Hội nhập kỹ thuật số: thế lưỡng nan của châu Á

kythuatso

CEO của Facebook, Google, Twitter và các đại gia truyền thông xã hội khác thông thường có lẽ không dành nhiều thời gian để theo dõi các cuộc họp của Nghị viện Australia.

Nhưng điều này có lẽ đã thay đổi vào tuần trước.

Tuần trước, Chính phủ Australia đã đề xuất một dự thảo tại Quốc hội nước này, rằng giám đốc các công ty truyền thông xã hội có thể bị bỏ tù, và công ty của họ có thể bị phạt hàng tỷ đô la, nếu không xóa đi nội dung khủng bố trên nền tảng của họ. Thủ tướng Australia Scott Morrison cho biết, ‘Thật không thể chấp nhận được khi những cảnh quay bạo lực về vụ tấn công khủng bố ở Christchurch đã được phát trên mạng trong 69 phút trước khi bị gỡ bỏ. Điều này phải được thay đổi’.

Giới đại gia công nghệ không lạ lẫm gì với những tranh cãi. Cho dù đó là cáo buộc trốn thuế, hành vi thiếu cạnh tranh, làm suy yếu quyền lợi của người lao động, phá hoại nền dân chủ, xâm phạm quyền riêng tư người dân, tạo điều kiện cho các cuộc tấn công mạng, phá hoại an ninh, truyền bá tin tức giả, gây bất ổn xã hội hay đe dọa sự an toàn của trẻ em, rất nhiều lĩnh vực của các tập đoàn công nghệ bị giới hoạch định chính sách phản đối kịch liệt. Chỉ một tuần trước đó, Google đã bị Liên minh châu Âu phạt 1,5 tỷ euro (1,7 tỷ USD) vì các vi phạm cạnh tranh trên nền tảng tìm kiếm của họ.

Với rất nhiều tin tức tiêu cực như thế, thật dễ phủ nhận những lợi ích đáng kể từ những tiến bộ kỹ thuật và quá trình hội nhập kỹ thuật số. Lời chỉ trích các tập đoàn công nghệ của Thủ tướng Australia rốt cuộc lại được đăng trên trang Facebook của chính ông - một phương tiện cho phép ông trò chuyện trực tiếp với các cử tri.

Giai đoạn 1990 đến năm 2016, đã có thêm 3,5 tỷ người truy cập internet. Ngay cả những khu vực hẻo lánh thiếu vệ sinh cơ bản cũng có khả năng truy cập băng thông rộng di động tốc độ cao vào năm 2020. Hội nhập kỹ thuật số đã tạo ra thị trường mới và kết nối hàng tỷ người. Kinh doanh trực tuyến đã phát triển mạnh mẽ. Hệ thống thương mại toàn cầu, trước đây được độc quyền bởi các doanh nghiệp lớn, đã được mở cửa cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu đã mở rộng. Nền kinh tế chia sẻ đã khai phá toàn bộ tiềm năng của những chiếc ô tô nhàn rỗi, những chiếc xe đạp ít sử dụng, những căn phòng và ngôi nhà bỏ trống. Công nghệ thông tin và AI đang định hình lại các ngành công nghiệp của chúng ta và việc tích lũy kiến thức của con người giờ đây nhanh chóng hơn bao giờ hết, chỉ trong lòng bàn tay.

Tuy nhiên, dường như vẫn còn chưa rõ hội nhập kỹ thuật số là tốt hay xấu. Các tập đoàn công nghệ và quá trình hội nhập kỹ thuật số vừa đem lại lợi ích, nhưng cũng vừa tạo ra chi phí. Lấy việc cạnh tranh làm ví dụ. Những gã khổng lồ công nghệ đã mang lại lợi ích to lớn cho người tiêu dùng, bằng cách tạo ra sự cạnh tranh cho các ngành mà trước đây không có. Họ mang lại sự đổi mới, năng suất và sáng tạo cho các lĩnh vực trì trệ, tạo ra thị trường mới cho người mua và người bán, và đưa hàng triệu đối thủ cạnh tranh mới gia nhập thị trường.

Nhưng cũng chính những gã khổng lồ công nghệ lại là người cản trở sự cạnh tranh. Có một sự khác biệt lớn giữa cạnh tranh trong một thị trường và sở hữu một thị trường. Các tập đoàn công nghệ đã nhiều lần bị phát hiện lạm dụng quyền lực để chống lại sự cạnh tranh. Nhiều người lo ngại, mô hình kinh doanh ‘tăng trưởng bằng mọi giá và hoang phí tiền bạc của nhà đầu tư’ là một thực trạng đáng lo ngại, dự báo việc lạm dụng quyền lực thị trường sẽ còn tiếp tục tăng trong tương lai.

