất khẩu nhất định vào thị trường Mỹ, chẳng hạn như dệt may. Brazil và Canada cũng hưởng lợi tương tự khi xuất khẩu đậu tương của các nước này sang Trung Quốc tăng, để thay thế cho đậu tương xuất khẩu của Mỹ.

Tuy nhiên, lợi ích ít ỏi mà một vài nước nhận được không đủ bù đắp chi phí mất đi từ việc chuỗi cung ứng trở nên kém hiệu quả. Các thiệt hại có thể còn tồi tệ hơn khi các hiệp định thương mại đa phương nhường đường cho các hiệp định song phương và khu vực, và khi các quy tắc nền tảng của hệ thống thương mại quốc tế đang bị công kích bởi chính quyền Donald Trump.

Lấy ví dụ, Trung Quốc hiện đang đàm phán các thỏa thuận thương mại song phương với nhiều đối tác thương mại lớn để tìm cách đối phó với các đòn tấn công mang tính thù địch thương mại của Mỹ. Nhận ra tầm quan trọng của thương mại đối với sự thịnh vượng, các nước vốn từng cùng Mỹ ký kết Hiệp định TPP đã xúc tiến một thỏa thuận thương mại mới, bất chấp sự vắng mặt của Mỹ. Mặc dù các thỏa thuận này có thể đem lại một vài sự chắc chắn trong ngắn hạn, chúng chỉ là một bản thay thế không hoàn chỉnh cho một hệ thống thương mại toàn cầu mở mà WTO tạo ra.

Sự giảm tốc theo chu kỳ ở các nước lớn làm giảm nhu cầu trong nước, và dĩ nhiên, cũng phần nào làm giảm tốc độ tăng trưởng thương mại. Nhưng ở chiều ngược lại, tăng trưởng thương mại chững lại cũng tăng thêm khó khăn cho các nước.

Tình hình ảm đạm không chỉ trong ngắn hạn. Các căng thẳng thương mại và tình trạng bất ổn mà nó gây ra có tiềm năng để lại những vết sẹo dai dẳng cho nền kinh tế thế giới, đặc biệt thông qua các tác động có hại lên đầu tư của doanh nghiệp.

Đầu tư thấp tác động xấu đến tăng trưởng trong tương lai và năng suất. Mặc dù các biện pháp chính sách để kích thích cầu trong nước có thể tạm thời đảo ngược tình trạng trì trệ của thương mại, các thách thức chính đối với các nhà làm chính sách đó là phải tái cam kết với chủ nghĩa đa phương và cải thiện nó, thay vì xé nác các luật lệ, các nguyên tắc đang làm trụ đỡ cho hệ thống thương mại toàn cầu.

Nguồn: Brooking

Từ khóa: cảnh giác, đám mây đen, che phủ, bầu trời thương mại