Tìm ra giải pháp cho vấn đề phức tạp này là một thách thức đối với các chính phủ. Nhưng chuyện gì sẽ xảy ra nếu các “phương thức cứu chữa” khi kết hợp lại thậm chí còn làm tình trạng bệnh xấu đi?

Chính phủ các nước châu Á đang dự thảo một loạt các bộ luật và quy định để đối phó với những thách thức do hội nhập kỹ thuật số đặt ra, bao gồm: các quy tắc về thương mại, cạnh tranh, bảo mật, an ninh, cạnh tranh trực tuyến, bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng và người lao động. Dự thảo luật mới của Australia như đã nói ở trên được các doanh nghiệp và giới chuyên gia nhận định là còn nhiều lỗ hỏng. Dự thảo luật chắp vá này có nguy cơ bóp nghẹt lợi ích từ hội nhập kỹ thuật số, khi các nền kinh tế đang cố sức thúc đẩy tăng trưởng năng suất và đổi mới.

Trong bài viết của Hosuk Lee-Makiyama thuộc Trung tâm Kinh tế Chính trị Quốc tế châu Âu, ông đặt câu hỏi, liệu rằng hội nhập kỹ thuật số châu Á có bị thoái trào hay không. ‘Cho dù xử lý vấn đề an ninh mạng hay thuế dịch vụ trực tuyến đa quốc gia, các chính phủ đang ngày càng mất niềm tin vào nhau’, ông nói. ‘Internet không phải là cõi niết bàn mà nhiều người trông đợi. ’

Lee-Makiyama nhìn nhận, Đông Á là trung tâm của những phát triển kể trên. Khu vực này đã vượt qua Bắc Mỹ để trở thành khu vực “giàu dữ liệu” nhất [trên thế giới], ông cho biết. “Nhưng châu Á đang đứng trước ngưỡng cửa của sự gián đoạn lớn tiếp theo. Các ứng dụng công nghiệp 5G sẽ đưa các mạng lưới chuỗi cung ứng châu Á bước vào giai đoạn sản xuất số hóa hoàn toàn, thông qua các khái niệm như “Công nghiệp 4.0” và “Xã hội 5.0”.”

Có rất nhiều thách thức xung quanh công cuộc hội nhập kỹ thuật số ở châu Á. Các thách thức này bao gồm những giới hạn áp đặt với Huawei của Trung Quốc tại Australia, Canada, Hàn Quốc và New Zealand; thay đổi cơ chế thuế cho Google, Facebook và Amazon; mối quan tâm xung quanh gián điệp mạng, cạnh tranh và an ninh; hệ thống tín dụng xã hội của Trung Quốc và các hành vi xâm phạm các quyền cơ bản của con người.

Lee-Makiyama cảnh báo rằng, nền kinh tế kỹ thuật số có xu hướng tập trung ngành, do ‘hiệu ứng mạng mạnh mẽ’ (network effect), tức là người dùng thường bị thu hút bởi các dịch vụ có thể kết nối họ với người dùng khác. Chủ sở hữu mạng có thể dễ dàng chặn những người tham gia thị trường mới, trừ khi có những điều khoản ngăn chặn giới khai thác viễn thông thống trị các dịch vụ cạnh tranh. Đến nay, ông Lee lưu ý, ở châu Á, chỉ có Singapore có điều luật như vậy.

Nhiều trong số những thách thức này không phải là mới, theo Lee-Makiyama. ‘Cả việc đánh thuế các tập đoàn đa quốc gia hay gián điệp của chính phủ đều là những vấn đề cụ thể đối với kỹ thuật số hóa’, ông nói. ‘Nền kinh tế kỹ thuật số là sự lặp lại của quá trình toàn cầu hóa – nhưng với phiên bản phức tạp hơn’.

Kết luận của Lee-Makiyama khiến Australia và các chính phủ khác trong khu vực có thể phải lắng nghe: ‘Khi hệ thống thương mại toàn cầu và nền kinh tế kỹ thuật số liên kết chặt chẽ với nhau, chúng có khả năng thất bại cùng nhau’. Việc chống đối một nền kinh tế kỹ thuật số và tự do hóa có thể trì hoãn các cải cách chính trị và kinh tế, nhưng số hóa là cần thiết để thúc đẩy tiêu dùng, năng suất và lấy lại năng lực cạnh tranh. Đây là một vấn đề nan giải, theo đó, để mượn lời của nhà sử học La Mã cổ đại Livy, Lee-Makiyama nói, chúng ta dường như ‘ngày càng không thể chịu đựng được bệnh tật của mình, nhưng cũng không thể chữa khỏi bệnh’.

Nguồn: East Asia Forum

Từ khóa: hội nhập, kỹ thuật số, thế lưỡng nan, châu Á